Dagblaðið Vísir - DV - 14.09.2007, Blaðsíða 10

föstudagur 14. september 200710 Helgarblað DV
Hvers vegna að kála krónunni?
Þeim fjölgar sem vilja gömlu íslensku krónuna feiga og taka upp evru. Ástæðurnar sem eru gefnar upp eru
ýmsar en öllu flóknara er að segja nákvæmlega til um ávinninginn, eins og Kristján Þorvaldsson komst að.
Aldrei hefur umræða um tilivist íslensku
krónunnar rist jafndjúpt og nú. Sérfræðing-
ar, áhrifamenn í atvinnulífinu og ráðamenn
ræða af fullri alvöru um hvort komið sé að
endalokum krónunnar sem sjálfstæðs gjald-
miðils og evran hljóti að vera á næsta leiti.
En hvað kostar krónan okkur og hvað myndi
upptaka evru hafa í för með sér? Þessu verð-
ur líklega ekki hægt að svara fyllilega fyrr en
á reynir. Víst er að margir eru óþolinmóðir
og safna rökum í málinu.
Bjarni Már Gylfason, hagfræðingur Sam-
taka iðnaðarins, og Ólafur Darri Andrason,
hagfræðingur ASÍ, hafa í blaðagreinum fjall-
að um stöðu krónunnar og kostnaðinn við
að halda henni úti. Þeir benda á að í fyrsta
lagi skapi íslenska krónan, sem er minnsta
sjálfstæða mynt í heimi, vernd fyrir banka-
kerfið gegn erlendri samkeppni. Þeir spyrja
einfaldlega: Hvaða erlendur banki tæki þá
áhættu að lána peninga í þessari óstöðugu
mynt?
Baggi á heimilunum
Það virðist sama hvar borið er niður. Það
eru lántakendur og neytend-
ur sem bera
þær þungu byrðar sem fylgja krónunni.
Vaxtamunur við útlönd er gríðarlegur. Hag-
fræðingarnir tveir telja að ekki sé óvarlegt að
áætla að um 3 prósentustig þess vaxtamunar
megi rekja til áhættuálags í viðskiptum með
krónuna vegna þess hve lítil og óstöðug hún
er.
Samkvæmt þessum útreikningum og
kenningum er ljóst að krónan kostar heimil-
in í landinu gríðarlega mikið. Skuldir heim-
ilanna námu 1.324 milljörðum um síðustu
áramót og þar af voru 94% í íslenskum krón-
um. Miðað við forsendurnar sem hagfræð-
ingar gefa sér þýðir þetta að heimilin greiði
37 milljarða í vaxtaálag vegna krónunnar,
um 500 þúsund krónur á hverja fjölskyldu.
Þar með er ekki allt talið. Við bætist kostn-
aður fyrirtækjanna, sem nemur að líkindum
35 milljörðum, og því greiða íslensk fyrirtæki
og heimili um 72 milljarða á ári í sérstakt
vaxtaálag vegna krónunnar. Eins og gefur að
skilja eru ekki allir sem bera þennan bagga.
Sumir njóta vaxtateknanna og þannig felur
því krónan líka í sér tilfærslu tekna frá skuld-
urum til lánardrottna.
Neytendasamtökin rýna í málið
Kostnaði vegna krónunnar er að sjálf-
sögðu velt út í verðlagið en það er ill-
framkvæmanlegt að meta áhrifin á
einstaka vörutegundir og þjón-
ustu. Enn fremur vefst fyr-
ir mönnum að rök-
styðja upptöku
evru með því
að benda á
ávinn-
ing
hvað einstaka þætti varðar. Það er því eðli-
legt að margir spyrji hvað Sigurður Einars-
son, stjórnarformaður Kaupþings, eigi við
þegar hann segir að það þjóni hvorki hags-
munum Kaupþings né þjóðarinnar að halda
lengur í krónuna. Almennir launamenn
hljóta að spyrja sig hvað evran muni þá þýða
fyrir matarútgjöldin, húsnæðiskostnaðinn
og rekstur heimilanna almennt. Lækkar
mjólkin í verði? Bíómiðinn? Ölkrúsin?
„Evrópufræðasetrið á Bifröst er langt
komið með skýrslu fyrir Neytendasamtök-
in um hverjir séu kostir og gallar fyrir neyt-
endur ef við göngum inn í ESB. Þangað til,
allavega, tjái ég mig ekki um þetta,” segir Jó-
hannes Gunnarsson, formaður samtak-
anna.
Stærsta lífskjaramálið
Gagnrýnendur evru benda á
að með tilkomu hennar verði
stjórnvöld búin að afsala sér
mikilvægu tæki til að takast
á við hagsveiflur sem væru
ekki í samræmi við þær
sem í gangi væru í evru-
löndunum. Þótt tals-
menn evrunnar taki
undir það telja þeir
ávinninginn hins
vega mun meiri
en gallana, ekki
síst ef gengið yrði
alla leið með
inngöngu í Evr-
ópu-samband-
ið. Þannig er
full-yrt að ekk-
ert eitt atriði
geti haft jafn-
mikil áhrif
á lífskjör al-
mennings og
starfsskilyrði
fyrirtækja
og upptaka
evru.
Mörgum
er tíðrætt
um að sums
staðar hafi
upptaka evru
leitt til verð-
hækkana. Til-
hneiginga hafi
gætt til þess að
rúnna tölur af til
hækkunar vöru-
verðs í stað lækk-
unar. Menn minn-
ast líka reynslunnar
af myntkerfisbreytin-
unni hér á landi.
Eiríkur Bergmann Einarsson, forstöðu-
maður Evrópufræðasetursins, hefur ekki
áhyggjur af þessu. Hann bendir á reynslu
Slóvena sem tóku upp evru um síðustu
áramót. Þar var farin sú leið að binda í lög
tvöfaldar verðmerkingar, verðið miðað við
gjaldmiðilinn sem var og nýupptekna evru.
Þetta tryggir að neytandinn er meðvitaður
um verðlagninguna og framkvæmdin kostar
óverulegar fjárhæðir, að sögn Eiríks.
Einum höfuðverk færra
Eðlilega spyrja menn um reynslu ann-
arra þjóða af evrunni og hvort ekki sé hægt
að bera Ísland saman við eitthvert evru-
landanna. Auðvitað er ekki hægt að nefna
eitthvert eitt módel í þessu sambandi því
aðstæður eru misjafnar í löndunum og at-
vinnugreinar ólíkar. Mönnum verður hins
vegar tíðrætt um þá velgengni sem Finnar
hafa notið á síðustu árum og telja að ýmis-
legt megi af þeim læra.
Þá horfa margir til inngöngu Möltu í
evrusamstarfið. Um miðjan júlí birtist grein
í The Economist þar sem fjallað er um mál-
ið. Vitnað er í seðlabankastjóra Möltu, Mi-
chael Bonello, sem segir að fyrir land eins og
Möltu, sem eigi í miklum viðskiptum, þýði
evran einum höfuðverknum minna. Bent er
á að þrír fjórðu hlutar viðskipta Möltu séu
við Evrópusambandið og evran einfaldi við-
skiptin stórlega.
Fleiri rök eru tilgreind, svo sem akkur fyr-
ir túrisma og aukið aðdráttarafl fyrir erlend
fyrirtæki og fjárfesta. Þá hafi aðlögunin, ein
og sér, verið besta ástæðan fyrir upptöku
evrunnar. Malta varð að beita sparnaðarráð-
stöfunum, sem ella hefðu verið óhugsandi,
til þess að uppfylla inngönguskilyði í evru-
samfélagið.
Stjórnmálaflokkar tala í kross
Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra
hefur ítrekað sagt að hann vilji taka Evrópu-
sambandsaðild og evruupptöku á dagskrá.
Hann hefur einnig lýst þeirri skoðun sinni
að langfarsælast væri að taka upp evruna og
þrýsta á stjórnvöld að skoða alvarlega stöðu
íslensku krónunnar. Ummæli Björgvins í
sumar hafa vakið mismikla hrifningu hjá
áhrifamönnum í samstarfsflokknum, þar
á meðal þingmönnum. Forysta Sjálfstæð-
isflokksins virðist reyndar ekki sammála
meirihluta flokksmanna. Samkvæmt könn-
uninni eru 50 prósent sjálfstæðismanna
hlynnt aðildarviðræðum að ESB en 33 pró-
sent andvíg.
Capacent Gallup gerir kannanir um
viðhorf til Evrópumála. Samkvæmt könnun í
ágúst segjast um 48% hlynnt aðild Íslands að
Evrópusambandinu en 33% eru andvíg. Þeir
sem segjast hlynntir því að taka upp evru eru
nú um 53% en voru 50% í febrúar.
MeiriHluti vill
esB-viðræður
63% StuðNiNgSmaNNa FramSóKNarFloKKSiNS, EN 28% aNdvíg
50% StuðNiNgSmaNNa SjálFStæðiSFloKKSiNS, EN 33% aNdvíg
80% StuðNiNgSmaNNa SamFylKiNgariNNar, EN 11% aNdvíg
52% StuðNiNgSmaNNa viNStri græNNa, EN 36% aNdvíg
Samkvæmt könnun Capacent í ágúst er meirihluti fyrir því í fjórum
stærstu stjórnmálaflokkunum að taka upp aðildarviðræður að ESB.
fiJÓ‹VAKI
Litir:
Grænn: pantone 356cvu
Rau•ur: pantone 485cvu