Freyr - 01.03.1981, Blaðsíða 31

Þórður Júlíusson, Skorrastað, Norðfirði:
Nokkur orð um riðuveiki austanlands
Það væri bjartsýni í mér að œtla að rita um frœðilega hlið riðuveikinnar, þ. e. sjúkdóminn
sjálfan. Tilþess eru margir miklu beturað sér. Mun égþvííþessu greinarkorni halda mig við
útbreiðslu veikinnar í Norðfirði og á Austurlandi, en þó einkum þau atriði, er ég tel að helst
geti orðið til leiðbeiningar þeim, sem vágestur þessi hefur enn ekki sótt heim.
Það mun hafa verið seint á árinu
1970, að fyrst varð vart riðu í
Norðfirði og um svipað Ieyti í
Borgarfirði eystri. Þar sem með-
göngutími veikinnar er sjaldnast
minni en tvö ár þá hefur veikin
borist til áðurnefndra staða í síð-
asta lagi 1968 eða þó líklega 2—4
árum fyrr.
Reynt hefur verið að finna út
hvernig veikin hefur borist hingað
í Norðfjörð og kemur þá í Ijós, að
samskipti við eldri riðusvæði eru
meiri en menn í fljótu bragði álíta,
þó ekki sé um ólöglegan fjárflutn-
ing að ræða. Og með því að smit-
leiðir riðuveiki hafa sýnt sig að
vera nær óútreiknanlegar og
heimildar flestar munnlegar og
meira eða minna fyrndar, þá hefur
mér virst það verða nokkuð ágisk-
unarkennt, að ætla riðuveikina
komna með t. d. heyflutningum á
kalárunum, laust fyrir miðjan sjö-
unda áratuginn, eða moðúrgangi á
stórgripaflutningabílum, hvað þá
ef farið er að tíunda heimsóknir
fólks úr byggðarlaginu á riðubæi í
öðrum sýslum.
Mig langar hins vegar til að gera
grein fyrir smitleið, sem ég hef
talið ekki ólíklegri en hverja aðra,
og skýrir sumt sem hinar gera ekki
s. s. hvers vegna riðuveiki í Norð-
firði og Borgarfirði var frá upphafi
með öðrum sjúkdómseinkennum
en víðast annars staðar gerist á
Iandinu. Þar á ég við hinn ofsalega
kláða, sem sótti á féð.
Ixidoes rihnsinus heitir maur,
sem talinn er mögulegur smitberi
riðuveiki í útlöndum. Hann var til
skamms tíma ekki talinn finnast á
íslandi nema sem flækingur.
Haustið 1977 fannst hann hins
vegar á kind í Norðfirði og er því
freistandi að geta sér þess til, að
hann komi hingað oftar en haldið
var. Ef svo væri, gæti hann hafa
borið riðuna beint frá Brétlandi til
tveggja áðurnefndra staða á Aust-
urlandi, þ. e. Norðfjarðar og Bor-
garfjarðar. Þetta gæti skýrt kláð-
aeinkenni riðunnar á Austurlandi,
sem eru hin sömu og í Bretlandi.
Lífsrás maursins er forvitnileg
og er í stuttu máli sú, að lirfurnar
setj^st á fugla og þroskast þar. Er
lirfa nálgast fullþroskastig, dettur
hún af og skríður sem fullvaxinn
maur upp á grasstrá. Þar bíður
hann þar til kind gengur framhjá,
húkkar sig í hana og sýgur henni
blóð. Um leið kemst riðusmitið,
sem e. t. v. er til staðar í maurnum,
beint inn í blóð kindarinnar. Maur-
inn dettur svo af kindinni og hring-
rásin getur hafist að nýju.
Utbreiðsla riðuveiki á Norð-
fjarðarsvæðinu hefur sýnt okkur,
að smit er nær óþekkt úti í hagan-
um og lítið á réttum. Smitið berst
milli bæja fyrst og fremst með að-
keyptu fé, fóðurfé og túnrollum,
sem oft dveljast um lengri eða
skemmri tíma í fjárhúsum á ná-
grannabæjum. Smitun í einstakri
h jörð, eftir að ein kind hefur veikst
á sér aðallega stað á sauðburði, þar
sem unglömbin taka smitið í fjár-
húsum eða þröngum hólfum um-
hverfis. Erfitt er fyrir hvern ein-
stakan bónda, að ráða við veikina
eftir að hún er komin inn í fjár-
húsin, því að sjúkdómurinn leynist
í kindinni í langan tíma án þess að
sjái á henni.
í Norðfirði má rekja riðuna bæ
frá bæ með því að fara í slóð að-
keypts fjár, oftast lamba, frá riðu-
bæjum. Þannig barst hún líka til
fjáreigenda í Neskaupstað og með
svipuðum leiðum í sunnanverðan
Mjóafjörð.
Þótt stærra svæði sé tekið á
Austurlandi eru þessir þættir
gegnumgangandi, sé nógu vel að
gætt. í sumum tilfellum hafa sam-
merkingar líklega átt sökina.
Tveir bæir í Norðfirði hafa
FREYR
191