Fréttablaðið - 13.10.2012, Page 36

13. október 2012 LAUGARDAGUR36
hins vegar vel hverjar áherslurnar
voru. Karlar einokuðu þær nefnd-
ir sem komu að framkvæmdum og
slíku, en Bríet sat þar ein kvenna
og studdi Knud Ziemsen, síðar
borgarstjóra, í því umbótaverkefni
að keyptur yrði valtari, en það var
verkefni veganefndar. Valtarinn
kom til landsins árið 1912 og var
brátt nefndur Bríet Knútsdóttir í
höfuðið á þeim sem unnu mest að
málinu.
Það voru hins vegar „mjúku
málin“ sem áttu hug þeirra alla í
fyrstu. Meðal baráttumála voru
sundkennsla fyrir bæði kynin og
leikvellir fyrir börn. Bríet beitti sér
fyrir því að börn fengju mat í skól-
N
ú hafa fjórar götur
í hinu gróna Túna-
hverfi í Reykjavík
verið nefndar upp
á nýtt. Ekki fallast
allir á rökin að baki
þessari ákvörðun borgaryfirvalda;
margir segja að margt annað ætti
að vera framar í forgangsröðinni
og að skattfénu væri betur varið í
önnur verkefni.
Hvað sem því líður standa að baki
nafnabreytingunni fjórar konur
sem án nokkurs vafa brutu blað í
íslenskri sögu og full ástæða er til
að minnast með veglegum hætti.
1908
Kosningar til bæjarstjórnar í
Reykjavík árið 1908 voru um margt
sérstakar. Þá buðu konur sig fram
til embættis í sveitarstjórnar-
kosningum í fyrsta skipti, sem er
merkilegt eitt og sér. En í kosning-
unum til bæjarstjórnar Reykjavíkur
buðu líka fram átján listar, sem á
sér vart hliðstæðu. Þetta stóra skref
var auðvitað möguleiki vegna þró-
unar áranna á undan en það var
ekki fyrr en árið 1907 sem kosn-
ingaréttur kvenna var ekki háður
miklum takmörkunum, og kjörgengi
þeirra varð staðreynd.
Bríet Bjarnhéðinsdóttir átti hug-
myndina að því að kvenfélögin í
Reykjavík bæru fram sérstakan
kvennalista árið 1908. Bríet hafði
kosningarrétt vegna stöðu sinnar og
var á meðal þeirra þrettán kvenna,
já, þrettán, sem kusu í kosningunum
í Reykjavík árið 1903. Kvenfélögin
sem stóðu að baki listanum voru
fimm að tölu. Efst á listanum var
Katrín Magnússon, formaður Hins
íslenska kvenfélags, í öðru sæti var
Þórunn Jónassen, formaður Thor-
valdsensfélagsins, í því þriðja Bríet
Bjarnhéðinsdóttir, formaður Kven-
réttindafélags Íslands, og í því
fjórða Guðrún Björnsdóttir, sem var
félagi í Kvenréttindafélagi Íslands.
Kosningaáróður
Á vef Kvennasögusafnsins grein-
ir að konurnar unnu geysivel fyrir
kosningarnar. Þær efndu til fyrir-
lestra um lagalega stöðu kvenna,
um nýju kosningalögin og um
bæjar- og sveitarstjórnarmál. Þær
skiptu bænum í níu hverfi og kusu
nefndir sem höfðu það hlutverk að
heimsækja hverja einustu konu með
kosningarétt og hvetja hana til að
kjósa. Þær opnuðu kosningaskrif-
stofu og gáfu út kosningastefnuskrá.
„Í stuttu máli má segja að þær hafi
verið upphafsmenn að skipulögðum
kosningaáróðri i Reykjavík,“ segir í
texta sögusafnsins.
Á kjörskrá árið 1908 voru 2.838
en bæjarbúar voru alls 11.016.
Konur á kjörskrá voru 1.209 og karl-
ar 1.629. Atvæðisréttar síns neyttu
593 konur (49%) og 1.027 karlar
(63%) eða 57% kjósenda sem var
meira en nokkru sinni. Til að gera
langa sögu stutta fékk listi kven-
félaganna yfirburðakosningu eða
langflest atkvæðin, 345 að tölu og
voru það 21,8% greiddra atkvæða
og komu öllum sínum fulltrúum að
borði bæjarstjórnar.
Hvað breyttist?
Auðvitað breyttust stjórnar hættir
í Reykjavík með setu fjögurra
kvenna í fimmtán manna stjórn.
Þegar nefndir voru skipaðar sást
Bríet og Skúli fógeti deila götu
Fjórar götur í Túnahverfi í Reykjavík munu í framtíðinni bera nöfn þeirra kvenna sem fyrstar voru kosnar í borgarstjórn Reykja-
víkur. Tilefnið er að borgaryfirvöld vilja gera konunum hærra undir höfði en hingað til, auk þess að rétta hlut kvenna almennt í
íslenskri sögu. Svavar Hávarðsson kynnti sér merkilegan kafla í sögu Reykjavíkur og sögu mannréttindabaráttu á Íslandi.
Foreldrar: Bjarnhéðinn Sæmundsson,
bóndi - Kolfinna Snæbjarnardóttir.
Bríet fæddist að Haukagili í Vatnsdal
árið 1856. Þegar hún var rúmlega
tvítug lést faðir hennar og gerðist
Bríet þá vinnukona í Eyjafirði. Hún
gekk í Kvennaskólann að Lauga-
landi í Eyjafirði veturinn 1880-81
en hann var stofnaður árið 1877.
Þá var stúlkum meinað að ganga í
framhaldsskólana, Latínuskólann í
Reykjavík, læknaskólann og presta-
skólann og gagnfræðaskólann á
Möðruvöllum.
Bríet stundaði kennslu barna
í Reykjavík og í Þingeyjarsýslu.
Hún giftist Valdimar Ásmundssyni,
ritstjóra Fjallkonunnar, árið 1888
og bjó eftir það í Reykjavík. Þau
eignuðust tvö börn, Laufeyju árið
1890 og Héðin árið 1892.
■ Bríet var stofnandi og ritstjóri
Kvennablaðsins 1895-1919 og
Barnablaðsins 1898-1903.
■ Félagi í Hinu íslenska kvenfélagi.
■ Gekkst fyrir stofnun Kvenréttinda-
félags Íslands árið 1907 og var
formaður þess árum saman.
■ Í bæjarstjórn Reykjavíkur 1908-
1910 og 1914-1920.

Bríet Bjarnhéðinsdóttir
(1856-1940)
Foreldrar: Björn Skúlason, umboðs-
maður og bóndi - Bergljót Sigurðar-
dóttir.
Guðrún fæddist að Eyjólfsstöðum
á Völlum árið 1853 og ólst þar upp
til tíu ára aldurs er faðir hennar féll
frá. Fór hún þá til Eskifjarðar í fóstur
og nokkrum árum síðar til móður-
bróður síns á Langanesi.
Þaðan sigldi hún til Kaupmanna-
hafnar og var þar um skeið en kom
síðan til baka til frændfólks síns á
Langanesi. Hún gekk að eiga séra
Lárus Jóhannesson árið 1884 og
bjuggu þau að Sauðanesi á Langa-
nesi. Þau eignuðust fjórar dætur,
Margréti Ragnheiði Friðriku 1885,
Bergljótu 1886, Guðrúnu Ingibjörgu
1887, og Láru Ingibjörgu 1888.
Guðrún varð ekkja eftir aðeins
fjögurra ára hjónaband og flutti með
dætrum sínum til Reykjavíkur árið
1900. Hóf hún þar mjólkursölu og
skrifaði um nauðsyn þess að koma
betra skipulagi á hana til tryggingar
hreinlæti og heilbrigði bæjarbúa.
■ Guðrún var einn stofnenda Kven-
réttindafélags Íslands.
■ Í bæjarstjórn Reykjavíkur 1908-
1914.
Guðrún Björnsdóttir
(1853-1936)
Foreldrar: Skúli Þorvaldsson Sívertsson,
bóndi í Hrappsey - Hlíf Jónsdóttir
Katrín ólst upp í Hrappsey og kom fyrst
til Reykjavíkur 14 ára gömul og þá í
kynnisför til Katrínar Sívertsen föður-
systur sinnar. Þar kynntist hún eigin-
manni sínum Guðmundi Magnússyni,
lækni og prófessor. Þau eignuðust eina
dóttur 1892 en hún lifði aðeins fáeina
daga. Eina fósturdóttur ólu þau upp.
Guðmundur var fyrsti læknir
hér á landi sem gerði holskurði og
aðstoðaði Katrín hann frá fyrstu tíð
við skurðaðgerðir. Hugur Katrínar
hneigðist alla tíð til lækninga, en
foreldrar hennar lögðust gegn því að
hún yrði ljósmóðir.
■ Katrín starfaði innan Hins íslenska
kvenfélags og gegndi þar for-
mennsku frá 1903 til 1924.
■ Átti þátt í stofnun Bandalags
kvenna árið 1917 og var í fyrstu
stjórn félagsins.
■ Sat lengi í stjórn Thorvaldsensfélags-
ins og var kjörin heiðursfélagi 1929.
■ Áberandi í söfnun íslenskra kvenna
til byggingar Landspítalans.
■ Átti sæti um árabil í skólanefnd
Kvennaskólans í Reykjavík.
■ í bæjarstjórn Reykjavíkur 1908-1916.
Katrín Magnússon
(1858-1932)
Foreldrar: Pétur Hafstein, sýslumaður
og amtmaður - Guðrún Hannesdóttir
Stephensen
Þórunn missti móður sína er hún var
aðeins tíu mánaða gömul og ólst upp
til fermingar ýmist hjá nákomnum
ættingjum eða föður sínum. Skömmu
eftir fermingu fór Þórunn til náms-
dvalar í Kaupmannahöfn og gekk m.a.
á skóla fröken Nathalie Zahle, en hann
var í miklu áliti í Danmörku og fröken
Zahle mikil kvenréttindakona sem
vann að því að tengja saman menntun
kvenna og réttindabaráttu þeirra.
Frá Kaupmannahöfn kom Þórunn
til Reykjavíkur og þar giftist hún
Jónasi Jónassen landlækni árið 1871.
Þau eignuðust eina dóttur árið 1873,
Soffíu.
Þórunn var kjörin fyrsti formaður
Thorvaldsensfélagsins sem stofnað
var árið 1875. Hún var formaður
félagsins til æviloka, eða í 47 ár.
■ Ritari í Landspítalasjóðanefnd,
en með byggingu spítalans vildu
íslenskar konur minnast þeirra
tímamóta er þær öðluðust kosn-
ingarétt og kjörgengi til Alþingis 19.
júní 1915.
■ Í bæjarstjórn 1908-1910.
Þórunn Jónassen
(1850-1922)
HEIMILD: KVENNASOGUSAFN.IS
■ GÖTUNÖFNIN SEM BREYTAST
Guð
rúna
rtún
Bríetartún var Skúlagata
Laugavegur
Sn
or
ra
br
au
t
Þórunnartún
var Skúlatún
K
atrínartún var H
öfðatún
K
atrínartún var H
öfðatún
var S
ætú
n
Sætún verður Guðrúnartún,
Höfðatún verður Katrínar-
tún, Skúlatún verður
Þórunnartún og Skúlagata
verður Bríetartún.
Hlemmur
MYND/REYKJAVÍKURBORG
anum, en vegna mikillar fátæktar
á þessum árum voru mörg börn illa
vannærð. Matargjafir komust á og
var þeim haldið áfram af og til fram
á fjórða áratuginn.
Kannski eru þessi orð Bríetar frá
því um sumarið 1908 leiðarvísir að
því fyrir hvað var verið að berjast
en hún segir í pistli í Kvennablaðinu
31. ágúst: „… hefir flestum konum
verið kent það all tilfinnanlega, að
við erum settar á bekk með ómynd-
ugum, glæpamönnum og vitfirr-
ingum þegar um dýrustu réttindi
þjóðarinnar er að tefla. Vér viljum
starfa að því, að slíkt ástand hald-
ist ekki lengi, og að vér fáum fullan
rétt til að vera með, þegar um vel-
ferð lands og lýðs er að ræða. Það
eru einnig börn vor og föðurland
vort, sem verið er að vinna fyrir.“
Réttar götur
Tillaga að breytingunum var sam-
þykkt á fundi borgarráðs í október
2010. En af hverju Túnahverfið?
Í bréfi byggingarfulltrúa til
skipulagsráðs árið 2009 segir að
nafnanefnd telji það ekki við hæfi
að velja nöfnunum stað á götur í
nýbyggingahverfum borgarinnar
heldur verði valið að finna nöfnun-
um stað innan eldri hluta Reykja-
víkur; sú aðferð sé gamalreynd
bæði erlendis og hér heima. Taldi
nefndin að heppilegt svæði fyrir
slíka breytingu sé vesturhluti Túna-
hverfis, „… en á þessu svæði eru
staðsettar skrifstofur flestra sviða
Reykjavíkurborgar, þar er og mót-
tökuhúsið Höfði, stolt Reykja víkur,
jafnaldra setu kvenna í borgar-
stjórn,“ eins og segir í bréfinu. Til
þess var tekið að þar var í rúm
40 ár fundarsalur borgarstjórnar
ásamt tækniskrifstofum borgar-
innar í Skúlatúni. „Þá liggur svæð-
ið í útjaðri byggðar í Reykjavík árið
1908. Starfsemi Reykjavíkurborg-
ar á svæðinu í a.m.k. 60 ár, ásamt
Höfða, skapa vali þessu sögulegan
bakgrunn til þess að götur á svæð-
inu geti borið nöfn fyrstu kvenna í
borgarstjórn.“
Nafnanefnd gerði það einnig
að tillögu sinni að samhliða hefð-
bundnum götunafnaskiltum yrði
samþykkt að koma fyrir upplýs-
ingaskiltum með fullu nafni hverr-
ar konu, fæðingar- og dánarári og
áletrun sem minnti á tilefnið.
Bríet og Skúli deila götu
Á miðvikudag gekk breytingin í
gegn með uppsetningu merkinga;
Bríet fær austurhluta Skúlagötu
frá Snorrabraut að Höfðatúni og
deilir því götu með Skúla fógeta.
Höfðatún kemur í hlut Katrínar og
heitir Katrínartún. Þórunn tekur
við Skúla túni og Sætún víkur fyrir
Guðrúnartúni.