Samtíðin - 01.06.1943, Blaðsíða 14

Samtíðin - 01.06.1943, Blaðsíða 14
10 SAMTÍÐIN lierra, jungfrú, makt og mektugur, að skikka, að skæla sig, vera vel til reika, soddan, slekt o. fl.) eða liæpinn (bí- iæti, skorsteinn og ótal orða, sem mega heita horfin). Frá Þýzkalandi kom einnig talsvert af flökkuorðum suðrænnar rótar (fantur, kumpánn, perla, pi'isund, rolla, rihbaldi, skák, templari, teningur, trumba, ævintýr), en raunar komu slik „alþjóðaorð" i málið eftir mörgum leiðum. Fram til siðskipta og jafnvel til 17. aldar ber langmest á þeim tökuorðum, sem kirkja og kaupfarar höfðu út hingað til sinna þarfa, og var þá ann- aðhvort, að orðin breiddust ekki út fyrir verkahring þessara einstaklinga og stétta eða þau löguðust dável að íslenzkunni. Danskvæði miðalda höfðu margt óíslenzkt við sig, en málið stóðst freistingar. Á tímum einokunar og danskra yfirvalda, 17.—19. öld, varð ritmál þeirra íslendinga, sem liöfðu snefil embættismenntunar eða borgara- menningar, ákaflega meingað dönsku (eða þýzku) orðavali og setninga- skipun. Því þarf ekki að lýsa. Gagn- stæð viðleitni mátti sín þó oft nokk- urs, og með Fjölnismönnum dró til þeirra umskipta, að allur þorri vel menntra manna tók að venja sig af danósa máli og reyna að stunda ís- lenzkuna. Dönsku tökuorðin eru sú agaleg glás, svo að nýtízku orð séu við höfð, að ekki þarf að benda á dæmi. Ensk- um tökuorðum eða enskkynjuðum f jölgar óðum. Húmbúgg: og sport eru gamlir kunningjar, boxin ensku gefa nú margvíslegum íslenzkum ílátum nafn sitt, vélbátar eru sagðir stíma, þó að þeir séu ekki orðnir gufuskip enn, og tjakkurinn bílstjóranna er þarfaþing, sem varla mun skipta um heiti. Versta tegund enskuslettna er misnotkun íslenzkra orða við enska hugsun: „N. N. vill næst gefa einn fyrirlestur meira um þetta efni." „Vantar þig að taka enn einn kaffi eða einn öl?" Hafnarbæir í Kína hafa mótað ein- hverja vesölustu mállýzku enskunn- ar, sem til er, og þó sæmilega not- hæfa til alls, sem Norðurálfubúum og innfæddum mönnum hefur eink- um farið á milli. Pidgin-enska lieitir það (frb.: pidsjin). Ýmsir telja okk- nr það mikinn létti við ensknnáni, ef íslenzkan tæki við nokkrum hundr- uðum eða þúsundum enskra orða og afbakaði þau aðeins í hófi, sveigði þau litið að islenzku tungutaki, en gerði loks úr þessu e. k. pidginmál. Sérhver menntaður Englendingur mun þó benda þessum enskuvinum á, að þeim, sem á pidginmálið vend- ust fná æsku, yrði að sumu leyti örð- ugra en öðrum Islendingum að læra nokkuru sinni góða ensku. Græsku- laust skop, sem bjöguð bafnarenska af slíkum uppruna vekur lijá hverj- um skynbærum manni, er hann rekst á hana fyrst, getur snúizt í megna litilsvirðing, þegar til lengdar lætur. Ef íslendingar vilja baka sér fyrir- litning enskumælandi þjóða, láta þeir pidginmál sitt þróast, — annars ekki. Gúmmíreim ég góða hef gömlum eftir vana. Skjóttu í mig skeyti, ef þig skyldi vanta hana.

x

Samtíðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samtíðin
https://timarit.is/publication/647

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.