Samtíðin - 01.07.1943, Blaðsíða 20

Samtíðin - 01.07.1943, Blaðsíða 20
16 SAMTÍÐIN Björn Sigfússon: | TUNGAN 2. Brjótum rangar venjur TUNGAN GEYMIST betur í viðj- um venjunnar en með reikulum venjum eða engum. Þess vegna ber að fylgja málvenju, nema nokkurn véginn sé sýnt, að bún bljóti að vera röng og annað betra fáist í staðinn. Lítum á nokkrar rangar mál- venjur. Alrangt er að segja góða kvöldið, en segja skal gott kvöld eða gott kvöldið. Fyrir nokkrum árum beyrð- ist málvillu þessari oft andmælt, og sjaldan befur Árni Pálsson prófess- or látið bana óátalda í viðurvist sinni. Andmœlin virðast bafa ork- að því einu að útbreiða villuna, gera bana fasta venju í Reykjavík og víðar. Þetta cr jafnrangt og sagt væri góða daginn, góðu nóttina, gleðilega sumarið, guð gefi þér góða og far- sæla árið. Samanburður við þessi orðtök, sem eiga ckki að vera svona, heldur með lo. i st. beyg. (gott og farsælt ár), sýnir hverju manns- barni, að „góða" kvöldið er mál- leysa. Hvers vegna er þá málleysan höfð? Af lmgsunarleysi, skeytingar- leysi. En þá er það margreynt, að kveðja, sem farið er með af skeyt- ingarleysi, deyr. Tvennt cr uin að velja, annaðbvort leiðrétta þetta al- mennt, tafarlaust, eða við munum bráðum fleygja þessu ávarpi í rusla- kistu útþvældra orðtækja og taka annað í staðinn. í þá kistu fer lika „gleðileg rest" til hinztu hvíldar, og fitnar ekki lengur flugnahöfðinginn né púkar hans af þeim leifum. Við þérun á einum manni skal hafa lo. og Ih. í eintölu: Verið þér velkominn, þér eruð ferðlúinn, — þér eruð, frú, sjaldséð hér, sjaldséð- ur gestur. Undantekning sakir mál- venju um sinn: Komið þér sælar, — verið þér sælir og blessaðir eða yer- ið þér sæll og blessaður, — og mega menn velja þar um et. og ft. í ávarp- inu eftir smekk. Rétt er að segja: Þökk, þakka, þakkir, þakka kæriega fyrir o. s. frv. Danska þökkin „takk" (Tak) hefur alltaf verið ljót í íslenzku, og ótrú- legt er, að fólk blygðist sín fyrir að bafa heldur íslenzku orðin, sem eru látlaus og eðlileg og fela i sér fyllri hugsun. Stytting íslenzka boðháttar- ins, „Þakk fyrir", brýtur litið gegn (ungunni, en þarflítil þyldr mér bún. Dönskuslcttur eru oft auðþekktar á endingu sinni eða beygingarleysi, en þær leynast, sem íslenzkulegar sýnast. Dæmi: ekkjumaður, ekkju- frú, auguablik (== stutt stund), uudirföt. Ekkjumaður ætti að vera maður ckkjunnar, en ekkill heitir sá, sem misst hefur konu sina. Ekkjufrú á víst að vera fínna orð en ekkja og þýðir þó að réttu lagi frú, sem sé eign ekkjunnar eða handbendi benn- ar eittbvert. Bæði samsettu orðin eru vitleysur í málvitund okkar, því að þar eru öpuð dönsku orðin Enke-

x

Samtíðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samtíðin
https://timarit.is/publication/647

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.