SunnudagsMogginn - 10.07.2011, Page 13

10. júlí 2011 13
S
æmundur Pálsson á Akureyri lét
gamlan draum rætast í fyrra og
auglýsti hátíð fyrir sjómenn af
gömlu síðutogurunum, því stór-
merkilega fyrirbæri í íslenskri atvinnu-
sögu; gerði sér vonir um að hann fengi
40-50 karla til að sigla um fjörðinn á eik-
arbátnum Húna II og grilla saman, en úr
varð stórveisla þar sem rúmlega 200
manns skemmtu sér konunglega.
„Þegar 80 voru búnir að skrá sig fóru að
renna á mig tvær grímur. Þá vissi ég að við
gætum ekki verið í Húna,“ segir Sæ-
mundur við Sunnudagsmoggann. „Svo
var ég að villast niðri á bryggju eld-
snemma einn morguninn og var boðið í
kaffi upp í matsal Brims, gamla Útgerð-
arfélagsins, og fékk þá á tilfinninguna að
ég hefði hreinlega verið leiddur þangað
inn. Ég var mættur á skrifstofuna á slaginu
klukkan níu og salurinn var klár strax.
Framkvæmdastjórinn sagði að ef við ætt-
um ekki skilið að fá að nota salinn ætti það
enginn skilið!“ segir Sæmundur, sem
hyggst nú endurtaka leikinn.
Ekki bara fyrir Akureyringa
Þegar stóri dagurinn rann upp segist Sæ-
mundur hafa verið í hálfgerðu sjokki. „215
manns voru skráðir og mig grunar að fleiri
hafi mætt í þessa glæsilegu veislu,“ segir
hann.
Að morgni laugardags var messa í
sneisafullri Glerárkirkju og veislan klukk-
an eitt eftir hádegi. Að þessu sinni er
messa aftur á dagskrá og þar verður séra
Hjálmar Jónsson, fyrrverandi síðutog-
arasjómaður, við stjórnvölinn.
Sæmi tekur skýrt fram að hátíðin sé alls
ekki bara fyrir Akureyringa. „Sá mis-
skilningur komst af einhverjum ástæðum
á kreik í fyrra, en hátíðin er sannarlega
fyrir síðutogarakarla af öllu landinu, að-
standendur þeirra og raunar alla aðra sem
hafa áhuga.“ Nú verður hátíðin í Sjall-
anum á föstudagskvöldi eftir viku, mat-
arveisla og síðan skemmtun sem Valgeir
Guðjónsson stjórnar og hinn eini sanni
Raggi Bjarna syngur.
Hefði þótt saga til næsta bæjar …
Á laugardaginn heldur hersingin til Húsa-
víkur á strandmenningarhátíðina Sail
Húsavík. „Þar ætlar verkalýðsfélagið
Framsýn að bjóða öllum í kaffi. Það hefði
þótt saga til næsta bæjar í gamla daga að
síðutogarasjómenn færu til Húsavíkur í
kaffi og kökur!“ segir Sæmi og hlær hátt.
Það orð fór af sjóurunum í gamla daga
að þeir hefðu verið líflegir, svo ekki sé
fastar að orði kveðið. „Við vorum rosaleg-
ir töffarar; áttum allt skuldlaust! Okkur
fannst við geta allt og það stoppaði mann
ekkert. En samt á ég bara góðar minningar
frá þessum tíma.“
Sæmi segir skipsfélagana hafa verið
töluvert saman í inniverum. „Við fórum
oft til Húsavíkur eða annað í leigubílum
eða rútum og máluðum rauða þá staði þar
sem við komum. Við vorum stundum elt-
ir hálfa leið til Akureyrar aftur og grýttir!
Við gerðum stundum allt vitlaust …“
Sæmundur segir mikla manneklu hafa
verið snemma á sjöunda áratugnum því
margir reyndir karlar hafi farið af síðu-
togurunum á síldarbáta þar sem voru
uppgrip.
Byrjaði 13 ára á sjónum!
Okkar maður byrjaði á síðutogara 13 ára
að aldri, sumarið 1963 og segir marga hafa
farið á sjóinn á svipuðum aldri. „Ég fór
beint úr sveitinni og út á sjó, upp á hálfan
hlut. Það þótti ekkert tiltökumál þá, enda
þekkti maður ekkert annað en að vinna.
En menn yrðu líklega lokaðir inni á Litla-
Hrauni fyrir að fara með svona unga
menn á sjóinn í dag!“
Starfið var vissulega dálítið erfitt, segir
Sæmi, og fyrst í stað skrýtið að vera úti á
sjó svo ungur, „en ég sjóaðist fljótt. Fór í
Gagnfræðaskólann um haustið en var
ómögulegur og hugsaði ekki um annað en
að komast á sjóinn aftur. Ég var ekki
tilbúinn til að vera í Gagganum og læra,
og í febrúar réð ég mig aftur á Svalbak.“
Eftir að skipinu var lagt fór Sæmundur
á Hrímbak og þegar hann hlaut sömu ör-
lög og sá fyrrnefndi fór Sæmi á Harðbak
og var þar lengst af. „Ég fílaði þetta alveg
í botn. Var í mörg ár með þeim frábæra
skipstjóra Áka Stefánssyni og náði því að
vera með Villa heitnum Þorsteins [Vil-
helm Þorsteinssyni, sem síðar var annar
tveggja framkvæmdastjóra Útgerðar-
félags Akureyringa]. Það finnst mér upp-
hefð og ég get sagt þér það að margir af
yngri mönnunum, sem áttu möguleika á
að fara á síðutogara en gerðu það ekki, sjá
mikið eftir því í dag. Þó ekki hafi verið
nema að fara í einn eða tvo túra. Þeir
vildu geta sagt frá því og vissulega var það
rosaleg upplifun.“
Unnið á dekkinu
Eftir að Sæmundur hætti hjá ÚA fór hann
á fyrsta skuttogara Eskfirðinga, Hólma-
tind, sem hann segir að þætti ekki stórt
skip í dag „en þá sá maður byltinguna
varðandi aðbúnað og annað frá síðutog-
urunum. Aðbúnaður í Hólmatindi var svo
sem ekkert sérstakur en miklu betri en
við áttum að venjast.“
Hann segir vinnuna á síðutogara hafa
verið erfiða. „Það var allt unnið á dekk-
inu og þegar verið var að taka trollið inn
vorum við alltaf með veðrið í fangið því
látið var reka undan því. Þegar veðrið var
vont varð maður bara að gjöra svo vel að
passa sig því stundum gekk sjórinn yfir
óbrotinn. Oft var mikið frost en maður
fann ekkert fyrir því. Maður þekkti ekk-
ert annað og fannst þetta toppurinn.“
Og lífið var gott um borð, segir hann.
„Þegar ég var á síðutogurunum voru 32
karlar um borð og það var samrýndur
hópur.“
Þá var ekkert sjónvarp að glápa á. Sög-
ur voru sagðir og brids spilað af miklum
móð. Enginn komst undan því. „Ég lærði
því mjög ungur að spila brids. Maður var
bara tekinn, settur út í horn og sagt að
spila! Það var spilað á vaktinni ef ekkert
var að gera og mikið í siglingum.“
Menn urðu klökkir
Síðutogararnir voru gjarnan úti í 12 daga
en allur gangur var á því hve menn komu
oft heim. Stundum var siglt, eins og það
var kallað, og fiskur seldur í Englandi eða
Þýskalandi og síðan haldið beint aftur til
veiða og Sæmundur segir að stundum
hafi togarinn ekki landað í heimahöfn
lengi vegna íss. „Einu sinni komumst við
ekki heim í nokkra mánuði. Einn vet-
urinn var alltaf siglt og ekki landað hér
heima fyrr en í maí og þá í Reykjavík; við
komumst ekki heim til Akureyrar vegna
íss þó komið væri fram í maí.“
Nú þegar hafa 160 menn skráð sig á há-
tíðina um næstu helgi, m.a. frá Vest-
mannaeyjum og Bolungarvík, og Sæ-
mundur býst við holskeflu eftir helgi.
Hann hlakkar til. „Ég skal segja þér að
það var mikil upplifun þegar menn hitt-
ust í fyrra. Sumir höfðu ekki sést í 40 til
50 ár og urðu klökkir þegar þeir féllust í
faðma.“
„Vorum
rosalegir
töffarar“
Hátíð síðutogarasjómanna
hvaðanæva af landinu haldin
í annað sinn á Akureyri.
Skapti Hallgrímsson skapti@mbl.is
Knattspyrnulið Harðbaks 1969. Aftari röð f.v.: Sigurður Sigfússon, Sæmundur Pálsson, Einar Müller, Rúnar Jóhannsson,
Sigurjón Jónsson, Heimir Tómasson og Frímann Hallgrímsson. Fremri röð f.v.: Friðrik Sigfússon, Árni Bjarnason, nú formaður
Félags skipstjórnarmanna, Atli Viðar Jóhannsson, Ólafur Hermannsson, Hjörtur Marinósson og Þorsteinn Vilhelmsson.
Sæmundur Pálsson sjóari sem stendur fyrir hátíð fyrir togarajaxla annað árið í röð. Hátíðin
fer fram á Akureyri aftur en er fyrir menn af öllu landinu.
Morgunblaðið/Skapti Hallgrímsson
Sæmundur Pálsson 13 ár á leið á sjó á Sval-
bak, fyrir hálfan hlut!
’
Það var mikil upp-
lifun þegar menn
hittust í fyrra. Sumir
höfðu ekki sést í 40 til 50 ár
og urðu klökkir þegar þeir
féllust í faðma.