Morgunblaðið - 02.03.2010, Page 18

18 Umræðan
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 2. MARS 2010
VEFRIT Þróun-
arsamvinnustofnunar
Íslands (ÞSSÍ) hefur
gjarnan inni að halda
mjög fróðlegar grein-
ar um þróunarmál og
ástand mála í svo-
nefndum þróun-
arlöndum. Bæði þar
sem ÞSSÍ kemur við
sögu og ekki síður í
öðrum löndum. Und-
anfarinn mánuð hafa
þar birst, auk fjölmargra annarra,
tvær greinar sem hefðu átt að
vekja meiri athygli en raun varð.
Önnur hefði átt að fá menn til að
velta vöngum, hin að vekja stolt
og hrifningu.
Minni sýndarmennsku –
meiri metnað
Í fyrra tilfellinu er um að ræða
tilvitnun í hollenska skýrslu sem
birt var upp úr miðjum janúar,
þar sem lagt er til að þróun-
arsamvinna landsins verði tekin út
úr hollenska utanríkisráðuneytinu
og stofnuð sérstök þróunarsam-
vinnustofnun til að koma starfinu
úr höndum stjórnarerindreka og
fela reksturinn þess í stað sér-
fræðingum í þróunarmálum.
Skýrslan var niðurstaða tveggja
ára úttektar óháðrar ráð-
gjafanefndar á þróunarsamvinnu
Hollendinga. Niðurstaðan er að
starfsemin sé brotakennd og hafi
ekki skýran fókus. Þörf sé á meiri
fagmennsku en fáist með hefð-
bundnum starfsháttum diplómata,
þar sem fólk skiptir um starfsvett-
vang á fárra ára fresti.
Skýring ráðgjafanefndarinnar á
því að þróunarsamvinna Hollands
hafi verið ófagleg og gagnslítil er
sú að starfinu hafi um of verið
stýrt af sendiráðum landsins og
frjálsum félagasamtökum og því
vantaði fagmennsku og fræðilega
þekkingu í samræmi við alþjóð-
legar starfsreglur sérhæfðra þró-
unarstofnana.
Þessi niðurstaða er athyglisverð
fyrir okkur Íslendinga. Þarna er
mælt með aðgerðum sem eru akk-
úrat öndverðar við það sem reynt
var að framkvæma og framkvæmt
að hluta hér á landi fyrir tveimur
árum; hér var reynt
að færa starfið inn til
diplómatanna og
starfsmenn – sérfræð-
ingar – Þróunarsam-
vinnustofnunar settir
að hluta undir boð-
vald diplómata með
sáralitla reynslu og
enn minni þekkingu á
framkvæmd þróun-
araðstoðar, enda með
starfsreynslu af ger-
ólíkum vettvangi.
Stjórn ÞSSÍ var lögð
niður en í staðinn sett á stofn 17
manna ráð frjálsra félagasamtaka
og fulltrúa Alþingis, sem hittist
tvisvar á ári. Að ógleymdri þróun-
arsamvinnunefnd 7 fulltrúa Al-
þingis með ákaflega óljóst hlut-
verk. (Hér er rétt að hafa í huga
að hér áður hittist stjórn ÞSSÍ
mánaðarlega. Hún fylgdist með
gangi verkefna, fór yfir áætlanir
og framkvæmdir og mat horfur.
Tók út frá því ákvarðanir um
framhald mála í samstarfi við
starfsfólk, sem bæði bjó yfir sér-
menntun á sviði þróunarmála og
margra ára starfsreynslu.)
Breytingin var gerð þvert á ráð-
leggingar flestra eða allra þeirra
sem komið höfðu nálægt þróun-
arsamvinnu fyrir hönd Íslands, en
fyrir mikla hvatningu starfsmanna
utanríkisráðuneytisins, sem vildu
fá starfsemina í sínar hendur, til
viðbótar við þau þróunarverkefni
sem ráðuneytið hafði tekið að sér
og náðu jafnvel til sambærilegra
verkefna við ÞSSÍ, tvíhliða þróun-
arverkefna. Framkvæmdir ráðu-
neytisins voru hins vegar ekki
byggðar á jafn faglegum und-
irbúningi og framkvæmd og tíðk-
aðist hjá ÞSSÍ, og voru ekki tekn-
ar út af óháðum sérfræðingum svo
mér sé kunnugt. Tvíhliða verk-
efnum ráðuneytisins var sumsé
ekki sinnt af þeirri fagmennsku
sem þarf að einkenna skilvirka
þróunaraðstoð. Og hér er rétt að
það komi fram að Ísland naut
mikillar virðingar vegna starfs
ÞSSÍ meðal samstarfsþjóða í Afr-
íku og víðar.
Þessi frétt hefði sannarlega átt
að vekja menn til umhugsunar og
umræðu.
San-fólkið fær ritmál
Hin greinin sem hér er fjallað
um hefði átt að vekja bæði stolt
og hrifningu hér í landi bókaþjóð-
arinnar. Útgáfa námsbóka á
tungumálum San-fólksins í Nami-
bíu.
Það var þyngra en tárum taki
fyrir okkur, sem fylgdumst með,
að þurfa, við efnahagshrunið hér á
landi, að hætta við viðamikið sam-
starf við San-fólkið. Unnið hafði
verið við undirbúning samstarfs-
ins í tæp tvö ár og eiginlega lítið
annað eftir en að undirrita form-
legt samkomulag. En við hrunið
var tekin um það ákvörðun að
halda alla undirritaða samninga
um þróunarsamvinnu en hætta við
önnur meginverkefni.
Hendinni var þó ekki sleppt al-
gerlega af þessu örsnauða fólki.
Þannig veitti ÞSSÍ á síðasta ári fé
til vinnslu á fjórum námsbókum
fyrir börn í tveimur af fimm mis-
munandi tungumálum, Kwedam
og IKung (einnig þekkt sem !
Xun).
Í grein Davíðs Bjarnasonar,
verkefnisstjóra hjá ÞSSÍ, segir að
skortur á rituðu máli feli í sér ógn
um að tungumálin glatist. „Til
dæmis er Kwedam tungumál með-
al þeirra sem talin eru í útrým-
ingarhættu að mati Unesco.“
Það er þess vegna ástæða til að
fyllast ánægju með þennan stuðn-
ing ÞSSÍ við San-fólkið. „San-
börn geta nú sökkt sér ofan í eig-
in menningu í gegnum miðil sem
skrifaður er á þeirra eigin móð-
urmáli,“ segir Davíð og það er
ástæða til að taka undir með hon-
um þegar hann heldur áfram:
„Námsefnið mun efalítið hjálpa til
við að skapa undirstöðu fyrir
framtíðarmenntun þeirra, menn-
ingarlega vitund og stolt.“
Þessi grein hefði sannarlega átt
að vekja ánægju og umræðu.
Þróunarsamvinna
Eftir Hauk Má
Haraldsson
» Og hér er rétt að það
komi fram að Ísland
naut mikillar virðingar
vegna starfs ÞSSÍ með-
al samstarfsþjóða í Afr-
íku og víðar.
Haukur Már
Haraldsson
Höfundur er framhaldsskólakennari.
SVO ER sagt í gömlum sögnum
að margir máttu þola það, einkum
á efri árum, að þeir færu ekki einir
um götur, þeir
hefðu eignast
„fylgjur“ sem
nánast fylgdu
viðkomandi
hvert fótmál og
létu jafnvel finna
til sín þegar til
hvílu var gengið.
Þessar fylgjur
gátu verið æði
mismunandi, ill-
gjarnar sumar
en aðrar góðar og hjálpsamar.
Nú er ég svo gamall sem á grön-
um má sjá svo aldurs vegna ætti
ég jafnvel að hafa eignast fylgju,
en samkvæmt skynsemistrú nú-
tímans byggðist trú á fylgjur á
einfeldni og trúgirni, aðallega und-
irmálsfólks.
En ég verð þó að játa á mig að
fylgju nokkra hef ég eignast og
skal ég segja frá því á síðum
Morgunblaðsins enda kviknaði hún
þar, kveikjan að henni fæddist
1992. Fyrir einhverja tilviljun ör-
laganna hóf ég þá að skrifa pistla
sem nefndust „Lagnafréttir“. Þetta
áttu ekki að verða margir pistlar
en oft taka mál aðra stefnu en ætl-
að er. Þessi skrif stóðu vikulega
næstum í 16 ár og urðu pistlarnir
nær 700 að tölu.
En það bærðist fleira að baki
pistlanna en á yfirborði sást. Þeir
virtust nokkuð mikið lesnir og þar
með varð ég ósjálfrátt ráðgjafi
fjölmargra húseigenda og hús-
byggjenda.
Og ég fer ekkert leynt með það
að líklega hafa 75% þeirra sem til
mín leituðu verið konur. Þetta
sýndi mér og sannaði að konur
láta sig meiru varða hvernig heim-
ilið þróast og eru opnari og skiln-
ingsríkari á það hvað þarf að lag-
færa innan stokks og utan.
En allt tekur enda og ég hætti
þessum skrifum að mig minnir
haustið 2008 og segi gjarnan að
það féll fleira þá haustmánuði en
fjármálakerfi þjóðfélagsins.
En þá gerist það óvænta. Þó að
skrifum sé lokið hef ég nokkra
samfylgd áfram, það gerist enn að
ég fæ póst á netinu, einstaka upp-
hringingu og einstaka bréf þeirra
eldri sem ekki eiga tölvu. Nú er
það síður en svo að ég sé að
kvarta undan því að til mín sé leit-
að enn, finnst það meira að segja
hlýlegt og nokkur sönnun þess að
„margt sé gott sem gamlir kveða“.
Nýlega frétti ég af skemmtilegu
framtaki. Í lok vikunnar verður
sýning og upplýsingastefna í
Smáralind, kjölfesta þessa fram-
taks er Múrbúðin. Sýning þessi
ber nafnið „Viðhald 2010“ og er
ætlað að veita sem mestri og
bestri þekkingu til allra þeirra
fjölmörgu sem þurfa á leiðbein-
ingum og ráðleggingum að halda
um viðhald heimila og húseigna.
Nú er lag, 100% endurgreiðsla á
virðisaukaskatti af vinnulið út
þetta ár, aldrei fleiri góðir iðn-
aðarmenn á lausum kili sem klæjar
í lófana eftir að fá verkefni og síð-
ast en ekki síst; fjölmörg hús eru
að grotna niður.
Þetta varð til þess að ég fékk
hugmynd. Ef ég bý yfir einhverri
reynslu og þekkingu sem komið
getur að gagni þá ákvað ég að
mæta á staðinn og rabba við gott
fólk á sama hátt og þegar mínir
gömlu og góðu lesendur höfðu
samband við mig, ég vona að ým-
islegt af þeim ráðum hafi komið að
gagni.
Ég ætla að vera til taks á sýn-
ingunni. Kannski er ég undir áhrif-
um gamallar góðrar „fylgju“.
SIGURÐUR GRÉTAR
GUÐMUNDSSON,
höfundur er vatnsvirkjameistari
og orkuráðgjafi.
Ekki bíða eftir köldu
húsi eða ökklavatni á gólfum
Frá Sigurði Grétari Guðmundssyni
Sigurður Grétar
Guðmundsson
BRÉF TIL BLAÐSINS
VIÐ SKILNAÐ eða
sambúðarslit foreldra
getur komið upp
ágreiningur um um-
gengni barna. Ef for-
eldrar eru ekki sam-
mála um hvernig
umgengni á að vera er
hægt að óska eftir úr-
skurði sýslumanns. Er
það í raun eina úrræð-
ið sem er í boði til að
leysa úr slíkum ágreiningi. Marg-
víslegar ástæður geta legið baki
þess að það foreldri sem fer með
fulla forsjá óskar eftir því að tak-
mörkuð umgengni undir eftirliti
eða jafnvel engin umgengni fari
fram. Í flestum tilfellum eru þær
ástæður grunur um kynferðislegt,
líkamlegt eða andlegt ofbeldi,
fíkniefnaneysla, óregla og annað
sem er til þess fallið að foreldrar
telja barni sínu hættu búna í um-
gengni.
Barnalög kveða á um að þegar
sérstök ástæða er til geti sýslu-
maður mælt svo fyrir í úrskurði,
að undangengnu samráði við
barnaverndarnefnd, að umgengni
skuli fara fram undir eftirliti eða
með liðsinni barnaverndarnefndar
eða sérstaklega tilnefnds umsjón-
armanns. Viðkomandi eftirlitsaðili
kemur á heimili foreldris, nær í
barnið/börnin og fer með það til
umgengnisforeldris eða er við-
staddur þegar umgengnisforeldri
fær börn í umgengni. Eftirlitið
felst í því að starfsmaðurinn er
viðstaddur umgengnina, fylgist
með og skrifar skýrslu um þessa
tilteknu umgengni.
Eftir að hafa lesið slíkar
skýrslur hefur undirrituð komist
að því að eftirlitsaðilar taka mis-
mikið fram í skýrslunum. Þar get-
ur komið fram hvað forsjárforeldri
segir við barn sitt, spurningar for-
sjárforeldris til eftirlitsaðila, hvað
umgengnisforeldri segir og hugs-
anlega um það sem fram fór í um-
gengninni sjálfri. Eftirlitsaðili
skrifar svo um líðan barns í um-
gengni, lýsir viðbrögðum og ein-
staka sinnum hvað barnið sjálft
segir. Foreldri sem hefur áhyggjur
af að afhenda barn sitt til um-
gengnisforeldris setur sitt traust á
eftirlitsaðila, að viðkomandi tryggi
öryggi barn síns og fylgist með af
hlutleysi ásamt því að greina satt
og rétt frá því sem máli skiptir.
Sem foreldri geri ég ráð fyrir því
að eftirlitsaðili sé faglærður aðili í
málefnum barna og hafi hlotið til-
skilda menntun til að sinna þessu
hlutverki sínu af kostgæfni. Raun-
in er þó sú að í Reykjavík allri eru
tveir menn sem sjá um þetta starf
og skipta þeir helg-
unum á milli sín.
Annar þeirra er lærð-
ur fiskifræðingur en
hinn hefur starfað
sem sendibílstjóri.
Það er ekki ætlun
mín að gera á nokk-
urn hátt lítið úr
menntun fiskifræð-
inga eða störfum
sendibílstjóra. Það er
samt sem áður fyrir
neðan allar hellur að
ófaglært fólk sé fengið til að hafa
eftirlit með umgengni við foreldri
sem talið er ofbeldishneigt, í
neyslu, einfaldlega hættulegt og
mögulega grunað um kynferð-
isbrot og ástæða þótti til að hafa
eftirlit með umgengni.
Eru börn ekki meira virði í aug-
um barnaverndarnefnda og sýslu-
manna en svo að ekki sé talin
ástæða til að fagaðilar sjái um
þetta eftirlit með umgengni. Við
eigum mikið af góðu fólki sem hef-
ur bæði menntað sig varðandi mál-
efni barna og starfar að málefnum
barna. Er virkilega hægt að bjóða
börnum og foreldrum uppá þetta
„eftirlit“? Eftir skýrslum þessara
aðila gefur barnaverndarnefnd um-
sögn og fer sýslumaður að öllu
jöfnu eftir þeirri umsögn. Umsögn
sem er komin úr skýrslum frá
ófaglærðum mönnum í málefnum
barna. Erum við skattgreiðendur
að greiða þeim laun sem eiga að
fara með velferð og vernd barna
en gerum á móti engar kröfur um
menntun eða hæfi. Það eru gerðar
meiri kröfur til stefnuvotta í lögum
en þeirra sem eiga að hafa slíkt
eftirlit með börnum. Ég spyr hvort
að fólk myndi sætta sig við að
sýslumannsembætti leituðu um-
sagnar hjá t.d. smíðakennara eða
matvælafræðingi er varðar málefni
dánarbúa eða hjónaskilnaði svo
fátt eitt sé nefnt. Mér er einnig
spurn hvort Umboðsmaður barna,
Umboðsmaður Alþingis, Barna-
verndarstofa, dómsmálaráðuneyti,
sýslumannsembætti og almenn-
ingur séu meðvituð um það hversu
lítil virðing er borin fyrir mál-
efnum barna.
Opið bréf til Barna-
verndar Rvíkur –
Sundkennari
yfir dánarbúi?
Eftir Helgu
Maríu Mosty
Helga María Mosty
»Eru börn ekki meira
virði í augum barna-
verndarnefnda og sýslu-
manna en svo að ekki sé
talin ástæða til að fag-
aðilar sjái um þetta eft-
irlit með umgengni.
Höfundur er móðir og
þjónustufulltrúi.
MORGUNBLAÐIÐ birtir alla
útgáfudaga aðsendar umræðu-
greinar frá lesendum. Blaðið áskil-
ur sér rétt til að hafna greinum,
stytta texta í samráði við höfunda
og ákveða hvort grein birtist í um-
ræðunni, í bréfum til blaðsins eða
á vefnum mbl.is. Blaðið birtir ekki
greinar, sem eru skrifaðar fyrst
og fremst til að kynna starfsemi
einstakra stofnana, fyrirtækja eða
samtaka eða til að kynna viðburði,
svo sem fundi og ráðstefnur.
Innsendikerfið
Þeir sem þurfa að senda Morg-
unblaðinu greinar eru vinsamlega
beðnir að nota innsendikerfi blaðs-
ins. Formið er undir liðnum
„Senda inn efni“ ofarlega á forsíðu
mbl.is. Einnig er hægt að slá inn
slóðina www.mbl.is/sendagrein
Ekki er lengur tekið við grein-
um sem sendar eru í tölvupósti.
Í fyrsta skipti sem formið er
notað þarf notandinn að nýskrá
sig inn í kerfið, en næst þegar
kerfið er notað er nóg að slá inn
netfang og lykilorð og er þá not-
andasvæðið virkt.
Ekki er hægt að senda inn
lengri grein en sem nemur þeirri
hámarkslengd sem gefin er upp
fyrir hvern efnisþátt en boðið er
upp á birtingu lengri greina á
vefnum.
Nánari upplýsingar gefur
starfsfólk greinadeildar.
Móttaka aðsendra greina