Dagblaðið Vísir - DV - 14.09.2007, Blaðsíða 11

DV Helgarblað föstudagur 14. september 2007 11
Hvers vegna að kála krónunni?
Hvað ávinnst með evrunni?
Almenningur spyr sig eðlilega hvað evran þýði fyrir matarútgjöldin, hús-
næðiskostnaðinn og annað sem snýr að rekstri heimilis. Er hægt að svara
því á vitrænan og skiljanlegan hátt?
Bjarni Már Gylfason, hagfræðingur:
Krónan kostar heimilin
500 þúsund í vaxtaálag
„Að mati Samtaka iðnaðarins hefur evran
ótvíræða kosti í för með sér fyrir íslenskt at-
vinnu- og efnahagslíf en við bendum jafn-
framt á að evra og aðild að ESB verða ekki
skilin í sundur. Það er mikið hagsmunamál
okkar að koma hér á stöðugu efnahagsum-
hverfi með stöðugu gengi, lítilli verðbólgu og
lægri vöxtum sem eru hér með því hæsta sem
þekkist í heiminum.
Með upptöku evru þurfum við ekki leng-
ur að greiða þann ógnar fórnarkostnað sem
notkun á krónunni hefur í för með sér. Lang-
stærsti hluti skulda íslenskra heimila er í ís-
lenskum krónum og ekki er óvarlegt að áætla
að vaxtamunur að jafnaði sé um 3% en í dag
er munurinn raunar mun meiri. Miðað við
skuldir okkar má gróflega gera ráð fyrir því að
heimilin greiði um 37 milljarða árlega í vaxta-
álag vegna krónu eða sem svarar 500 þúsund
krónum á hverja fjölskyldu. Þá mun geng-
isóvissa við erlendar eignir og skuldir verða
úr sögunni, að minnsta kosti gagnvart evru.
Gengið verður mun stöðugra þó vissulega
sveiflist gengi evru gagnvart öðrum gjald-
miðlum. Hagsmunir fyrirtækja og heimila
fara algerlega saman í þessum efnum.
Ekki skiptir minna máli að öll viðskipti
milli landa verða gegnsærri og samkeppni
við erlenda keppinauta auðveldari. Við inn-
göngu í ESB og upptöku evru væri hagkerfi
okkar að ganga í eina sæng með því evr-
ópska. Hagvaxtargrunnur okkar mun stækka
og verða hluti af mun stærri heild. Vissulega
erum við þátttakendur í EES-samningnum
en hafa ber í huga að krónan er talsverð við-
skiptahindrun. Útlendingar þekkja ekki þessa
örmynt okkar. Óhætt er að fullyrða að utan-
ríkisviðskipti geti aukist verulega sem þýðir
einfaldlega meiri og betri atvinna handa Ís-
lendingum en einnig aukin samkeppni og
þar með lægra verð á neysluvörum.
Íslenskt efnahagslíf getur sjálfsagt þrauk-
að með krónunni en málið snýst um að fara
þá leið sem er farsælust til lengdar. Að okk-
ar mati er aðild að ESB og upptaka evru sú
leið.“
Eiríkur Bergmann Einarsson, dósent:
Stöðugra hagkerfi –
minni viðskiptakostnaður
„Svarið við því hvaða áhrif upptaka evru
hefði fyrir almenning á Íslandi er hvort
tveggja í senn einfalt og flókið. Fyrir þjóðar-
búið í heild er stutta svarið nokkuð skýrt: Í
fyrsta lagi verður hagkerfið stöðugra, vextir
lægri og viðskiptakostnaður minni. Þá má
gera ráð fyrir að viðskipti aukist verulega
þegar gengisáhætta minnkar. Íslenska krón-
an dregur nefnilega úr umfangi utanríkis-
viðskipta og fjárfestingum útlendinga í ís-
lenskum fyrirtækjum. Helsti ókosturinn er á
móti sá að Seðlabanki Íslands missir úr eig-
in hendi ákvörðun um innlenda stýrivexti.
Þótt meginlínurnar séu nokkuð ljósar eru
eigi að síður fjöldamörg álitaefni.
Ef við skoðum aðeins það sem snýr að
almenningi og látum vera að meta áhrifin
fyrir fyrirtækin og þjóðfélagið almennt, sem
auðvitað er ekki hægt að gera því áhrifin
á þessa þætti skipta almenning líka máli,
getum við greint á milli þriggja þátta. Í fyrsta
lagi myndi gengisáhætta við að taka erlend
lán hverfa. Ef fólk fær greidd laun í evrum
hverfur áhættan af því að taka húsnæðislán
í evrum. Menn geta því valið að taka lán þar
sem vextir eru lágir. Vextir á evrusvæðinu eru
mun lægri en á Íslandi svo fólk ætti að geta
sparað sér háar upphæðir í vaxtagreiðslur. Í
öðru lagi myndi verðtrygging á lánum hverfa
af sömu ástæðu því fólk gæti einfaldlega
tekið lán í evrópskum bönkum sem ekki
krefjast verðtryggingar. Í þriðja lagi verður
allur samanburður við vöruverð í Evrópu
mun einfaldari sem hefur orðið til þess að
verðlag hefur leitað jafnvægis.
Með því að hafa verð í evrum verður erf-
iðara fyrir verlsunina að halda vöruverði á
Íslandi hátt yfir það sem þekkist á sams kon-
ar vörum erlendis. Einnig hverfur kostnaður
við gjaldmiðlaskipti. Á móti kemur að með
evru verður erfiðara að stunda þá ramm-
íslensku íþrótt að hækka krónutölu launa en
taka hækkunina jafnharðan til baka í gegn-
um verðbólgu og gengislækkun. Í þeim efn-
um yrðu menn að beita mun strangara að-
haldi.“
Sigurður Jónsson, framkvæmdastjóri:
Evran lækkar vöruverð
og eykur tekjur í ríkissjóð
„Það sem fyrst kemur upp í hugann er
aukinn stöðugleiki gjaldmiðils, lægri við-
skiptakostnaður og líklega aukin við-
skipti við evrusvæðið, sem samt
eru mikil fyrir. Vitnisburður
þeirra sem hafa tekið upp evru
í stað eigin gjaldmiðils bendir
til að viðskiptakostnaður fyrir-
tækja geti lækkað verulega við
það að leggja niður eigin mynt
og taka í staðinn upp mynt þess
svæðis sem mest milliríkjavið-
skipti eru við. Þetta getur numið
verulegum upphæðum.
Á Íslandi eru um
30% allra dag-
vara innflutt
og mest frá
Evrópska
efna-
hags-
svæð-
inu.
Allur
kostnaður í aðfangakeðjunni leggst á upp-
runalegt kaupverð vörunnar þannig að
lækkun þess kostnaðar kemur fram
í lægra vöruverði eða dregur úr
hækkunarþörf af öðrum ástæð-
um.
Ýmis aðföng innlendr-
ar framleiðslu, hvort sem er
vörur eða þjónusta, eru inn-
flutt þannig að þar mun loka-
verð líka lækka og stuðla að
lægra verði ef viðskiptakostn-
aður minnkar. Skattar til ríkisins
munu líklega aukast vegna þess
að lægra verð stuðlar að aukn-
um viðskiptum á milli
landa.“
Finnur Árnason, forstjóri Haga:
Stöðugleikinn
skiptir mestu máli
„Segja má að heimilin hafi notið þess að
krónan hefur verið sterk undanfarin miss-
eri. Sterk króna eykur kaupmátt þjóðarinn-
ar, þar sem innflutningur er í raun ódýrari.
Þetta er gott fyrir heimilin á meðan á því
stendur, þar sem ráðstöfunartekjur nýtast
betur til kaupa á innfluttum vörum. Snörp
veiking krónunnar og þær miklu sveiflur
sem hún verður fyrir hefur á sama hátt nei-
kvæð áhrif á útgjöld heimilanna.
Varðandi matarútgjöldin hefur geng-
ið mismikil áhrif á hina ýmsu vöruflokka.
Tæplega helmingur af innkaupakörfu heim-
ilanna í matvöru er íslenskar landbúnaðar-
vörur, eða um 45%. Gengisáhrif eru líklega
minnst á verðlag þeirra vara. Gengisáhrifin
eru meiri á innlenda iðnaðarframleiðslu,
sem er um 25% af innkaupakörfu heimil-
anna. Innlend framleiðsla verður fyrir bein-
um gengisáhrifum af innkaupum á hrá-
efni og tækjum, sem eru stærri þáttur en
í landbúnaðarframleiðslunni. Hins vegar
eru vinnulaun og húsnæðiskostnaður stór
þáttur í þeirri framleiðslu. Mest eru áhrif-
in á innfluttar matvörur, sem að mestu eru
svokallaðar nýlenduvörur. Gengisbreyting-
ar hafa bein áhrif á þær vörur og bein fylgni
er á milli gengisbreytinga og verðbreytinga á
innfluttum matvörum.
Almennt má segja að sterk króna sé góð
fyrir innflutning en slæm fyrir útflutning.
Miklu máli skiptir hins vegar fyrir fyrirtækin
í landinu að það sé stöðugleiki. Það er mun
auðveldara að reka fyrirtæki í stöðugleika,
en að þurfa að takast á við stórar, óvæntar
breytingar á gengi og vöxtum.“