Heima er bezt - 01.10.1967, Page 12

SIGURJON SNJOLFSSON FRA SVINHOLUM:
TVENNIR TÍMAR

E=^g hef lifað tvenna tímana, frá því ég í frum-
bernsku sat úti á túni og horfði á karlmennina,
sem voru að byrja að slá túnið, og hafði gaman
af að heyra sláttuhvininn. Heitt var í veðri, og
margt af fólldnu var að þurrka töðuna. Karlmennirnir
hættu þá allt í einu að vinna og klæddu sig úr ytri föt-
unum, og héldu síðan áfram á nærfötunum einum sam-
an. Þetta þótti mér skrýtið, og var það þó næsta eðli-
legt. Létt föt þekktust ekki, og öll ytri föt voru úr
heimaunnu vaðmáli og alltof hlý til að vinna í þeim
erfiðisvinnu í sterkum sólarhita.
Mikið var unnið á æskuárum mínum og vinnukergja
mikil. Ég heyrði þess getið, að á sumum bæjum hefði
verið siður að bera alla töðu á túninu á bakinu heim í
hlöðu. Túnin voru að vísu lítil og töðufengurinn eftir
því, en samt voru þetta heimskuleg vinnubrögð, og
alltof mikil áníðsla, því að töðubaggar eru þungir. Ekki
var þetta gert á mínu heimili, þar voru nægir hestar og
svo var raunar víðast. Heima á Hvalnesi var heyskapur
lítill og langsóttur. Um tveggja tíma ferð var á engjarn-
ar og vegurinn vondur. Einnig voru engjar fengnar að
láni, þangað var fimm stunda lestaferð. En þótt margt
væri erfitt, þekktist ekki að kvarta. Þetta varð að gerast,
og venjan var, að menn lögðust þreyttir til hvílu á
kvöldin, en menn voru harðir af sér og áhuginn þrotlaus.
Þeir voru stórir og sterkir bræðurnir, sem þá ólust
upp í Hvalnesi, Einar, Ólafur og Sigurður, jafnaldri
minn. Systur voru tvær, Sigríður og Þórdís. Það lak ekki
úr höndunum á þeim, enda voru þær systur fastar fyrir.
Einkennilegt var með elztu systkinin, Sigríði og Einar,
að þau urðu alveg sem blind þegar dimmt var orðið.
Þekki ég ekki aðra, sem svo hafa verið náttblindir.
Einn maður þar í sveitinni var mér sérstaldega kær.
Það var Bergur Jónsson frá Hlíð í Lóni, bróðir Stefáns
hreppstjóra þar. Margt mætti gott um þá bræður báða
segja. Eitt af mörgu var, að þeir voru frumkvöðlar að
félags- og skemmtanalífi í sveitinni. Báðir voru þeir góð-
ir ræðumenn. Bergur var farkennari um skeið, og kenndi
á ýmsum bæjum. Kennt var í Svínhólum, en þar var
margt barna, en þangað komu einnig börn frá öðrum
bæjum. Bergur gerði meira en að kenna börnunum hin
lögboðnu fræði. Hann lék sér einnig við börnin og
skemmti heimilisfólkinu með frásögnum og ýmsum
skemmtiatriðum. Fyrir ofan Svínhólabæinn er nokkuð
brattlent. Brekkurnar voru óspart notaðar, þegar sleða-
færi var. Þá fór Bergur með börnin út í rökkurbyrjun
og lék sér með þeim á sleðum. Þau börn, sem ekki höfðu
sleða, renndu sér á tunnustöfum eða fjölum. Sjálfur sat
Bergur á sleða með tvö yngstu börnin. Það var gaman
að horfa á, hve ferðin gat orðið mikil yfir harðfenni og
svellbólstra. Mikið var hlegið, og hrópað húrra fyrir
þeim, sem lengst komust. Þegar kveikt hafði verið ljós
í bænum, kom kennarinn inn með börnin, rjóð og sæl-
leg úr leiknum, enda var þetta góð íþrótt fyrir þau. Oft
sungum við Bergur saman, og var það gaman. Einu sinni
sem oftar kom Bergur að máli við mig og sagðist ætla
til næsta bæjar, að Vík. „Þú kemur með mér“, sagði
hann, „það er svo góður ís á vötnunum, að ég ætla á
skautum.11 „Það get ég ekki“, segi ég, „ég kann ekki á
skautum“. „Þú kemur víst, þú verður á sleða og ég bind
sleðabandið um mittið“. Síðan fórum við, og varð það
skemmtileg ferð. En því segi ég frá þessu atviki, að
svona var Bergur í öllum hlutum, alltaf að vera öðrum
til gagns og skemmtunar. Síðast sá ég Berg að hausti til,
hann var þá á förum til Danmerkur ásamt Jóni Guð-
mundssyni vini mínum og frænda. Þar unnu þeir um
skeið á búgarði en fóru síðan til Noregs. Jón kom aftur
heim, sæll og hress, og hafði menntazt mikið, en Bergur
ílentist í Noregi, kvæntist hann norskri konu og líður
þar vel.
Eftir 1910 mun baðstofum hafa farið að fækka í sveit-
unum. Þá var tekið að byggja svonefnd þverhús. Voru
þau með hlöðnum veggjum á stöfnum og bakhlið, en
timburþil að framanverðu, var það pappaklætt fyrst, en
síðar voru þau ldædd bárujárni. Undir þessum húsum
voru kjallarar, og þóttu þeir góðar geymslur. Ég sakn-
aði baðstofanna fyrst í stað, þótt margar þeirra væru
litlar, og oft kýr hafðar undir lofti, það voru kallaðar
fjósbaðstofur. Margir menn eru enn á lífi, fæddir og
upp aldir í baðstofunum gömlu. Þá voru smíðaðar vögg-
ur handa börnum, en barnavagnar þekktust fyrst á síð-
ustu árum.
Ég hefi margs að minnast úr sveitinni, sem ég dvaldist
í í 59 ár, og er mér eðlilega ljúft að rifja upp þær minn-
ingar. Ég var svo lánsamur að löngum var margt barna í
Svínhólum á báðum bæjum og voru þau hænd að mér,
og lék ég tíðum við þau, enda sjálfur ókvæntur og
barnlaus.
Margt hefur breytzt á þessum árum, vinnubrögð og
annað, þótt oft hafi breytingarnar verið hægfara, en
348 Heima er bezt