Eimreiðin - 01.10.1927, Blaðsíða 84

388
ÞjÓÐNÝTING Á ENGLANDI
EIMREIÐIN
undir vald stjórnarinnar á friðartímum, lil þess að flytja á sem
hagkvæmastan hátt nálega þrjú hundruð miljónir smálesta af
kolum á ári — kolin, sem eru lífæð hins brezka iðnaðar?
»Vér skulum setja oss málið fyrir sjónir greinilega og hrein-
skilnislega, því þarna erum vér komnir að rótum þess. —
Grundvallarkenningin um iðnað og viðskifti, sem tekin hefur
verið trúanleg, er sú, að ef rekstur einstaklinganna sé látinn
afskiftalaus, þá gefi hann þjóðinni alt það, sem hún þarf, og
árangurinn verði svo góður, sem unt er að fá hann.
»Ef þessi grundvallarkenning er rétt á friðartímum, þá hlýtur
hún að vera enn réttari í ófriði. Ef hún ber góðan árangur
í friði, þá hlýtur hún að bera enn betri árangur í ófriði.
»Því að í ófriði bætist ný upphvatning við allar hinar venju-
legu hvatir, sem koma fram hjá einstaklingunum á friðar-
tímum: Spori ættjarðarástarinnar og ótti einstaklingsins við það,
að hann verði fyrir þrautum, ef þjóð hans lýtur í lægra haldi.
A friðartímum er það gróðavonin, sem knýr einstaklinginn á-
fram; á ófriðartímum er hann knúinn áfram af horfunum
um meiri og fljótari gróða, og líka af þeirri hvöt að veita
þjóð sinni sérstaka þjónustu og vernda þá sem eru honum
nákomnir og kærir.
»Hvers vegna ætti þá á ófriðartímum að taka fram fyrir
hendurnar á einstaklingunum, ef óskoruð framtakssemi ein-
staklinganna er nægileg til þess, að þjóðin fái alla þá þjónustu,
sem hún þarfnast á friðartímum?*
Eins og menn munu skilja, er það sannfæring höfundarins,
að því fari mjög fjarri, að þjóðin fái þá þjónustu, sem hún
þarfnist og gæti fengið, af óskipulagðri framtakssemi einstakl-
inganna. Hann telur aftur á móti þjóðnýtingar-tímabilið á
Englandi sanna það, að margfalt betri árangur mætti fá af
þeirri skipulagsbundnu starfsemi, sem vér nefnum þjóðnýting.
Mikill hluti af bók hans er útskýring á því, hvert glapræði
það hafi verið, að hverfa eftir ófriðinn að gamla laginu, þar
sem nú var fengið starfsfyrirkomulag fyrir þjóðina, sem svo
vel hafði gefist. Ut í það efni get ég ekki farið hér, verð að
láta mér nægja þetta stutta ágrip af frásögn hans um það,
hvernig þjóðnýtingin hafi reynst Bretum, meðan hún var notuð.
Einar H. Kvaran.