Ný saga - 01.01.1999, Qupperneq 59

Ný saga - 01.01.1999, Qupperneq 59
„Hlutlægni er ekki lengur í tísku“ ræðum. Auðvitað var framlag þeirra ekki alltaf til góðs, svo ég nefni bara Heinrich von Treitschke [einn þekktasti boðberi gyðinga- haturs á ofanverðri 19. öld]. Mig langar að víkja nánar að þeim breyt- inguni sem urðu á vestrœnni menningu kring- um aldamótin 1800 og áhrifum þeirra á sagna- ritunina. T.d. urðu til fjölmargir pólitískir „is- mar“. Voru þessar breytingar forsenda þess að hœgt var að fara að „nota“ fortíðina ípólitísk- uni tilgangi, t.a.ni. til þess að styrkja þjóðar- einingu? Ég tel að öil þjóðfélög hafi búið sér til sjálfsmyndir sem byggðust á einhvers konar sameiginlegum minningum og það gildir ekki aðeins um nútímann heldur einnig um fornöldina. Mjög mörg þjóðfélög til forna, einnig þau sem ekki töldust til hins vestræna heims, áttu sér epískar ritminningar. Menn bjuggu til sögu og sjálfsmyndir um leið. En gegndi ekki liið svokallaða almennings- álit sem varð til á 18. og 19. öld mikilvœgu hlutverki? Veitti það ekki þessum sjálfsmynd- um aukið brautargengi? Jú, þetta var samspil á milli sagnfræðinga og umhverfisins. Tökum Þýskaland sem dæmi. Þar myndaðist sterk þjóðvitund á 19. öld, ekki vegna þess að sagnfræðingar byggju hana til úr engu, heldur var þetta gagnvirk þróun. Þeir voru bæði afsprengi og þátttak- endur í sköpun þessarar vitundar. Ég er ekki vel að mér um íslenska sögu en lítum á Nor- eg. Þar tóku sagnfræðingar og málfræðingar virkan þátt í því að skapa norska þjóðvitund á 19. öld og ruddu þar með brautina til endan- legs sjálfstæðis 1905. Höfðu þá hinar miklu þjóðfélagsbreytingar í kringum 1800 engin marktœk áhrifá sagna- ritunina? Jú, að sjálfsögðu. Þetta flókna ferli sem við köllurn nývæðingu þjóðfélagsins breytti þess- um tengslum og sérstaklega þó tilkoma lieimsvaldastefnunnar. Ég held að það sé best að skýra hvað ég á við með dæmi frá árinu 1736, en þá kom út í Bretlandi 36 binda ritröð undir titlinum Universal History. Þessar bæk- ur urðu svo vinsælar að þær voru þýddar á nokkrar helstu tungur álfunnar. Það rnerki- lega við þetta framtak var að fjallað var um allar heimsálfur. Höfundarnir voru ekki sér- þjálfaðir sagnfræðingar og þetta var hreint einkaframtak. Ritröðin var þannig byggð upp að lesendur gátu gripið þar niður sem þeir vildu og lesið sér til afþreyingar. Það fór ótrú- lega lítið fyrir kynþáttahatri í textunum en það er einkar athyglisvert að löndum svörtu Afríku var lýst með sarna hætti og Vestur- löndum: stjórnarháttum, fjölskyldugerð, lands- háttum, framleiðslugreinum, mataræði og trúarbrögðum, svo eitthvað sé nefnt. Þetta voru ekki þjóðarsögur, eins og við þekkjum þær frá 19. og 20. öld. Frásagnirnar fylgdu engum einum frásagn- arhætti heldur voru þær safn ntargra sagna eða söguþráða. Þetta var sannkölluð fjölsaga (history in plural). Því er í rauninni lítill rnunur á þessari Universal History og riturn Forn-Grikkjans Heródótusar. Og svo kernur upplýsingin og breytir sagnarituninni - síðan þá erum við með eina sögu. A 19. öld eru menn almennt farnir að skrifa Söguna með stórum staf (History in singular). Hún fjallaði næstum eingöngu um stjórnmál þjóðríkja eða urn samskipti þeirra. Það sem meira er, Sag- an varð l'yrst og fremst að sögu Vesturlanda, aðeins þau áttu sér sögu. Hugsuðir eins og G. W. F. Hegel, Leopold von Ranke og Karl Marx héldu því nefnilega fram að Indverjar eða Kínverjar ættu sér enga sögu. Þetta hljómar einkennilega nú en við skulum ekki Mynd 2. Hjónin Wilma og Georg G. Iggers. Wilma hefur einnig verið virk á sviði fræðanna. Þau eru nú að rita sameiginlega ævisögu sína. 57
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116

x

Ný saga

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.