Heima er bezt - 01.03.1951, Blaðsíða 21

Heima er bezt - 01.03.1951, Blaðsíða 21
16 Heima er bezt Nr. 1 Nr. 1 Heima er bezt I ; 4i •fSi. * 1 lll ||| M |j s&ssæigsr R) 1) ); l Jl? P W\ mmm _ ] Konan við ísskápinn. RAFLÝSING ÍSLANDS var að eins draumur fyrir 30 árum. — Nú er svo komið, að þegar lokið er við að fullgera þær stórvirkj- anir, sem nú eru hafnar, nær rafveitukerfið til 100 þúsund ís- lendinga, eða tveggja þriðju hluta þjóðarinnar. Allt Suður- land verður raflýst, nær allt Norðurland, allmikill hluti Vest- urlandsins, en minnst á Austur- landi. Til viðbótar við hinar stóru virkjanir koma svo allar smávirkjanir einstakra kaup- túna og hreppsfélaga og virkj- anir einstaklinga. — Við erum á góðum vegi með að raflýsa allt ísland. Þegar þessar virkjanir fara að' dreyfa orku sinni um landið, framleiða þær um 80 þúsund kílówött; það nægir heimilun- um, byggðunum, sem kerfið ligg- ur um, til lýsingar, suðu og orku handa vélum í iðnaði, miðað við þann, sem nú er og þó að hann aukist nokkuð. En reynzlan sýn- ir, að þörfin fyrir raforkuna vex svo stórkostlega, að allar áætl- anir hafa brugðizt. Má og vera, að enn verði sú raunin, að þeg- ar lokið er við viðbótarvirkjun Sogsins, sem er stórfenglegasta virkjun, sem þjóðin hefur enn ráðist i, og Laxár fyrir norðan, þá verði iðnaðurinn orðinn það mikill á orkusvæðunum, að raf- magnið hrökkvi ekki. En í þessu efni gildir sama reglan og í öðru, að ekki er allt gert í einni svip- an, heldur verður að byggja upp á löngum tíma. Fyrst og fremst verðúr að hugsa um heimilin, þegar rætt er um raflýsingu íslands. Öll þekkjum við það, hvort sem við eigum heima í sveit eða við sjó, við, sem höfum kynnzt dásemd- um rafmagnsins, að það gjör- breytir lífi manna. Hyggur sá, er þetta ritar, að ekkert hafi orð- ið eins til þess að leysa húsfreyj - ur landsins undan þrældómnum og rafmagnið. íslenzkar hús- mæður hafa löngum átt strit- sama daga — og það ekki ætíð verið metið sem skyldf eða við- urkennt. Hið linnulausa strit ís- lenzkra húsmæðra — og þá fyrst og fremst í sveitum landsins og fátækum sjávarplássum — hef- ur gleymst í erjum daganna, að eins verið einblint á það, sem afrekað var utanhúss og þeirra afreka verið getið við mörg tækifæri, en húsfreyjan, sem oftast fór þó fyrst á fætur og tók síðust á sig náðir, vildi gleymast í sínu eldhúsi. í samanburði við fyrri aðbúð er það ekki of mælt, að raf- magnið leysi hús- freyjuna úr ánauð. Og þarf ekki að lýsa því nánar. En til þess að raf- orkan geti komið heimilunum að gagni, gert þau bjartari, hreinlegri og hlýrri, þarf góð og hentug raftæki. Nú þegar er svo mikill skortur á þessum tækjum, áður en viðbótarvirkjan- irnar koma, sem auka raforkuna um allt að helming, að margar þúsundir heimila bíða eftir þeim. Öll vitum við, að þjóðin á við mikinn gjaldeyrisskort að búa, enda er útflutn- ingsframleiðsla henn- ar einhæf, en landið snaut að miklum fjölda nauðsynja, sem þess vegna verður að flytja inn. Til þess að Draumurinn raflýsing geta virkjað vatnsföllin þarf miklar vélar og tæki erlendis frá, en til þess siðan að geta notið orkunnar úr vatnsföllunum þarf raftækin. Hráefnin til byggingu þeirra þurfum við að kaupa er- lendis frá, en ekki vinnuna, sem þarf til að framleiða þau. Það er ekki til þess að gera lítið úr íslenzkum iðnaði þó að sagt sé, að margt af honum sé bágborið. En hann er ungur, enn á gelgjuskeiði, og það þarf strit og umhyggju kynslóða til þess að byggja upp nýja atvinnuvegi, enda má segja, að enn hafi ís- lenzkur iðnaður ekki öðlast þá reynslu, sem nauðsynleg er til þess að hann geti orðið góður. rætist um Islands En ein er sú iðnaðargrein í landinu, sem virðist fullkomlega standa á sporði skyldra iðn- greina meðal þeirra þjóða, sem öðlast hafa reynzluna og byggja á öruggum grunni. Þetta er raf- tækjaiðnaðurinn. Raftækjaverk- smiðja Hafnarfjarðar var stofn- sett fyrir rúmum áratug. Á þess- um áratug hefur verksmiðjan framleitt um 16 þúsund eldavél- ar. En auk þess hefur hún fram- leitt nokkra kæliskápa og raf- magnspotta. Það er almennt viðurkennt, að þessi tæki séu ekki á neinn hátt síðri en erlend að gæðum, og verðið er heldur lægra. En það er óralangt frá því, að verksmiðjan geti framleitt það mikið, að hægt sé að fullnægja eftirspurninni. Nú liggja fyrir hjá verksmiðj unni 4500 pantan- ir á kæliskápum, 3800 pantanir á eldavélum og 1300 pantanir á þvottavélum. Þetta er eitt dæm- ið um það, hversu mikil þörfin er og að þúsundir heimila um allt land bíða eftir því að geta notfært sér rafmagnið. Ástæðan fyrir því, að verk- smiðjan getur ekki framleitt nægilega mikið til að fullnægja heimilisþörfum fólksins, er ekki sú, að hún geti ekki annað meiru, heldur einvörðungu sú, að hún getur ekki fengið nægilegan gjaldeyri til kaupa á hráefni til vélanna. Ég spurði nýlega for- stjóra verksmiðj unnar að því, hve stór liður hráefnið væri í verði vélanna miðað við útsölu- verð. Hann sagði, að hráefnið væri einn þriðji af útsöluverð- inu. Sýnir þetta þá sjálfheldu, sem við erum í á þessu sviði. Unnið er að algerri raflýsingu landsins, heimilin bíða í þús- undatali eftir því að geta notið orkunnar. Við getum sjálf framleitt tækin, sem til þess þarf, en okkur skortir gjald- eyri til þess að geta keypt þær efnivörur, sem okkur vantar til þess að geta búið þau til. Þetta er ömurlegt ástand. Það er ekkert efa- mál, að ef verksmiðj- an væri ekki bundin á klaia gjalderyiserfið- leikanna, þá gæti hún fullnægt þörfinni og gert framleiðslu sína fjölbreyttari. Til dæm is hefur hún nú rann- sóknir með höndum á möguleikum um smíði þvottavéla, strau- járna, hrærivéla og brauðrista. Og okkur vantar einnig þessi tæki tilfinnanlega. Ég hygg, að húsfreyju, sem nú verður að búa við sína kola- eða olíuvél, að maður ekki tali um annað verra eins og áður var, og Rajtœkjaverksmiðjan í Hafnarjirði uppljómuð. 17 Nýja eldavélin. hina erfiðu þvotta, muni bregða við, þegar hún fær rafmagns- eldavél, þvottavél og hrærivél, en þetta eru nauðsynlegustu tækin fyrir heimilin, hvað svo sem sagt er um kæliskápana. ís- lenzkt alþýðufólk hefur aldrei látið mat. skemmast hjá sér. Skal þvi pó alls ekki haldið fram, að kæliskápar séu óþarfir. I sskápurinn.

x

Heima er bezt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heima er bezt
https://timarit.is/publication/380

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.