Eimreiðin - 01.10.1927, Page 63

EIMREIDIN
BRÉF UM MERKA BÓK
367
á alla sína sæmd að þakka hetju þeirri eða höfðingja þeim,
er það þrælkar.
Þegar litið er á málshætti þá, sem stuðlast hallstuðlum, þá
sjest, að þjóðin stuðlar þannig, að stuðull sá, sem er sterkari,
rekstuðullinn, er þar tíðast yfirstuðull. Er það að vonum, að
svo verði, meðan stuðlakend er næm með þjóðinni. Skáld og
hagyrðingar ættu eigi að eins að forðast lágstuðlan, nema
þegar orkt er undir lögum, er byrja skertri deild, er tekur
heilan braglið, — heldr ættu og skáldin að gæta þess vel og
vandlega, að ekki sje lægra orð eða linari stafir í yfirstuðli.
En jafnir mega þeir vera, stuðlarnir, ef yfirstuðull nær að
standa í hákveðu.
Orðahæðin. — Fáir munu þeir vera nú, er fróðir eru um
orðahæðir. ]eg hefi talað við ýmsa, skáld og hagorða menn,
er kunna eigi fremur skil á hæðarmun orða en kisa á sjö-
stirni, eins og máltækið segir. En fornmenn virðast hafa þekt
muninn. Hver sem vill, getr gengið úr skugga um þetta, ef
hann les forn kvæði, sem orkt eru undir fornyrðislagi. Þekk-
ing þessi eða tilfinning hefr glatast að nokkuru. Menn, sem
hafa brageyra, finna þó hæðarmun í bragliðum. Er þeim því
ljóst, hvort orkt er raddstrítt eða eigi. Þó kennir raddstríðra
liða í ljóðum og nægir að benda á ljóð höfuð-skálds, er segir:
Og hugurinn lyftist í æðri átt,
nú andar guðs kraftur í duftsins líki.
Hjer er orðið »guðs« síðast í þrílið, svo að kveðan gerist
raddstríð. Slíkt mun vera fremur af slysni, en af því, að
hrynjandi-kendin sje svona sljóv. En hitt er víst, að fæstir
gera sjer grein fyrir því, hver munur er á hæð orðanna, er
þau fylla kveður. Þetta sjest bezt á því, að þeir sem yrkja
ljóð, er eiga að heita undir fornyrðislagi, stuðla við hvað,
sem vera skal. Dæmi:
Ský þú, sem Ijómar
Ijósfagurt yfir.
(H. Bl.)
Orðið »ský« er nafnorð og stendr í frumkveðu, auk þess er
kveðan skipuð þríiið. Frumkveðan á því heimtingu á, að hún
sje gerð að stuðulkveðu, í stað þess að lúta annari kveðu,
sem er aðeins skipuð sögn.