Morgunblaðið - 26.07.2012, Blaðsíða 11

Leiðsögumaður Skúli er mikill náttúruunnandi og fer oft í gönguferðir, hér er hann við Gjána í Þjórsárdal.
Gálgatóft. En hið merkilega er að sú
tóft er aðeins nokkurra áratuga göm-
ul. Undirtitill göngunnar hjá mér á
laugardag er því spurningin: Voru
menn hengdir þarna eða er þetta að-
eins tilvalinn staður til þess? Svipaðar
spurningar vakna þegar skoðuð eru
gálgaörnefni víðar um land.“
Ekki látnir hanga ofan í
þingmönnum
Skúli segir að rétt fyrir neðan
gálgakletta í Reykholti sé Vinnu-
konuvík. „Sagan segir að þar hafi
vinnukonu rekið á land sem hafði far-
ið í ána. Ég hef leitað fanga víða og
verið að nema af mér fróðari mönnum
í þessum örnefnamálum. Páll Sig-
urðsson lögfræðingur hefur til dæmis
stúderað aftökur mikið í tengslum við
örnefni. Mjög víða um land eru ör-
nefni sem tengjast dauða fólks og af-
tökustaðaörnefni er víða að finna í
grennd við þingstaði frá fyrri tíð. Páll
hefur sett fram þá kenningu að menn
hafi hér áður fyrr dæmt til lífláts á
þingstöðum en farið með menn spöl-
korn frá til að taka þá af lífi, svo þeir
væru ekki hangandi í gálganum ofan í
þingmönnum. Þetta var gert áður en
allar aftökur fóru fram á Þingvöllum.
Það að þó nokkur aftökuörnefni finn-
ast í grennd við forna þingstaði, renn-
ir stoðum undir þessa kenningu.“
Myrtur með stórri hellu
Alræmda morðmálið sem Skúli
ætlar að tala um í göngunni, segir af
Helludals-Guddu, en hún bjó í Hellu-
dal í Biskupstungum seint á átjándu
öld. „Hún bjó þar ásamt Jóni Giss-
urarsyni manni sínum en hún var í
tygjum við Jón nokkurn Guðmunds-
son og fékk hann til að drepa bónda
sinn. Þetta er dómsmál með vitna-
leiðslum og Gudda þverneitaði öllu
en Jón játaði og var sendur út til
fangavistar. Þau skötuhjú og saka-
menn, Gudda og Jón, reyndu að láta
dauðsfallið líta út fyrir að vera vinnu-
slys, að Jón hefði fengið stóra hellu í
höfuðið þar sem hann var við vegg-
hleðslu. Hella þessi var sönnunar-
gagn í málinu og hún var flutt á þing-
staðinn á Vatnsleysu. Hellan var
lengi á Vatnsleysu og var notuð í
upphleðslu á húsi þar og ég veit að
sumu heimafólki þar hefur verið illa
við þessa hellu.“
Vopna-Teitur gekk með vopn
Skúli hefur meðal annars leitað
eftir munnlegum heimildum í vinnu
sinni við að grafast fyrir um sagnir á
bak við örnefni og hann segir að
vissulega megi gera ráð fyrir að
breytingar verði á slíkum sögum í
gegnum kynslóðir og að þær þróist.
„Munnmælasögur draga alltaf dám
af samfélaginu hverju sinni,“ segir
Skúli og bætir við að í Biskups-
tungum sé einnig að finna örnefni
tengd vopnaviðskiptum manna. „Til
dæmis Teitsdæl sem er í landi
Bræðratungu, en þar er dæld í
landslaginu sem sagt er að Vopna-
Teitur hafi verið gómaður. Hann
hafði verið að afla sér heyja sem
hann taldi sig eiga, en Bræðratungu-
menn voru ekki á því. Þegar þeir
komu að honum var Teitur búinn að
binda hey upp á hestana en þeir
komust í veg fyrir hann og viður-
eigninni lauk með því að þeim tókst
að skera á klakkana. Enginn var
drepinn en Vopna-Teitur fékk viður-
nefið af því hann gekk alltaf með
vopn á sér.“
DAGLEGT LÍF 11
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 26. JÚLÍ 2012
Gjafir sem gleðja
LAUGAVEGI 5 SÍMI 551 3383
SPÖNGIN GRAFARVOGI SÍMI 577 1660
Gálgagangan hefst á laugar-
dag kl. 14 og verður lagt upp
frá Reykholtsskóla. Gangan
tekur um einn og hálfan til
tvo tíma. Þátttökugjald er
1.000 kr. og er hressing inni-
falin.
Verði veður óhagstætt er
möguleiki að komast í skjól á
Kaffi Kletti í lok göngunnar,
þar sem göngufólki gefst
næði til að skrafa saman og
hlýða á samantekt leiðsögu-
mannsins, Skúla Sæland.
Gálgaganga
FRÓÐLEGT OG GAMAN
Börn verða í fyrirrúmi á nýrri sýn-
ingu sem opnar í MoMa, nýlistasafni
New York, nú í lok mánaðar. Þar
verður að finna leikföng, húsgögn í
barnastærð og leiksvæði á sýningu
sem skoðar hönnun fyrir börn á 20.
öldinni. Sýningin kallast Century of
the Child: Growing by Design, 1900-
2000, og er með henni rýnt í tákn-
rænt samband milli barna og lista-
manna sem hanna fyrir þau. „Líkja
má uppgötvunum barnæskunnar við
nýstárlegar hugmyndir um hönnun
og sköpunargáfu. Sameiginlegt ein-
kenni barna og listamanna er ein-
lægni og jafnvel óhlýðni. Slík sýning
gefur okkur hér því enn meira
frelsi,“ segir Juliet Kichin, for-
stöðumaður arkitektúr- og hönn-
unardeildar safnsins.
Á sýningunni má sjá yfir 500 gripi
frá 20 löndum og þó að margir séu
úr eigu safnsins má einnig sjá þar
gripi sem eru í fyrsta sinn til sýnis í
Bandaríkjunum. Þeirra á meðal má
nefna brúðuhús eftir skoska hönn-
uðinn Jessie Marion King frá árinu
1912-13 sem gert er úr leðri og við.
Fyrir áhugasama sem ferð eiga um
New York ber að nefna að sýningin
stendur til 5. nóvember og má lesa
nánar um hana á vefsíðu Reuters.
Sýning tileinkuð börnum á nýlistasafni New York
MoMa fullt af leikföngum, leik-
svæðum og barnahúsgögnum
Barnahúsgögn Á sýningunni verða margir gripir tengdir börnum til sýnis.
Fjarðarkaup
Gildir 26. - 28. júlí verð nú verð áður mælie. verð
Nautabuff (kjötborð) ........................................... 1.798 2.398 1.798 kr. kg
Nauta T-Bein (kjötborð) ....................................... 3.4981 2798 2.798 kr. kg
Svínakótilettur (kjötborð) ..................................... 1.198 1.598 1.198 kr. kg
Hamborgarar 80gr 4stk pk................................... 620 720 620 kr. pk.
SS Grískar svínaneiðar ........................................ 1.958 2.447 1.958
SS CajP’s Lærisneiðar ......................................... 2.695 3.369 2.695 kr. kg
Sumarís Kjörís .................................................... 498 598 498 kr. pk.
Hagkaup
Gildir 26. - 29. júlí verð nú verð áður mælie. verð
SS grískar grísahnakksneiðar ............................... 1.799 2.398 1.799
Holta ferskar lundir í magnpk. .............................. 2.253 2.854 2.253 kr. kg
Holta vængir ferskir í magnpk............................... 314 449 314 kr. kg
Íslandsnaut un piparsteik .................................... 2.744 3.659 2.744 kr. kg.
Myllu eplalengja ................................................. 499 669 449 kr. stk.
Myllu sérbökuð vínarbrauð................................... 159 259 159 kr. pk.
Rex súkkulaði 40 g.............................................. 59 129 59 kr. stk.
Myllu baguette 400gr.......................................... 219 299 299 kr. stk.
Kjarval
Gildir 26. - 29. júlí verð nú verð áður mælie. verð
SS kryddlegnar lambatvírifjur ............................... 2.398 2.998 2.398 kr. kg
SS kryddlegnar lærisneiðar .................................. 2.756 3.445 2.756 kr. kg
Bökunarkartöflur í lausu ...................................... 169 215 169 kr. kg
Hindberjahorn .................................................... 49 199 49 kr. stk.
Kókómjólk 6x250ml............................................ 467 549 467 kr. pk.
Gunnars sósur 4 tegundir, 200 ml ........................ 254 299 254 kr. stk.
Maryland kex 4 tegundir ...................................... 149 169 149 kr. kg
Krónan
Gildir 26. - 29. júlí verð nú verð áður mælie. verð
Grísakótilettur magnpakkning .............................. 1.102 1.469 1.102 kr. kg
Grísakótilettur ítalskri maríneringu ........................ 1.102 1.469 1.102 kr. kg
Grísahnakki úrb. sneiðar...................................... 1.182 1.689 1182 kr. kg
Grísahnakki á spjóti NY/hvítl.&rósm ..................... 1.189 1.698 1189 kr. kg
Grísahnakki úrb.NewYork marínering..................... 1.182 1.689 1182 kr. kg
Grísahnakki úrb. erlendur .................................... 1.119 1.598 1119 kr. kg
Lambalæri kryddað ............................................. 1.398 1.498 1398 kr. kg
Ungnauta entrecote erlent ................................... 2.989 4.598 2989 kr. kg
Plómur, askja 1000 g.......................................... 359 449 359 kr. pk.
Klementínur í lausu............................................. 358 398 358 kr. kg
Nóatún
Gildir 26. júlí til 29. júlí verð nú verð áður mælie. verð
Ungnautafille 4 piparmarineringar ........................ 3697 4349 3697 kr. kg
Lambaframhryggjasneiðar kryddaðar .................... 1949 2298 1949 kr. kg
Lambasúpukjöt, 1. flokkur ................................... 799 898 799 kr. kg
Unganauta hamborgari 200gr. ............................. 298 359 298 kr. stk.
ÍM kjúklingur heill ............................................... 789 939 789 kr. kg
Sveppir í lausu .................................................... 896 995 896 kr. kg
Grillbakki sætar kartöflur ..................................... 584 649 584 kr. kg
Emmess Hversdagsís 3 tegundir........................... 398 478 398 kr. ltr
.........................................................................
Þín Verslun
Gildir 26. - 29. júlí verð nú verð áður mælie. verð
Svínakótelettur úr kjötborði .................................. 1198 1898 1198 kr. kg
Svínahnakki úrbeinaður úr kjötborði ..................... 1449 1898 1449 kr. kg
Ísfugl kjúklingur læri/leggir .................................. 989 1239 989 kr. kg
Toppur kolsýrður 2 l án bragðefna......................... 239 289 120 kr. ltr
Trópí Tríó 1 l ........................................................ 299 419 299 kr. ltr
MS Sýrður rjómi 18% 180 gr................................ 189 228 1.050 kr. kg
Dalafeti í kryddolíu 325 gr. .................................. 449 525 1382 kr. kg
Filippo Berio grænt pestó 190 gr. ......................... 398 549 2095 kr. kg
Nescafé Red Cup kaffi ......................................... 329 389 581 kr. kg
Maryland súkkulaðikex 172 gr.............................. 155 179 902 kr. kg
Helgartilboðin