Morgunblaðið - 04.09.2009, Side 26

26 Umræðan
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. SEPTEMBER 2009
LANDSVIRKJUN
eyðir áfram fjármunum
í undirbúning Þjórs-
árvirkjana í byggð, þótt
ákvörðun um virkj-
anirnar liggi ekki fyrir
og breytingar á skipu-
lagi vegna þeirra hafi
ekki verið samþykktar.
Þetta kom fram á fundi
heimamanna við Þjórsá
í vikunni. Undirbúningur vegagerðar,
rannsóknir og margvísleg undirbún-
ingsvinna hefur blasað við íbúum á
bæjum við Þjórsá í sumar, þrátt fyrir
samkomulag ríkisstjórnar um að ekki
skuli hreyft við málinu meðan ramma-
samningur um verndun og nýtingu
auðlinda er ófrágenginn. Fundarmenn
vilja skýr svör við því hvaðan Lands-
virkjun fær fjármagn til að vinna að
umdeildum framkvæmdum sem ekki
hafa verið samþykktar og verða von-
andi aldrei. Þeim þykir furðu sæta að
Landsvirkjun geti eytt stórfé í auglýs-
ingar í kreppunni. Fundur heima-
manna leggur til að sótt verði um fé af
fjárlögum til að standa undir kostnaði
við að verjast ágangi Landsvirkjunar
og kynningu á málefnum íbúa við
Þjórsá. Staða skipulagsmála bæði í
Skeiða- og Gnúpverjarhreppi og í Fló-
anum er óljós. Í Flóa er ekkert gildandi
aðalskipulag, en sveitarstjórn hefur
síðastliðin tvö ár reynt að fá skipulags-
tillögu sína samþykkta.
Meirihluti íbúa í Flóahreppi hefur
skorað á sveitarstjórnina að hafna Urr-
iðafossvirkjun og setja hana ekki inn á
aðalskipulag. Auk þessa hefur sveit-
arstjórnin fengið á sig stjórnsýslukæru
vegna vinnubragða við skipulagsvinnu
og er verið að kanna hvort Lands-
virkjun hafi keypt sér skipulag. Sveit-
arstjórn Skeiða- og Gnúpverjahrepps
stóð rangt að kynningu og undirbún-
ingi síns skipulags. Stjórnvöld hafa af
þessum sökum ekki staðfest skipulag-
sóskir sveitarstjórnar. Upplýst er orðið
að sveitarstjórnirnar báðar fóru rangt
að við skipulagsgerðina. Í áliti umboðs-
manns Alþingis var farið hörðum orð-
um um verklag Flóahrepps og Skeiða-
og Gnúpverjahreppur fékk skipulagið
endursent úr stjórnarráðinu þar sem
rangt hafði verið staðið að kynningu.
Fundarmenn telja að í sveitarstjórn-
unum báðum séu fulltrúar sem van-
hæfir eru til að fjalla um skipulagstil-
lögurnar, þar sem þeir stefna að
peningalegum ávinningi við sölu á
landi, veiðihlunnindum og vatnsrétt-
indum til Landsvirkjunar. Fund-
armenn telja að andstaða við virkjun
Þjórsár í byggð hafi vaxið meðal
heimamanna og var hún þó mikil fyrir.
Óttast menn nú ofan á annað að Lands-
virkjun verði gjaldþrota einhvern tíma
á næstu misserum eða yfirtekin af er-
lendum aðilum.
Fundarmenn undrast yfirlýsingu
iðnaðarráðherra um að til greina komi
að virkja Þjórsá og nýta orku tíma-
bundið til álvers í Helguvík. Þeir vona
að ráðherrann taki þetta aftur. Þá vilja
þeir boða umhverfisráðherra á sinn
fund hið fyrsta til að ræða stöðuna við
Þjórsá, þar sem margt sé óljóst og ým-
is sjónarmið órædd eða hafi verið
hundsuð. Á fundinum kom fram sú
skoðun að Vinstri græn hljóti að
stöðva áform um virkjanir í neðri hluta
Þjórsár, en geri flokkurinn það ekki,
hljóti hann að líða undir lok sem
stjórnmálaafl. Nú nokkrum dögum
eftir fund heimamanna við Þjórsá hef-
ur flokksráð Vinstri grænna samþykkt
ályktun þar sem ráðherrum og þing-
mönnum flokksins er falið að sjá til
þess að ekki verði virkjað í neðri hluta
Þjórsár. Því hljóta íbúar við Þjórsá og
allir náttúruunnendur að fagna og því
hljóta ráðherrar og þingmenn flokks-
ins að fara eftir. Þetta er líka spurning
um trúverðugleika, enda hafa þing-
menn beggja stjórnarflokkanna lýst
yfir eindreginni andstöðu við þessar
virkjanir í byggð. Stöðugleikasáttmáli
aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda
er í andstöðu við loforð og stefnu
þeirra sem það hafa gert. Í þeim sátt-
mála er stefnt að því að fórna meiri
hagsmunum fyrir minni, koma af stað
hagvexti og stundargróða á kostnað
náttúru og byggðar við Þjórsá. Raun-
ar getum við ekki séð af stöðu lands-
mála á Íslandi í dag að virkjana- og
stóriðjustefna stjórnvalda hafi komið á
neinum stöðugleika í efnahagsmálum
hingað til.
Við það verður ekki unað. Baráttu
heimamanna til að verja Þjórsá og
ásýnd landbúnaðarhéraðsins Suður-
lands verður ekki hætt. Það er ljóst að
meðal fjölmargra íbúa Suðurlands
verður aldrei sátt um virkjanirnar í
neðri hluta Þjórsár.
Við erum þess fullviss að meirihluti
þjóðarinnar telji tíma vera kominn til
að reyna aðrar leiðir við framtíðarupp-
byggingu landsins en þær sem efna til
sundrungar og andstöðu meðal íbúa
landsins.
Hver borgar fyrir
Landsvirkjun?
Eftir Ólaf Sig-
urjónsson og Guð-
finn Jakobsson
» Landeigendur telja
stöðugleikasáttmála
ríkisstjórnarinnar og
aðfarir Landsvirkjunar
varðandi virkjanir í
neðri hluta Þjórsár
valda sundrungu og
ófriði
Ólafur Sigurjónsson
Höfundar eru bændur og
landeigendur við Þjórsá.
Guðfinnur Jakobsson
ÞEGAR þetta er
skrifað eru mánaðamót
nýliðin og eins og um
hver mánaðamót að
undanförnu hefur verið
straumur fólks til safn-
aða þjóðkirkjunnar og
hjálparstofnana í leit að
fjárhagslegri aðstoð.
Það eru reyndar sér-
staklega erfið mán-
aðamót að þessu sinni, því skólarnir
voru að byrja og kostnaður barnafjöl-
skyldna mikill af þeim sökum. Matur
er að hækka, bækur, föt og nauðsynjar
hafa margfaldast í verði. Og undanfarið
ár hefur grynnkað mikið í sjóðum
landsmanna eins og við vitum. Það fólk
sem leitar sér aðstoðar og kemur til
dæmis til kirkjunnar er á öllum aldri og
af báðum kynjum. Í hópnum eru marg-
ir sem af einhverjum ástæðum hafa
orðið undir í þjóðfélagsbaráttunni og
geta ekki lengur séð sér og sínum far-
borða með þeim stuðningi sem sam-
félagið veitir. Sumir eru öryrkjar, aðrir
hafa barist lengi við erfiða sjúkdóma.
Enn aðrir eiga veik börn eða veika að-
standendur og hafa orðið að draga sig
út úr vinnumarkaðinum um stund-
arsakir að hluta eða öllu, til þess að
helga sig umönnun sjúklingsins. Í
hópnum eru líka ellilífeyrisþegar að
ógleymdum öllum einstæðu foreldr-
unum, oftast mæðrum. Þar eru líka
margir fulltrúar þeirra sem hafa misst
vinnuna undanfarið. Svo eru það hinir
sem eiga fyrir stórri fjölskyldu að sjá
og eru í fullu starfi en launin duga ekki
til þess að endar nái saman. Til þess er
skuldabyrðin of þung eða matarreikn-
ingarnir of háir.
Hópurinn er sem sagt mjög fjöl-
breyttur. En eitt eiga allir í hópnum
sameiginlegt. Í síðustu viku mánaðar-
ins eiga þau varla fyrir
mat eða öðrum nauð-
þurftum handa sér og
sínum. Þess vegna leita
þau til hjálparstofnana,
til að fá hjálp til þess að
kaupa mat svo að það ríki
ekki matarleysi á heim-
ilinu. Það er ekki þar með
sagt að allar skuldir hafi
verið gerðar upp frá því
um síðustu mánaðamót.
Oftast duga tekjurnar
ekki til þess. En þegar
vika eða meira er eftir af mánuðinum
og enginn matur er til, þá skipta skuld-
irnar minna máli á móts við það að
þurfa að horfa upp á börnin sín án mat-
ar.
Oft er um það deilt á opinberum vett-
vangi hvað fátækt sé og hvernig eigi að
skilgreina fátækt. Sýnist sitt hverjum
og sumir segja að lítil sem engin fátækt
sé á Íslandi miðað við önnur lönd. En
þetta fólk sem leitar eftir stuðningi við
matarinnkaup í kringum mánaðamótin
er hið sanna andlit fátæktarinnar á Ís-
landi, andlit sem fáir ef nokkrir kjósa
að sýna opinberlega. Það er e.t.v. ekki
auðvelt að trúa því fyrir sadda og sæla
góðborgara að það sé til fólk hér á landi
sem hreint og beint eigi ekki til hnífs og
skeiðar. En það er nú samt hin kalda
staðreynd sem ekki verður undan vik-
ist. Eins og ég sagði hér fyrr þá deila
menn um hvernig skilgreina beri hug-
takið fátækt. Sú skilgreining er í raun
sára einföld. Það er fátæk fjölskylda
sem verður að neita börnunum sínum
um þátttöku í margskonar félagsstarfi
vegna þess að það eru engir peningar
til á heimilinu. Það eru fátæk börn sem
komast ekki í tónlistarskóla, geta ekki
stundað íþróttir, eru ekki jafnrétthá
öðrum börnum í samfélaginu, af því að
foreldrarnir geta ekki greitt þau gjöld
sem krafist er. Það er fátæk fjölskylda
sem getur ekki keypt skólabækur og
námsgögn fyrir börnin sín. Og það er
fjölskylda í neyð sem þarf að biðja um
mataraðstoð af því að engir peningar
eru til fyrir mat. Nei, það er ekki auð-
velt að trúa því að ástandið sé svona á
allt of mörgum heimilum. En fátæktin
er því miður staðreynd sem ekki er
hægt að afneita. Hvernig er best að
bregðast við þessum staðreyndum fá-
tæktarinnar á Íslandi sem ég nefndi?
Ætli fyrsta skrefið sé ekki að við-
urkenna fátæktina og horfast í augu
við staðreyndir? Til þess að snúa við
þeirri dapurlegu þróun sem Rauði
krossinn, Hjálparstarf kirkjunnar og
fleiri hjálparsamtök hafa bent okkur á
að eigi sér stað um þessar mundir í átt
til meiri fátæktar, þá held ég að það sé
nauðsynlegt að taka höndum saman á
breiðum grundvelli um þjóðarátak
gegn fátækt. Svo margir þjóðflags-
hópar eru það illa staddir að ekki þýðir
lengur að vera með venjulegt flokkak-
arp og ásakanir um hverjum allt sé að
kenna. Velferðarkerfið á Íslandi hefur
aldrei staðið undir nafni miðað við hin
norrænu ríkin og er á engan hátt í
stakk búið til að takast á við þann
mikla vanda sem nú blasir við. Þess
vegna verður að breyta um stefnu. At-
hafnir en ekki orð eru það sem þarf.
Raunveruleg hjálp fyrir fjölskyldur
landsins – ekki smáskammtalækn-
ingar.
Þannig og aðeins þannig er hægt að
vinna bug á þeirri fátækt og því von-
leysi sem ríkir svo víða í landinu nú
þegar haustar að og langur vetur er á
næsta leiti.
Fátækt á Íslandi
Eftir Þórhall
Heimisson
»En eitt eiga allir í
hópnum sameig-
inlegt. Í síðustu viku
mánaðarins eiga þau
varla fyrir mat eða öðr-
um nauðþurftum handa
sér og sínum.
Þórhallur Heimisson
Höfundur er sóknarprestur.
LANGSTÆRSTU
fjárfestingar Lífeyr-
issjóðs versl-
unarmanna voru í
Kaupþingi, Existu og
Bakkavör. Verðmæti
hlutabréfa sjóðsins í
þessum félögum í árs-
lok 2007 voru yfir 30
milljarðar en eru
verðlaus í dag. Talið
er að sjóðurinn hafi
tapað 12 milljörðum á skuldabréf-
um í þessum félögum sem gerir
heildartapið um 42 milljarðar,
óvissa um uppgjör gjaldeyrissamn-
inga er ekki tekin með og ekki tap
á eignahlut sjóðsins í Skiptum.
Gunnar Páll Pálsson, formaður
VR, stjórnarformaður Lífeyrissjóðs
verslunarmanna, stjórnarmaður í
Kaupþingi, Lánanefnd Kaupþings.
Eiginkona Gunnars Páls, Ásta
Pálsdóttir, lykilstarfsmaður hjá
Kaupþingi og á innherjalista FME.
Fjölskylda hennar á og rekur
Atafl, gömlu Keflavíkurverktaka.
Atafl-samsteypan fékk 50 milljónir
evra, eða yfir 9 milljarða lán, í
gegnum Íslandsverktaka og tengd
félög samkvæmt lánabók Kaup-
þings. Ásta er systir Bjarna Páls,
stjórnarformanns Atafls, sem er þá
mágur Gunnars.
Þau Ásta og Gunnar eru bæði
talin hafa fengið niðurfelldar
ábyrgðir vegna hlutabréfakaupa.
Þorgeir Eyjólfsson, fv. forstjóri
Lífeyrissjóðs verslunarmanna. Eig-
inkona Þorgeirs og sonur eru
starfsmenn Kaupþings.
Dóttir Þorgeirs, Guðrún Þor-
geirsdóttir, er framkv.stjóri eign-
astýringar hjá Existu.
Víglundur Þorsteinsson, fv.
stjórnarformaður Lífeyrissjóðs
verslunarmanna og eigandi BM-
Vallár. Fékk 62,2 mlljónir evra, eða
um 11,2 milljarða í lán skv. Lána-
bók Kaupþings. BM-Vallá hefur
ekki skilað inn ársreikningum til
ríkisskattstjóra síðan 1995.
Það hlýtur að vera lykilforsenda
lánshæfis að fyrirtæki standi skil á
slíkum gögnum skv. lögum.
Exista var stærsti eigandi Kaup-
þings.
Samkvæmt lánabók og fréttum
fjölmiðla höfðu stjórnendur loka-
ákvörðunarvald um það hverjir
fengu lán hjá bankanum.
Fyrirtæki sem tengjast fyrrver-
andi stjórnarformönnum LV fengu
tug milljarða í fyrirgreiðslur frá
Kaupþingi, stærstu fjárfestingu líf-
eyrissjóðsins og voru meðal
stærstu skuldara bankans. Hver
voru veðin? Höfðu ákvarðanir
þeirra um óverjandi stórlánveit-
ingar til helstu eigenda bankans
eitthvað að gera með fyrirgreiðslur
til fyrirtækja þeim tengd? Tóku
þeir eigin hagsmuni fram yfir
sjóðsfélaga?
Er þetta skýringin á því að LV
vill með öllum ráðum ganga til
nauðasamninga við Bakkavar-
arbræður um stjórn Existu sem er
eingöngu hriplek skel yfir aðrar
sjálfstæðar einingar innan félags-
ins. Stjórnendur Existu vildu rúm-
lega 1 milljarð á ári fyrir umsýslu
skuldasúpunnar. Í dag má ætla að
það fáist aðeins um 5% upp í kröf-
ur. Ekki hafa afskriftir LV verið í
samræmi við þær heimtur svo mik-
ið er víst.
Í fréttum hefur rekstrarkostn-
aður verið togaður niður í 150
milljónir. Ég er ansi hræddur um
að inn í þá tölu vanti árangurs-
tengdar heimtur á kröfum, ekki
ósvipaður díll og
Straumverjar ætluðu
að plata kröfuhafa til
að samþykkja. Ætla
Bakkabræður að blóð-
mjólka fyrirtækin sem
eftir eru í samstæð-
unni og setja rekstr-
arkostnað Existu í for-
gang. Neytendur
borga brúsann í formi
hækkana á vöru og
þjónustu viðkomandi
fyrirtækja, nið-
urskurður og uppsagnir verða
óumflýjanlegar. Síðan lengja þeir
gjalddaga í skuldafréfaútgáfum
sínum en þá geta lífeyrissjóðirnir
dreift tapinu yfir langan tíma?
Hvað veldur því að LV hugleiði
slíka samninga við aðila sem lék
sjóðinn svo grátt þegar klárlega
liggur fyrir að mest fáist upp í
kröfurnar með því að skera burt
blóðsugurnar.
Á hvaða forsendum voru gjald-
eyrissamningar upp á 93 milljarða
sem LV gerði? Af hverju er stjórn-
armönnum VR og sjóðsfélögum
neitað um þessar upplýsingar sem
geta haft svo mikil áhrif á lífeyr-
isréttindi okkar.
Þegar pabbinn (Þorgeir Eyjólfs-
son, forstjóri LV) tók stöðu með ís-
lensku krónunni fyrir 93 milljarða,
tók dóttirin (Guðrún Þorgeirs-
dóttir, frkv.stjóri eignastýringar
Existu,) stöðu gegn krónunni.
Gunnar Páll, formaður VR,
stjórnarformaður LV, staðfesti svo
samningana fyrir báða aðila í
stjórn Kaupþings og í lánanefnd
bankans.
Stærsti eigandi Kaupþings „Ex-
ista“ gerir kröfu á gamla Kaupþing
upp á 100 milljarða fyrir gjaldeyr-
issamninga. Hverjir voru látnir
veðja á móti? Það voru við-
skiptavinir Kaupþings, Lýsingar og
LV sem tóku stöðu með krónunni.
Ef Exista tók ekki stöðu gegn ís-
lensku krónunni, þá hlýtur hug-
takið að vera marklaust í Íslands
lögum. Þessir snillingar hafa kallað
þessa gjörninga gjaldeyrisvarnir og
eru á góðri leið með að komast upp
með það.
Var það hrein tilviljun að krafa
sjóðsfélaga um breytingar og
gegnsæi voru hafðar að engu þegar
nýr stjórnarformaður LV, Ragnar
Önundarson, réð „nýjan“ frv.stjóra
sjóðsins til starfa. Fyrir valinu
varð Guðmundur Þórhallsson, fyrr-
verandi framkvæmdastjóri eign-
astýringar LV, sem bar meðábyrgð
á fjárfestingum sjóðsins með Þor-
geiri Eyjólfssyni sem þáði 34 millj-
ónir í laun að viðbættum fríðindum
fyrir árið 2008.
Var ráðningasamningur Guð-
mundar sem er leynilegur til 7 ára
tilviljun? En í 7 ár þarf sjóðurinn
að halda í bókhaldsgögn, eftir þann
tíma má kveikja á pappírstæturum.
Lífeyrissjóður verslunarmanna
tapaði langmest á viðskiptum sín-
um við Bakkavararbræður. Að láta
þeim eftir fyrirtækin er eins og að
rétta drukknum manni bíllykla og
algerlega siðlaust.
Brennt barn
forðast eldinn
Eftir Ragnar Þór
Ingólfsson
Ragnar Þór Ingólfsson
»Hvað er það sem þol-
ir ekki dagsljósið?
Með því að gera nauð-
arsamninga við glæpa-
lýð í ágúst komumst við
aldrei að hinu sanna.
Höfundur er sölustjóri og er sjóðs-
félagi í Lífeyrissjóði verslunarmanna.
Fáðu fréttirnar
sendar í símann þinn