19. júní - 19.06.1979, Qupperneq 48

Árni Hjartarson.
Enginn
lemur
konuna,
né flengir
börnin
Árni Hjartarson er ungur jarð-
fræðingur ættaður norðan úr
landi. Hann hefur stundað há-
skólanám og starf í Reykjavík.
Hann er meðal þeirra, sem hafa
valið að búa í kommúnu eins og
þær eru kallaðar. 19. JÚNÍ bað
Árna að lýsa þessu sambýlisformi,
kostum þess og göllum.
Við fyrstu sýn virðast æði fjöl-
breyttir búskaparhættir við lýði á
íslandi. Sumir búa í dreifbýli, aðrir
í þéttbýli, menn búa í einbýlishús-
um, raðhúsum eða lyfokkum, sumir
leigja og enn aðrir búa í eigin íbúð.
Eitt eiga þó nánast allir þessir bú-
skaparhættir sameiginlegt, þ.e.
sambýlisformið. Þctta eru aðeins
þær mísmunandi skeljar, sem
kjarnafjölskyldan brynjar sig með,
hjón með örfá börn sín og muni.
46
Tilraun til að skipuleggja tilveruna
Sambýlið að Skólastræti 5B
Nokkrir úr sambýlinu, sem Árni tilheyrði áður ræða málin yfir heitum sopa í
sameiginlegu eldhúsi. Þau heita Hanna M. Karlsdóttir, Sólrún Gísladóttir, Sigfús Már
Pétursson og Rannveig Gylfadóttir.
„Ég vil helst ekki kalla þetta „kommúnu" vegna þeirrar neikvæðu merkingar, sem
lögð er í það orð,“ sagði einn íbúanna. Þetta stórheimili hefur verið starfrækt í
nokkur ár og flestir viðmælenda okkar hafa búið þar síðan í haust. Þau telja fjár-
hagslega og tímanlega hagkvæmni ótvíræða kosti sambýlis á borð við þetta, einnig
fjölbreytni félagsskaparins og sanngjarna verkaskiptingu heimilisstarfanna. —
„Svona sambýli er gott tæki í jafnréttisbaráttunni," var þeirra álit.
Er þau voru spurð hvort þetta sambýlisform þjónaði háleitari markmiðum, svaraði
ein úr hópnum: „Þetta er e.t.v. tilraun til að skipuleggja tilveruna betur. — Menn eiga
ekki að láta stjórnast af eftirsókn eftir dauðum hlutum og þurfa að geta deilt sínu með
öðrum." „Hér verða allir að fórna einhverju," sagði annar.
Oft verður maður var við þann
misskilning, að kjarnafjölskyldan
sé sambýlisform nútímans, en hafi
verið óþekkt hér fyrr á öldum.
Þetta er ekki rétt, Jdví þess konar
sambýli er ævagamalt. Það, sem
breyst hefur, er að nú er þetta form
nær einrátt og hcfur nánast útrýmt
öðrum sambýlisháttum, svo sem
stórfjölskyldunni. Með minnkandi
fjölskyldustærð á seinni árum
hefur kjarnafjölskyldan rýrnað, og
jafnframt hefur hún orðið fyrir
mikilli gagnrýni af hálfu kvenrétt-
indahreyfingarinnar, einkum
rauðsokka, því hún hefur þjónað,
sem ein styrkasta stoð karlveldis-
þjóðfélagsins. Hins vegar hafa
hugmyndir manna um æskilegra
sambýlisform verið mjög á reiki.
Kommúnur hafa þá verið lausnar-
orðið hjá mörgum, þ.e.a.s. sambýli
nokkurra fjölskyldna og einstakl-
inga. Þrátt fyrir það eru raunveru-
legar kommúnur nánast óþekktar
á Islandi.
Kynsvall og eiturlyf
Einhverra hluta vegna virðast
margir tengja kommúnulíf við
eiturlyf, kynsvall og önnur létt-
úðugheit. Ástæðan er ef til vill sú,
að á hippatímabilinu hér fyrir
nokkrum árum gerðu slúðurdálkar
ýmissa dagblaða mikið veður út af
kommúnulifnaði ungs fólks, aðal-
lega í Danmörku, sem prédikaði
hassncyslu og frjálsar ástir. Hins
vegar þögðu þessi sömu blöð yfir
fjölmörgum öðrum kommúnum,
sem hvorki voru stofnaðar með
eiturlyfjaneyslu né kynsvall í huga