Eimreiðin - 01.10.1927, Blaðsíða 37

EIMREIÐIN
NORÐURLJÓS
341
kílómetra fjarlægð. Er því aðeins lítill hluti þeirra, sem kemst
svo langt inn í lofthjúpinn, að norðurljós myndist af. Straumar
þessir hafa geysimikla orku í sér fólgna, stundum yfir 1 miljón
»ampéres« (straumeindir) og orkan ætti að vera alt að því 100
miljónir hestafla. — En því miður eru líkindin lítil til að geta
beislað þessa orkulind; hún er bæði stopul og alt of hátt á
grein til þess að vér náum henni.
Birkeland gat einnig sýnt fram á, að straumar þessir fylgdu
hreyfingum sólarinnar og hlytu því mestmegnis að stafa frá
henni.
Næsta þátt þessara rannsókna hóf prófessor Störmer laust
eftir síðustu aldamót.
í fyrsta lagi tókst honum að leysa þá þraut að ákveða hæð
norðurljósa með fullri vissu. Beitti hann þeirri aðferð að taka
samtímis ljósmyndir af sama norðuiljósi frá tveimur stöðum;
þarf fjarlægð þeirra að vera minst 30 kílóm. Þeir sem mynd-
irnar taka þurfa að hafa síma á milli sín til þess að geta
talast við og gefið merki. Þeir miða nú myndatækjunum á
einhverja þékta stjörnu, sem norðurljós er í nánd við. Svo er
talið í símann einn, tveir, þrír og báðar myndir teknar á sama
augnabliki. — Sama norðurljós og sömu stjörnur koma fram
á báðum myndunum, en norðurljósin bera ekki eins við stjörn-
urnar frá báðum stöðum. Þennan stefnumun má mæla ná-
kvæmlega og þar af reikna hæð norðurljóssins. Aðalvandinn
við þessa aðferð var að fá svo ljósrík myndatæki og svo ljós-
næmar plötur, að hægt væri að taka myndirnar á augnabliki
(1 sekúndu eða skemur), því annars mundi ljósið hreyfast úr
stað og myndin verða ógreinileg. Þessa erfiðleika sigraði
Störmer. Síðan hafa verið teknar fjölmargar myndir af norður-
ljósum með aðferð hans. Einkum hefur jarðeðlis-stofnunin í
Tromsöy unnið að því og svo Störmer sjálfur í Osló. Þegar
norðurljós sjást þar, vakir hann oft heilar nætur með aðstoð-
armenn sína, til þess að taka myndir. Af þessum mælingum
hefur niðurstaðan orðið sú, að lægstu norðurljósin í Norður-
Noregi séu 87 km. yfir jörðu, en flest 100—110 km. Sunnar
í Noregi verða þau miklu hærri. Nokkur hafa rey.nst að vera
600 km. yfir jörðu og eitt einasta 750 km. Á árum 1909 — ’ 13