Morgunblaðið - 02.03.2010, Qupperneq 20

20 Minningar
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 2. MARS 2010
Ármann Snævarr
lét þau orð falla að
enginn yrði samur
maður eftir að hafa gegnt embætti
rektors. Hann var tvímælalaust
einn af merkustu rektorum Há-
skóla Íslands. Þar er hans minnst
fyrir góðfýsi, velvild og jafnaðar-
geð, viljaþrek og stöðuga viðleitni
til framfara. Hann tók við embætt-
inu í nóvember 1960 eftir skyndi-
legt fráfall Þorkels Jóhannessonar
rektors og gegndi því allan sjöunda
áratuginn til hausts 1969. Það kom
í hans hlut að halda 50 ára afmæl-
ishátíð Háskólans 1961 með meiri
glæsibrag en nokkur síðan. Á eftir
fylgdu umbætur í stjórnsýslu og
mörkun stefnu um fjölbreyttar
námsgreinar og rannsóknir sem
Háskólinn hefur átt fullt í fangi
með síðan. Ármann sá fyrir sér
þjóðskóla með fjögurra ára grunn-
námi og viðbótarnámi til meistara-
og doktorsprófs líkt og nú er að
verða. Hann samdi drög að nýjum
lögum Háskólans sem treystu
stjórnun hans og dugðu sem starfs-
rammi næstu þrjá áratugi. Í lok
rektorstímans var mikill órói meðal
stúdenta en lögin veittu þeim auk-
inn rétt til þátttöku í háskólaráði
og á deildarfundum auk aðildar að
rektorskjöri. Háskólanefnd skilaði
merkum tillögum um aukið starfs-
svið og þær byggingarframkvæmd-
ir sem nauðsynlegar voru til að
geta tekið við fyrirsjáanlegri fjölg-
un stúdenta. Á þessum árum lauk
frágangi Háskólabíós og mótað var
skipulag háskólalóðar sem borgin
gaf 1961. Handritastofnun og ís-
lensk fræði fengu Árnagarð, raun-
vísindi hús Raunvísindastofnunar,
Loftskeytastöð og hús Atvinnu-
deildar. Norræna húsið var byggt
og hafin bygging Félagsstofnunar
stúdenta og Lögbergs. Drög voru
lögð að byggingu Læknagarðs,
byggingum verkfræði- og raunvís-
indadeildar og sameiningu Lands-
bókasafns og Háskólabókasafns í
Þjóðarbókhlöðu.
Ármann var mikilvirkur fræði-
maður alla ævi og naut óskoraðrar
virðingar víða um lönd, ekki síst á
Norðurlöndum. Ég kynntist Ár-
manni og Valborgu sem nágrönn-
um á Aragötu þar sem börn okkar
léku saman en þau kynni urðu enn
dýrmætari þegar ég gegndi síðar
rektorsembætti. Þá nutum við Guð-
laug óbrigðulla ráða og umhyggju
Ármanns og Valborgar, innanlands
sem utan. Missir Valborgar og fjöl-
skyldu er mikill en minningin um
mætan mann lifir.
Sveinbjörn Björnsson.
Kveðja frá Raunvísinda-
stofnun Háskólans
Í upphafi rektorsferils síns skip-
aði Ármann Snævarr nefnd til að
gera tillögur um eflingu rannsókna
í raunvísindum við Háskóla Ís-
lands. Nefndin lagði til að innan vé-
banda Háskólans „ætti að rísa
stofnun, sem gæti orðið miðstöð
fyrir vísindalegar rannsóknir á
sviði stærðfræði, eðlisfræði, efna-
fræði og jarðeðlisfræði“ Stofnunin
skyldi sinna langtímamælingum og
eftirliti, rannsóknum einstakra vís-
indamanna og deilda ásamt
kennslu við Háskólann og þjálfun
ungra vísindamanna. Raunvísinda-
stofnun Háskólans hóf starfsemi
sína fimm árum síðar. Í mörgum
samtölum okkar Ármanns fann ég
ávallt hversu stoltur hann var af
þætti sínum í stofnun Raunvísinda-
stofnunar og góðu gengi hennar æ
síðan. Hef eg óvíða fundið jafn ein-
Ármann Snævarr
✝ Gunnsteinn Ár-mann Snævarr
fæddist á Nesi í Norð-
firði hinn 18. sept-
ember 1919 og ólst
þar upp. Hann lést á
Landspítalanum við
Hringbraut 15. febr-
úar síðastliðinn.
Útför Ármanns fór
fram frá Neskirkju
26. febrúar 2010.
lægan áhuga og skiln-
ing á öflugum rann-
sóknum í
raunvísindum og hjá
lögfræðingnum Ár-
manni Snævarr.
Rannsóknir voru hon-
um reyndar mjög
hugleiknar, þótt á
öðru sviði væru. Þeg-
ar hann var að leggja
lokahönd á hið mikla
fræðirit sitt um hjú-
skapar- og sambúðar-
rétt fyrir tveimur ár-
um eða svo, sagði
hann mér að Rótarýfundirnir, þar
sem við hittumst iðulega, yrðu að
mæta afgangi að sinni, fræðin ættu
hug hans allan. Með Ármanni
Snævarr er genginn afburðamaður
sem lagði víða gjörva hönd á plóg í
íslensku þjóðlífi. Fyrir hönd stjórn-
ar Raunvísindastofnunar Háskól-
ans þakka ég Ármanni stuðninginn
við takmark og tilgang stofnunar-
innar fyrr og síðar og sendi fjöl-
skyldu hans einlægar samúðar-
kveðjur.
Hafliði Pétur Gíslason.
Fallinn er frá einn af risum ís-
lenskrar lögfræði. Dr. Ármann
Snævarr er kunnur öllum sem
leggja stund á lögfræði, hvort held-
ur laganemum eða útskrifuðum
lögfræðingum. Ármann Snævarr
var ávallt áberandi á viðburðum
tengdum lögfræði og sótti vel flest
málþing og aðra viðburði fram á
síðasta dag með gylltu Orator-grá-
gásina sína í boðungnum sem hann
var sæmdur árið 1982. Ármann
hafði ætíð hagsmuni laganema að
leiðarljósi og hópaðist alltaf mikill
fjöldi af laganemum í kringum
hann á þessum viðburðum, því
hann hafði unun af því að tala við
okkur unga fólkið sem erum að
læra í dag og við höfðum unun af
því að tala við hann. Ármann Snæv-
arr mun ávallt eiga stað í hjarta
Orators og gefst hér ekki færi á að
telja upp allt það sem hann gerði
fyrir félagið, en það má nefna sem
dæmi að Ármann kom á samstarfi
við Ohio Northern University í
Bandaríkjunum árið 1972 og er það
samstarf mjög virkt enn þann dag í
dag. Minning Ármanns mun lifa í
verkum hans og gjörðum. Aðstand-
endum hans sendum við okkar inni-
legustu samúðarkveðjur.
F.h. stjórnar Orators,
Rútur Örn Birgisson, formaður
Orators, félags laganema við
Háskóla Íslands.
Ég kveð með söknuði heillavin
minn, Ármann Snævarr. Leiðir
okkar lágu saman er vinátta tókst
með okkur Sigríði dóttur hans þeg-
ar við vorum fjögurra ára gamlar.
Frá þeirri stundu var hann elsku-
legur og góður vinur. Hann gaf sér
tíma til að spjalla við okkur smá-
stelpurnar, fræða okkur og leið-
beina. Við uxum úr grasi.
Í þá daga var ekki sjálfgefið að
ungar konur hyggðu á framhalds-
nám eða hösluðu sér völl opinber-
lega. Þetta tvennt var heimavöllur
karla. Ármann hélt nú ekki að svo
þyrfti að vera, án þess að segja það
endilega beint. Hann hvatti okkur
ungu konurnar í kringum sig
óspart til dáða og gaf til kynna að
framtíðardraumar sem ekki tak-
mörkuðust við hjónaband og börn
væru sjálfsagðir. Sjálfur var hann
kvæntur háskólamenntaðri konu í
krefjandi starfi utan heimilis og
sýndi því stuðning sinn við slíkt
kvenfrelsi í verki.
Forvitni hans um mína hagi á
ólíkum skeiðum lífsins var alltaf
góðviljuð, áhugasöm og hjartanlega
velkomin. Mér er minnisstætt þeg-
ar hann heimsótti mig fyrir nokkr-
um árum á skrifstofu mína í Há-
skóla Íslands og vildi fá að vita allt
um kennsluna, rannsóknir og
stjórnunarstörf. Hann vildi líka fá
að vita hvert ég stefndi svona á
miðjum aldri og varð þetta samtal
okkar afdrifaríkt.
Að leiðarlokum vil ég þakka Ár-
manni Snævarr fyrir elsku sína í
minn garð þessi rúm fimmtíu ár,
fyrir þá sýn á lífið og tækifæri
kvenna sem hann beindi til mín og
fyrir það einfaldlega að hafa alltaf
verið hann sjálfur; upplýsandi,
hvetjandi og mikill vinur. Við Frið-
rik og foreldrar mínir vottum frú
Valborgu, börnum, tengdabörnum
og barnabörnum okkar innilegustu
samúð.
Sigríður Dúna
Kristmundsdóttir.
Við fráfall Ármanns Snævarr
rifjast upp ljúfar minningar tengd-
ar honum og heimili þeirra hjóna.
Við Sigurður sonur þeirra bund-
umst vináttuböndum frá upphafi
skólagöngu og urðum heimagangar
hvor hjá öðrum. Ármann gerði sér
far um að kynnast hinum fjölmenna
hópi ungs fólks sem ávallt fann sig
velkominn á Aragötu 8. Fannst
glöggt elskusemi hans og ljúf-
mennska í garð ungrar kynslóðar
sem leitaði í hina frjálslegu nýju
strauma sem léku um þetta góð-
fræga menningarheimili í prófess-
orahverfinu. Systkinin höfðu neðri
hæð hússins að mestu út af fyrir
sig. Þar hljómaði framsækin tónlist
sjöunda áratugarins og andblær
68-kynslóðarinnar lá í loftinu.
Þá sem allar götur síðan var sér-
stök ánægja að hitta Ármann
Snævarr. Góð orð hans sem féllu
við slík tækifæri lifa í minningunni.
Hlýja Ármanns og góðvild var ein-
stök.
Farsæld og gæfa fylgdi Ármanni
Snævarr í starfi og einkalífi. Ég
kveð Ármann með virðingu og
þakklæti fyrir áratuga vinsemd og
hlýju í minn garð og flyt Valborgu,
systkinunum og öðrum ástvinum
innilegar samúðarkveðjur.
Ólafur Ísleifsson.
Ármann kom víða við og varð
minnisstæður fyrir mannkosti sína.
Leiðir okkar lágu fyrst saman fyrir
rúmum 6 áratugum á öðru ári mínu
í Laga- og hagfræðideild Háskól-
ans og tók þrjár greinar lögfræði
með viðskiptafræðunum. Kom Ár-
mann þá með nýja strauma frá
framhaldsnámi í Svíþjóð og kenndi
almenna lögfræði af leiftrandi
mælsku og innsæi út frá grundvall-
aratriðum mannlegs skilnings og
mats lögfræði til jafns við mína
hagfræði og viðtalshæfni við lög-
fræðinga á þeirra forsendum.
Eftir framhaldsnám varð ég aft-
ur á vegi Ármanns, er hann sem
rektor Háskólans tók sér fram um
að koma skipan á félagsmál há-
skólagreinanna með stofnun
Bandalags háskólamanna (BHM).
Sem formaður hag- og viðskipta-
fræðinga átti ég hlut að því gefandi
samstarfi, sem Ármann mótaði af
áhuga sínum og forustuhæfni. Var
honum átakið léttara viðfangs fyrir
hreinskipti sína og óhlutdrægni.
Húmorinn var og til staðar, svo að
hagrænni orðgnótt var gjarnan
svarað með því að minna á að
„ökonomisera með tímann“ eða ef
spurt var „aftökustað“ til að hengja
yfirhafnir, skildist sú napra júrid-
iska kímni. Hugmyndir um nýjung-
ar gengu milli faggreina, svo sem
að líta megi á heimilislækningar
sem aðferðafræðilega sérgrein.
Háskólinn þurfti um þetta leyti
til endurgjalds að senda skipti-
kennara í hagfræði til Pomona Col-
lege í Kaliforníu en prófessorar
deildarinnar voru vant við látnir.
Óskaði Ármann því eftir mér til
þeirrar farar. Stóðst þá ekkert fyr-
ir áhuga hans og fortölum. Skáldaði
hann þá á mig titil hagrannsókna-
stjóra, sem síðan varð gjaldgengur
í kerfi hagstofnana, og dubbaði mig
upp í gistiprófessor vestra. Varð
mér af því ströng en verðmæt
reynsla, sem víkkaði sjónarsviðið
og bjó mig undir hlutverk í hag-
stjórn og hagfræðikennslu, sem
varð aukageta hjá mér. Þegar Ár-
mann svo söðlaði um á hinn veginn
til réttarkerfisins, fékk hann því
valdið að sinna fræðirannsóknum
og ritstörfum jafnframt embættis-
önnum.
Undir lok starfsævi fluttum við
hjónin í Skerjafjörð, og varð Ár-
mann þá aftur áberandi stærð í
umhverfi okkar með daglegum
heilsubótargöngum, sem voru fag-
urt fordæmi kjarks og lífsmóðs og
þess að láta ekki ellina buga sig
fyrr en í fulla hnefana. Nærvera
hans varð enn meira lifandi, er við
tókum að ástunda Neskirkjusöng,
en þar var hann svo til reglulegur
gestur og helgaði sér stað í kirkj-
unni. Sótti hann sér styrk í athöfn
og samfélag, þótt væri sjálfsagt vel
meðvitaður um boðskapinn. Enn
færðust þau hjónin nær með flutn-
ingi þeirra í Þorragötuhúsið fyrir
nær fjórum árum, inn á meðal til-
tölulega samstæðs hóps félagslega
og menningarlega. Voru þau hjónin
í hæsta máta velkomin í þetta litla
samfélag, sem fylgdist með þeim af
samhug. Síðasta samvera hópsins á
glaðari nótunum var á húsfundi og
þorrablóti 23. janúar, þar sem þau
nutu sín til fulls. Skömmu síðar
dundu áföllin yfir og ævilok hans.
Hugur okkar dvelur í samúð hjá
Valborgu og fjölskyldunni, og Ár-
mann er kvaddur í þökk og virð-
ingu og óskum fram á andans veg-
ferð.
Rósa og Bjarni Bragi.
Lífshamingju sína átti Ármann
Snævarr ekki síst að þakka frú Val-
borgu Sigurðardóttur, eiginkonu,
stoð og styttu í lífi og yndi. Und-
irrituð þakkar að hafa kynnst fal-
legu hjónabandi og samstarfi þess-
ara heiðurshjóna. Við Ármann
vorum stúdentar að norðan en lét-
um ártölin í léttu rúmi liggja. Við
fráfall hans er kunnugum huggun
að geta áfram notið samvista við
Valborgu, þá skemmtilegu og gáf-
uðu konu. Eftir að hafa bæði skar-
að fram úr í námi urðu þau hjónin
fræðimenn, frumkvöðlar og stjórn-
endur á sviði menntamála. Þau
eignuðust fimm börn er ung gengu
menntagyðjunni á hönd. Komin á
eftirlaun unnu þau áfram að fræði-
störfum. Sendu frá sér sitt fræði-
ritið hvort fyrir fáeinum misserum.
Ármann varð hæstur á stúdents-
prófi eftir þriggja ára nám. Slíkum
tökum tók hann öll sín störf og
varð fræðilegur leiðtogi íslenskra
lögfræðinga. Um sjáanlegan aldur
standa öll undirstöðufræði íslenskr-
ar lögfræði á verkum hans. Öðrum
sviðum réttarins lagði hann einnig
lið fyrr og síðar. Á þeirri tíð var á
sérsviðum Ármanns engum málum
ráðið til lykta án hans ráða. Enn
stendur allt í mesta blóma þar sem
Ármann Snævarr lagði ráð sín að
öðrum bestu mönnum sinnar tíðar.
Aldrei verið meiri gróska í íslenskri
lögfræði, háskólasamfélaginu, nor-
rænu eða alþjóðlegu samstarfi á
sviði lögfræði, menningar, mennta
eða vísinda.
Undirritaður naut þess heiðurs
að drekka kaffi með Ármanni
stuttu fyrir andlát hans. Heiðskír
hugsun og nákvæmt minni var með
ólíkindum hjá manni er stóð á ní-
ræðu. Þau hjónin voru undir lækn-
ishendi og tímabundið hvort á sinni
sjúkrastofnun. Ármann rómaði
mjög að slegin hefði verið um þau
skjaldborg af börnum þeirra og
fjölskyldum. Hann væri þakklátur
og ánægður með öll sín börn,
barnabörn og þeirra gengi. Eigið
iðjuleysi væri frágangssök er sjón
og starfsgeta væru á þrotum. Að
heyra var Ármann æðrulaus um
framtíðina en lítt væri fýsileg föru-
mennska um stofnanir á undan-
haldi hrakandi heilsu. Betri vistar
var von.
Frú Valborgu, börnum þeirra og
fjölskyldum biðjum við blessunar
og styrks.
Lena Kristín Lenharðsdóttir
og Viggó Jörgensson.
Látinn er dr. juris Ármann
Snævarr, prófessor, fyrrverandi
rektor Háskóla Íslands og hæsta-
réttardómari. Með Ármanni er
genginn einn okkar merkasti pró-
fessor á sviði lögfræði, en eftir
hann liggja fjölmörg ritverk á ýms-
um sviðum lögfræðinnar. Hans
verður þó líklega lengst minnst fyr-
ir metnaðarfullt og einstakt fram-
lag til lögfræðirannsókna um mál-
efni fjölskyldunnar og fræðirit
hans um sifja- og erfðarétt eru enn
grunnrit íslensks fjölskylduréttar.
Á fundi lagadeildar Háskóla Ís-
lands árið 1971 flutti Ármann til-
lögu um að deildin beitti sér fyrir
því að koma á fót þverfaglegri
rannsóknastofnun um málefni fjöl-
skyldna. Hann lagði mikla áherslu
á að skapa og efla rannsóknarstöðu
fyrir fræðimenn á þeim sviðum þar
sem hugað væri að fjölskyldunni og
stundaðar rannsóknir í fjölskyldu-
fræðum.
Ármann lagði áherslu á mikil-
vægi samstarfs hinna ólíku fagsv-
iða og fræðigreina og er það til
marks um mikla framsækni hans
og víðsýni. Hugmynd Ármanns
varð ekki að veruleika á þessum ár-
um en hann hélt ótrauður áfram að
vinna henni framgang. Við undir-
búning vegna 100 ára afmælis laga-
kennslu á Íslandi árið 2008 var
hugmynd Ármanns endurvakin og
við hæfi þótti að nýta þessi tíma-
mót til að koma á fót þverfræði-
legri rannsóknastofnun við Háskóla
Íslands um málefni fjölskyldunnar.
Árið 2009 var sett á laggirnar
Rannsóknastofnun Ármanns Snæv-
arr um fjölskyldumálefni. Stofnun-
in heyrir undir lagadeild Háskóla
Íslands og er vettvangur lögfræði-
rannsókna og þróunarstarfs í mál-
efnum fjölskyldna og barna í þver-
faglegu samstarfi við önnur
fræðasvið og rannsóknastofnanir. Í
september 2009 fagnaði Ármann
Snævarr níræðisafmæli sínu og í
sama mánuði tók stofnunin form-
lega til starfa. Haldin var sérstök
hátíðarsamkoma til að fagna þess-
um tímamótum þar sem Ármann
ávarpaði viðstadda. Þarna sannað-
ist enn og aftur hversu ötull og
áhrifamikill baráttumaður Ármann
var. Eldmóður hans, þekking og
hugmyndir hvöttu alla viðstadda til
dáða og þessi stund mun lifa með
öllum þeim sem berjast fyrir bættri
stöðu fjölskyldunnar.
Ármann gerði það ljóslifandi
hversu brýnt það er sem aldrei fyrr
að rannsaka með markvissum hætti
stöðu fjölskyldunnar í nútímasam-
félagi, hvernig börnunum okkar líð-
ur og hvert stefnir í fjölskyldumál-
efnum. Stjórn Rannsóknastofnunar
Ármanns Snævarr um fjölskyldu-
málefni er stolt af því að stofnunin
hafi orðið að veruleika meðan Ár-
mann lifði. Minningu hans verður
þannig haldið á lofti um ókomna
tíð.
Við vottum eiginkonu hans, Val-
borgu Sigurðardóttur, börnum og
afkomendum öllum einlæga samúð
okkar.
Hrefna Friðriksdóttir,
formaður stjórnar, og Þórhild-
ur Líndal, forstöðumaður
Rannsóknastofnunar Ármanns
Snævarr um fjölskyldumálefni.
Fallinn er frá kær vinur, Ár-
mann Snævarr. Ég kynntist Ár-
manni þegar ég var á öðru ári í
lagadeild Háskóla Íslands og bjó í
kjallaranum á Aragötu 6 við hliðina
á honum og Valborgu. Líkt og allir
laganemar þekkti ég til verka hans
enda einn merkasti lögspekingur
landsins. Ég varð einnig þeirrar
gæfu aðnjótandi að fá að kynnast
honum persónulega. Ármann var
að leggja lokahönd á bók sína um
hjúskapar- og sambúðarrétt þegar
hann óskaði eftir aðstoð minni í
tengslum við vinnslu hennar. Við
þá vinnu kynntist ég hve fróður,
atorkumikill og víðsýnn maður
hann var. Ármann var einnig mjög
jafnréttissinnaður og það ásamt
víðsýni hans var það sem ég dáðist
hvað mest að í fari hans. Hann bar
virðingu fyrir náunganum og fjöl-
breytileika fólks sem endurspeglast
í skrifum hans. Ákaflega fróðlegt
var að ræða við hann um jafnan
rétt í hinum ýmsu birtingarmynd-
um, þar sem sýn hans til þeirra
álitaefna var mjög áhugaverð. Það
var góður skóli að aðstoða Ármann.
Við vinnslu bókarinnar og í kjöl-
far útgáfu hennar hittumst við Ár-
mann reglulega í kaffi og óskaði
hann þá iðulega eftir því að við
myndum hittast á háskólasvæðinu.
Ármann var áhugasamur um að
hitta háskólastúdenta og sýndi