Eimreiðin - 01.10.1927, Síða 74

378
ÞJÓÐNÝTING Á ENGLANDI
EIMREIÐIN
efnum; svo er, til dæmis að taka, um póstmál, síma, vegi, vita,
hafnir, gasframleiðslu, rafmagnsframleiðslu, skipagöngur að dá-
litlu leyti, fræðslustofnanir, spítala, kirkjuna o. s. frv. Þessi
þjóðnýting getur verið með mjög mörgum hætti, og mér er
kunnugt um það, að þeir Englendingar, sem halda þjóðnýt-
ingunni fram, vara við því áð binda þá hugmynd við eitthvert
ákveðið fyrirkomulag. Sem sýnishorn skal ég setja hér í þýð-
ingu nokkurar línur úr þeirri bók, sem sérstaklega verður
gerð að umtalsefni í þessari grein:
vorum dögum og með vorri kynslóð eru atvinnugrein-
irnar misjafnlega langt komnar, og fyrir því þarf að skipu-
leggja þær með mismunandi hætti. Svo er og þess að gæta,
að atvinnugreinirnar eru mismunandi eðlis, og það, sem holt
er einni atvinnugrein, er ekki að sjálfsögðu hentugt annari.
Meira að segja, ef vér gerum einhverja atvinnugrein að al-
menningseign, þá er venjulega til fleiri en ein leið til þess að
breytingin verði heillavænleg. Svo að vér tökum hið alkunna
dæmi um járnbrautirnar, þá hefur þjóðnýtingin á járnbrautun-
um í Danmörk, Prússlandi, Svíþjóð, Italíu, Ástralíu, Kanada
tekið á sig margar töluvert mismunandi myndir, en hefur samt
sem áður gengið vel. Eins er um stofnanir bæja og sveita,
þar sem jafnaðarmensku-hugmyndir hafa komist í framkvæmd.
Þær ráða nú (1920) yfir þúsundum miljóna punda virði víðs
vegar um heiminn; en aðferðirnar hafa verið mjög margvís-
legar í framkvæmdinni«.
Vel get ég hugsað mér, að úlfúð sú, sem vitanlega situr í
mörgum gegn jafnaðarmönnum, aftri einhverjum frá því að
afla sér fræðslu um þjóðnýtingar-hugsjónina. En vitanlega væri
slíkt þröngsýni og fásinna. Bismarck var enginn vinur jafnað-
armanna. En hann skirðist ekki við að koma sumum hug-
myndum þeirra í framkvæmd, ef honum virtist hann geta not-
að þær. Vér eigum að sjálfsögðu að leggja stund á að fræð-
ast um sem flest, sem reynt er til framfara á þessari jörð,
hvaðan sem uppfökin að því eru komin, og láta málefnin sjálf
ráða afstöðu vorri, en ekki þann þokka eða óþokka, sem vér
kunnum að leggja á þá, er halda þeim fram.
Það liggur líka í augum uppi, að vér getum verið jafnaðar-
mönnum mjög ósammála í ýmsum efnum og á ýmsum tím-