SunnudagsMogginn - 29.05.2011, Blaðsíða 30

30 29. maí 2011
Í
sland framtíðarinnar á að vera
byggt á beinu lýðræði, opnum og
gagnsæjum stjórnarháttum og at-
vinnulífið á litlum og meðalstórum
einkareknum fyrirtækjum, sem eru varin
fyrir einokunarfreistingum stórfyrirtækja.
Þjóðin á að hafa reglulegar tekjur af sam-
eiginlegum eignum sínum, auðlindagjaldi
í öllum greinum sem það á við og efna-
munur að vera hóflegur. Við eigum að
fylgja skynsamlegri en öflugri náttúru-
verndarstefnu og vera hófsöm í mati á eig-
in verðleikum. Þetta er kjarninn í þremur
greinum, sem ég hef skrifað á þessum
vettvangi síðustu vikur.
Einn af grunnþáttum í þjóðfélagi fram-
tíðarinnar er velferðarkerfið. Um upp-
byggingu þess hefur verið nokkuð víðtæk
samstaða. En við verðum líka að gæta þess
að það verði ekki svo dýrt að sá tiltölulega
fámenni hópur, sem hér býr ráði ekki við
það. Í nálægum löndum eru vísbendingar
um slík vandamál.
Í stærstu dráttum má segja, að sá
ágreiningur, sem hér hefur þó verið til
staðar um uppbyggingu velferðarkerfisins
snúist um það, hvort allir eigi með jöfnum
hætti að njóta greiðslna úr því eða hvort
þær greiðslur eigi að tengja við tekjur,
þannig að þær skerðist, þegar komið er
upp fyrir ákveðið tekjumark. Þessi skoð-
anamunur kristallast m.a. í umræðum um
það, hvort allir aldraðir eigi að njóta
grunnlífeyris úr almannasjóðum eða ein-
ungis þeir í hópi aldraðra, sem sannanlega
þurfa á því að halda.
Þeir sem búa við erfiðastan hag um
þessar mundir eru fólk með skerta starfs-
orku vegna margvíslegra veikinda, ein-
stæðir foreldrar (í þjóðfélagi, sem byggist
á tveimur fyrirvinnum) sá hópur aldraðra,
sem er á lægstum eftirlaunum og svo að
sjálfsögðu þeir sem eru atvinnulausir.
Það er frá mínum sjónarhóli séð ekki
sanngjarnt að allir í fyrstu þremur hóp-
unum, sem hér eru nefndir (annað á við
um atvinnulausa) fái jafnar greiðslur úr
velferðarkerfi okkar óháð öðrum tekjum.
Frekar á að nota peningana til þess að
hækka greiðslur til þeirra, sem þurfa á því
að halda en nota þá til þess að greiða þeim,
sem sannanlega komast af á eigin for-
sendum. Þessu sjónarmiði er misjafnlega
tekið t.d. í hópi aldraðra. Mér sýnist meg-
instefna félagasamtaka þeirra vera sú, að
allir á þeim aldri eigi að fá sama grunnlíf-
eyri úr almannasjóði.
Við höfum ekki efni á því og munum
ekki hafa í fyrirsjáanlegri framtíð. Þess
vegna finnst mér að áherzla í velferð-
arkerfi okkar á 21. öldinni eigi að vera að
auka greiðslur til þeirra, sem þurfa á þeim
að halda og að aðrir hljóti að geta verið
sáttir við það sem meginstefnu.
Heilbrigðiskerfið er að sjálfsögðu ná-
tengt velferðarkerfinu og þáttur í því að
nokkru leyti. Það hefur verið gengið afar
nærri heilbrigðisþjónustu okkar á mörg-
um undanförnum árum. Sú þróun hófst
nokkuð löngu fyrir hrun.
Geti þessi þjóð verið sammála um
nokkuð hugsa ég að slík víðtæk samstaða
snúist um það að við viljum búa við eins
fullkomna heilbrigðisþjónustu og nokkur
kostur er. Í umræðum síðustu tveggja ára-
tuga eða svo um niðurskurð í heilbrigð-
iskerfinu, hef ég stundum velt því fyrir
mér, hvort eyrnamerkja ætti sérstakan
skatt til heilbrigðiskerfisins, þannig að
ekki færi á milli mála hvað hver og einn
borgar til þess. Verði fjárþörf þess svo
mikil að hækka þurfi þær greiðslur verði
það þjóðin sjálf, sem taki ákvörðun um
það í atkvæðagreiðslu, hvort hún er tilbú-
in til að greiða meira til þess að standa
undir sameiginlegri heilbrigðisþjónustu
fyrir alla landsmenn.
Þær fjölskyldur eru ekki margar á Ís-
landi, sem hafa aldrei þurft á aðstoð heil-
brigðisþjónustunnar að halda. Þekking á
þessu kerfi er því mikil og fólk finnur fljótt
hvar skórinn kreppir. Hvers vegna ekki að
leggja það í vald þessa sama fólks hvað það
er tilbúið til að borga fyrir þessa þjónustu?
Núna fer þrasið um fjárveitingar fram á
milli stjórnmálamanna og embættismanna
annars vegar og stjórnenda og starfs-
manna hins vegar. Einstaka aðilar í þess-
um hópum grípa svo til gamalkunnugra
ráða til þess að ná sínu fram með aðstoð
almannatengla og fjölmiðla. Það er mis-
jafnlega geðfellt.
Hugmynd um slíkan eyrnamerktan
tekjustofn fyrir heilbrigðisþjónustuna var
sett fram í ritstjórnargreinum í Morg-
unblaðinu fyrir mörgum árum. Hún hlaut
engan hljómgrunn og var ekki einu sinni
talin umræðunnar virði. Síðan er búið að
skera mikið niður í heilbrigðiskerfinu eins
og flestir landsmenn hafa orðið varir við
og mörgum finnst nóg komið. Er kannski
kominn tími til að taka þá hugmynd til
nýrrar umræðu að heilbrigðisþjónustan
verði fjármögnuð með sérstökum skatti,
sem þjóðin sjálf taki ákvörðun um í at-
kvæðagreiðslu og stjórnmálamennirnir
þurfi þá ekki að pínast út af?
Við erum að byrja að missa tökin á vel-
ferðarkerfinu. Fátæktin, sem nú er orðin
sýnileg á Íslandi á ný er til marks um það.
Við verðum að taka í taumana og snúa
þeirri þróun við. Það er mikilvægara
verkefni en að greiða öllum öldruðum
jafnan grunnlífeyri.
Við erum komin mjög nálægt því að
horfa á heilbrigðisþjónustuna drabbast
niður. Það má ekki gerast. Við viljum ekki
vera þjóð, sem lætur undir höfuð leggjast
að veita veiku fólki viðunandi aðstoð.
Við getum rifizt um ESB og Icesave en
það eiga að vera forsendur fyrir mjög víð-
tækri samstöðu um framtíðaruppbygg-
ingu velferðarkerfisins og heilbrigðisþjón-
ustunnar.
Ísland framtíðarinnar IV: Velferð og heilbrigði
Af innlendum
vettvangi …
Styrmir Gunnarsson
styrmir@mbl.is
D
ouglasflugvjelin, sem var á leið til Akureyrar
rakst á Hestfjall í Hjeðinsfirði á fimtudag og
fórust allir þeir, sem í vjelinni voru. Catal-
ínaflugbátur, sem fór að leita, fann vjelina,
eða það sem eftir var af henni í fjallinu um klukkan 8.30
í gærmorgun. Voru síðar sendir leiðangrar frá Ólafsfirði
og Siglufirði á staðinn og náðu þeir 24 líkum og voru þau
flutt til Akureyrar.“
Með þessum orðum hófst forsíðufrétt Morgunblaðsins
um mannskæðasta flugslys Íslandssögunnar laugardag-
inn 31. maí 1947. Tveimur dögum áður fórst flugvél
Flugfjelags Íslands, TF-ÍSÍ, í Héðinsfirði og með henni 21
farþegi og fjögurra manna áhöfn. Daginn áður hafði birst
á forsíðu blaðsins frétt þess efnis að vélarinnar væri
saknað en þá hafði leit ekki skilað árangri, hvorki á sjó,
landi né úr lofti.
TF-ÍSÍ lagði af stað frá Reykjavík kl. 11.25 fimmtudag-
inn 29. maí 1947 og áætlaður flugtími til Melgerðis voru
90 mínútur en flugvélin hafði þol til 6 tíma flugs. Ekki
var kominn flugvöllur á Akureyri á þessum tíma. Hafði
fyrir ferðina verið ákveðið að eina færa leiðin væri að
fljúga til Skagafjarðar og þaðan að reyna að skríða undir
skýjum útfyrir mynni Siglu-, Héðins-, og Ólafsfjarða til
að komast inn í Eyjafjörð. Ferðin gekk samkvæmt áætl-
un til Skagafjarðar og fyrir mynni Siglufjarðar, síðan var
flogið framhjá Siglunesi þar sem síðast sást til vél-
arinnar. Vitað er að flugvélin flaug inn í þoku u.þ.b. tvo
km frá þeim stað þar sem hún fórst.
Leit var hafin þegar áhöfnin hafði ekki samband á
umtöluðum tíma og var fyrst reynt að kalla vélina upp.
Síðar um daginn var send til leitarflugvél frá Varnarlið-
inu í Keflavík sem leitaði með radar úti fyrir ströndinni
þar sem síðast sást til vélarinnar, einnig voru þennan
dag sendir leitarflokkar til leitar á sjó og með ströndum
fram, en þeir sem fóru í Héðinsfjörð sáu ekkert þar sem
þoka lá niður að sjó og ekkert sást uppí fjallshlíðar.
Um nóttina létti til og var hafin leit með þremur flug-
vélum Flugfélags Íslands og var það síðan Smári Karls-
son flugmaður á TF-ISP sem fann flugvélina í Hestfjalli
kl. 8.20 um morguninn. Var strax ljóst að enginn hafði
komist lífs af úr þessu slysi. Flugvélin hafði komið úr
suðurátt er hún flaug í fjallið, þar sem hún hafði
splundrast og einnig brunnið mikið.
Þegar fréttir bárust til Ólafsfjarðar og Siglufjarðar fóru
björgunarflokkar strax af stað til leitar. Í grein sem
Hörður Geirsson, safnvörður við Ljósmyndadeild
Minjasafnsins á Akureyri, ritaði í Morgunblaðið þegar
fimmtíu ár voru liðin frá slysinu 1997, kemur fram að
björgun líkanna úr fjallinu hafi reynt mjög á björg-
unarmennnina við þessar aðstæður, auk þess sem flestir
þeirra voru ungir menn og hafði þessi reynsla djúpstæð
áhrif á þá. Líkin voru fyrst flutt til Ólafsfjarðar og þaðan
til Akureyrar, þar sem voru saman komin um 4.000
manns. Sorgarlög voru spiluð og sungin. Pétur Sig-
urgeirsson, síðar biskup, hélt ræðu og voru líkin síðan
sett á vörubílspalla og ekið til kirkjukapellunnar. Minn-
ingarathöfn var haldin um þau sem jörðuð voru utan
Akureyrar 5. júní og þau flutt í varðskipinu Ægi til
Reykjavíkur. Jarðarför þeirra 11 sem jarðsungin voru á
Akureyri fór fram í Akureyrarkirkju 6. júní. Að henni
lokinni var virðuleg líkfylgd þar sem bílalest flutti kist-
urnar og skátar gengu fylktu liði. Í Reykjavík voru hinir
látnu jarðsungnir 10. til 12. júní.
Morgunblaðið harmar slysið í leiðara 31. maí og vottar
ástvinum hinna látnu innilega samúð sína. Leiðaranum
lýkur á þessum orðum: „En hvert slys, sem verður,
hlýtur að leiða til aukinnar varfærni og viðleitni til þess
að skapa meira öryggi í flugsamgöngum okkar. Reynslan
er dýr, en raunhæfur skóli.“
Daginn eftir birti blaðið myndir á forsíðu af flestum
sem týndu lífi í slysinu. Ekki fengust myndir af öllum.
orri@mbl.is
25 farast í
flugslysi í
Héðinsfirði
Forsíða Morgunblaðsins laugardaginn 31. maí 1947.
’
Var strax ljóst að enginn hafði
komist lífs af úr þessu slysi.
Flugvélin sem fórst, TF-ÍSÍ, á flugi yfir Reykjavík.
Á þessum degi
29. maí 1947