Fréttablaðið - 12.10.2011, Blaðsíða 20

MARKAÐURINN12. OKTÓBER 2011 MIÐVIKUDAGUR4
Ú T T E K T
F
all íslensku bankanna og
gengishrun krónunnar
árið 2008 ollu því að lán ís-
lenskra heimila og fyrir-
tækja blésu út. Gengis-
fallið olli verðbólguskoti þar sem
verðlag innfluttra vara snar-
hækkaði og verðbólgan leiddi svo
til myndarlegra hækkana á verð-
tryggðum lánum. Að sama skapi
hækkuðu gengistryggð lán, sem
höfðu notið talsverðra vinsælda
misserin á undan, í beinu hlutfalli
við gengisfall krónunnar. Síðar
komst Hæstiréttur reyndar að
þeirri niðurstöðu að gengistrygg-
ing lána væri óheimil og voru slík
lán því endurreiknuð með tilliti til
hagstæðustu vaxta seðlabankans.
Hagstæðustu vextir seðlabank-
ans blésu hins vegar einnig út í
kjölfar bankahrunsins svo dómur
Hæstaréttar veitti ekki skjól gegn
hinni svokölluðu „stökkbreytingu“
á lánum Íslendinga.
Útblásin lán voru þó ekki það
eina sem olli íslenskum heimilum
skaða í kjölfar bankahrunsins.
Laun lækkuðu, skattar hækkuðu
og eignaverð lækkaði. Allt verk-
aði þetta saman og gerði heimilum
erfiðara fyrir að standa í skilum
við útblásnu lánin. Nokkur fjöldi
íslenskra heimila lenti í greiðslu-
vandræðum á meðan önnur þurftu
að láta sér lynda minni ráðstöfun-
artekjur þegar búið var að greiða
reikninga og af lánum.
Í ljósi þessa hefur sú krafa verið
hávær allar götur síðan að komið
verði til móts við mikið skuldsett
heimili með niðurfellingu skulda.
Sú krafa er heldur ekki óeðlileg. Í
málstofu Þorvarðar Tjörva Ólafs-
sonar, þá hagfræðings hjá Seðla-
bankanum, í september 2009 um
endurskipulagningu skulda í kjöl-
far fjármálakrísu kom fram að
reynsla annarra landa og niður-
stöður fjölda fræðilegra rann-
sókna bentu eindregið til þess að
í kjölfar slíkrar krísu væri mikil-
vægt að ráðast af krafti í endur-
skipulagningu skulda einkaaðila.
Án aðgerða væri veruleg hætta
á því að vítahringur gjaldþrota,
greiðsluerfiðleika og atvinnuleysis
hefði langvarandi skaðleg áhrif á
framleiðslu og atvinnu sem græfi
undan endurreisn fjármálakerf-
isins, seinkaði efnahagsbata hag-
kerfisins og yki þar með kostnað
vegna kreppunnar. Auk þess væri
möguleiki á að samfélagslegri sátt
yrði stefnt í voða.
Í málstofunni kom einnig fram
að stjórnvöld gegndu mikilvægu
hlutverki í að koma endurskipu-
lagningu af stað og að reynslan
sýndi að slíkar aðgerðir hefðu til-
hneigingu til að dragast á lang-
inn. Þá sýndi reynslan að æskilegt
væri að dreifa byrðunum á milli
einkaaðila, fjármálastofnana, hins
opinbera og erlendra aðila.
HVER ER STAÐA HEIMILANNA?
Seðlabanki Íslands framkvæmdi
greiningu á stöðu íslenskra heim-
ila á árunum 2009 og 2010. Sam-
kvæmt greiningunni voru snemma
árs 2009 um 20 til 26 prósent ís-
lenskra heimila með greiðslu-
byrði lána yfir algengum hættu-
mörkum. Í febrúar 2010 náðu 14
prósent heimila með börn ekki
endum saman og þá áttu önnur 8
prósent innan við 50 þúsund krón-
ur eftir í hverjum mánuði eftir að
hafa greitt af lánum. Samtals taldi
Seðlabankinn því 23.850 af 102.100
heimilum landsins í vanda.
Í skýrslu sérfræðingahóps um
skuldavanda heimilanna sem
kom út í nóvember í fyrra kom
fram að tæplega 73 þúsund heim-
ili væru með íbúðaskuldir sam-
kvæmt skattframtölum. Taldi
hópurinn að 10.700 heimili væru
í greiðsluvanda, eða 14,7 prósent
heimila með íbúðaskuldir. Önnur
svipmynd hópsins þar sem gert
Baráttan við
skuldavanda
heimilanna
Eitt mikilvægasta verkefni stjórnvalda
frá hruni hefur verið glíman við
skuldavanda heimilanna. Markaðurinn
skoðaði hvað hefur áunnist í þeirri
glímu á þeim þremur árum sem eru
liðin frá hruni.
HÚSNÆÐISLÁN Í kjölfar bankahrunsins var talið að um 10.700 heimili væru í greiðsluvandræðum vegna íbúðaskulda, eða 14,7 heimila með íbúðalán.