Teningur - 01.06.1989, Blaðsíða 30

Teningur - 01.06.1989, Blaðsíða 30
ÞÓRIR KR. ÞÓRÐARSON GLETTNI SEM GRÍMA RAUNVERULEIKANS Jónasarbók Gamla testamentisins er frásögn meö glettnisfullum brag, en að baki kankvísrar frásagnargleöinnar býr djúp alvara. Frásögnin er borin uppi af andstæöum, annars vegar grátbroslegum raunum Jónasar sem heldur sig fast við reglur og lögmál, en hins vegar miskunn Guðs, sem tekur mannlegum breyskleika með nokkurri kímni og lýtur ekki mann- legum lögmálum. Höfundurinn beitir ýmsum brögðum til að sýna viðbrögð Jónasar og til að sýna þverstæðu frelsisins og miskunnarinnar. í fyrri hluta bókarinnar eru áberandi and- stæðurnar milli niðurstigningar og upp- stigningar, þess að sökkva niður í örvilnan, og hins að stíga upp til trúar og vonar. í síðari hluta bókarinnar eru meginandstæðumar annars vegar milli litríks konungsins í Níníve, sem er sýndur í trúðslegu Ijósi, og einstreng- ingslegs spámannsins sem boðar eld og brennistein, og hins vegar Guðs að gantast við löghyggjumanninn Jónas til þess að koma miskunnsemi í hjarta hans. Markmið Jónasarbókar- innar er að sýna fram á þverstæðu miskunnseminnar. Það gerir höfund- urinn hins vegar ekki með því að setja fram kennisetningar, heldur með því að segja sögu. FLÓTTI JÓNASAR Sagan hefst á viðburði sem er sama eðlis og þegar spámenn Guðs fengu kall um að gegna þjónustu: Orð Drottins kom til Jónasar, sonar Amittaj: „Leggðu af stað og farðu til Níníve, hinnar miklu borgar! Prédik- aðu gegn henni, því að illska hennar hefur stigið upp til mín!" Jónas leggur að sönnu af stað, eins og honum var boðið, en í þveröfuga átt. í stað þess að halda, eins og Guð hafði boðið honum, íaustur, til Níníve við ána Tígrís í Mesopótamíu, heldur hann /' vestur, niður að Miðjarðarhaf- inu, til borgarinnar Jaffa. Þar kaupir hann sér far alla leið til Spánar (Tarsis). Jónas er á flótta. Skipið leggur af stað, en ekki höfðu þeir lengi siglt er fárviðri skellur á. Særokið rýkur um reiða skipsins og himinháar öldur hafa skipið að leiksoppi og hóta að færa það í kaf. Á dekkinu er allt á tjá og tundri er skipverjar berjast við ofviðrið og kasta öllu lauslegu fyrir borð og einnig farmi skipsins í þeirri von að það sykki ekki sökum ofhleðslu. þeir reka upp skelfingaróp og hrópa hver á sinn guð. En hvar er Jónas? Skipstjórinn leitar hans um allt og finnur loksins. Þar liggur Jónas neðst niðri í lestum skipsins steinsofandi! Þessi sýn er næsta spaugileg. En hún vekur líka óhug. Jónas er í djúpum svefni, nærri því eins og vank- aður. Flótti hans er með einhverjum hætti í andstöðu við hið rétta eðli hlut- anna, brot á rökum lífs hans. Skip- stjórinn reynir að vekja hann: „Hvað gengur að þér? Þú sefur! Rístu upp og ákallaðu guð þinn! Ef til vill hugsar hann náðarsamlega til okkar svo að við förumst ekki!" Athyglisvert er að skipstjórinn ávarpar Jónas hinu sama orði, „Rís upp," (qúm) og Drottinn ávarpaði Jónas með í upphafi sögunnar: „Leggðu af stað" (qúm). Það er eins og kall Guðs til ábyrgðar, sem Jónas var á flótta undan, sé endurtekið fyrir munn hins „heiðna" skipstjóra. Þetta kall um að standa á fætur, rísa upp og takast á við lífið hefur sína andstæðu í Kfi Jónasar, sem sífellt fer niður. Hann fer ofan (yarad) til Jaffa, hann fer niður (yarad) í skipið (fer um borð), og í skipinu, þegar allt er á tjá og tundri uppi á dekki í vitlausu veðri. fer hann niður (yarad) í neðsta rúm í skipinu og sofnar þar í uppgjöf sinni. Nú fer að renna upp Ijós fyrir skip- verjunum. Það hlaut að vera til skýr- ing á þessu skyndilega óveðri sem brast á eins og þruma úr heiðskíru lofti og ógnaði lífi þeirra og ætlaði að færa skipið í kaf. Og þeir kunnu örugga aðferð til þess að komast að því hvað ylli ógæfunni og hvernig komast mætti úr lífsháskanum. Þeir kasta hlutum og teningarnir sýna að farþeginn furðulegi á sök á þessu! Og nú hefst yfirheyrsla yfir Jónasi: „Segðu okkur: í hvaða erinda- gerðum ertu? Hvaðan kemur þú? Frá hvaða landi ertu? Af hvaða þjóð?" Hann svaraði: „Ég er Hebrei, og ég trúi á Drottin, guð himinsins, sem skapað hefur sjó og land." Þá urðu skipverjarnir skelfingu lostnir og sögðu við hann: „Hvað hefur þú gert!" Nú lýkst það upp fyrir þeim sem Jónasi var hulið, að enginn getur umflúið Guð né sjálfan sig né örlög sín. Það eru kannski kynni þeirra af 28
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Teningur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Teningur
https://timarit.is/publication/820

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.