Morgunblaðið - 31.05.2013, Blaðsíða 21

21
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 31. MAÍ 2013
Gleði og vellíðan í fyrirrúmi Nemendur Brúarskóla við Dalbraut í Reykjavík gera tilraunir með heimagerða flugdreka. Á heimasíðu Brúarskóla segir að starfið í skólanum byggist á gleði og já-
kvæðni. „Við trúum því að allir hafi eitthvað gott í sér og eigi möguleika á að verða betri manneskjur,“ segir þar ennfremur. „Öllum nemendum og starfsmönnum á að líða vel í skólanum.“
Golli
Hægt er að skipta
flestum sem fjalla um
skólamál á opinberum
vettvangi í tvo flokka:
Þá sem tala um
menntun og þá sem
tala um mennt-
unarstig. Með mennt-
un er að jafnaði átt
við kunnáttu, þekk-
ingu, skilning og
fleira sem mannbæt-
andi getur talist og aflað er gegn-
um uppeldi, lærdóm, rökræðu,
þjálfun eða reynslu. Með tali um
menntunarstig er hins vegar reynt
að slá máli á menntun fólks með
því að telja hve stór hluti þess hef-
ur útskrifast úr skóla með gráðu af
þessu eða hinu taginu. Þeir sem
mest tala um menntunarstig virð-
ast einkum hafa áhuga á sam-
anburði menntakerfa í ólíkum lönd-
um og vilja að sitt land raðist ofar
en önnur. Þetta væri kannski gott
og blessað ef hærra menntunarstig
jafngilti ævinlega meiri og betri
menntun.
Flestir kannast við spjöld sem
eru notuð til að mæla sjón. Í efstu
línum eru stórir stafir og svo
minnka þeir smám saman og í
þeim neðstu er letrið svo smátt að
fáir geta lesið úr þeirri
fjarlægð sem notuð er
við sjónpróf. Svona
spjöld eru sjálfsagt
prýðileg mælitæki til
að fá vísbendingu um
hvað maður sér vel.
En sá sem af ein-
hverjum ástæðum vill
koma vel út úr sjón-
prófi getur lagt á
minnið hvað stendur á
spjaldinu og romsað
upp úr sér hvað staf-
irnir í neðstu línunni
heita. Þótt maður geti með þessu
móti bætt útkomu sína úr sjónprófi
dugar það ekki til að bæta sjónina.
Flestir kannast líka við hugtök
eins og hagvöxt og vergar þjóð-
artekjur sem eru notuð til að fjalla
um hag þjóða og landa. Til að
mæla þetta eru ýmsar aðferðir not-
aðar. Eftir því sem ég best veit er
engin þeirra óbrigðul. Mér skilst að
sumir mælikvarðar á hag þjóða
mæli einkum viðskipti á markaði
en taki ekki tillit til sjálfs-
þurftabúskapar. Ef slík tæki eru
notuð til að slá máli á þjóðarhag þá
virðist hann batna ef menn hætta
að rækta kartöflur í eigin garðholu
og kaupa í staðinn allan mat sem
þeir éta. Við þetta mun hagur þjóð-
ar kannski mælast betri þótt færri
fái nóg að borða. Ónákvæm mæli-
tæki geta stundum villt um fyrir
mönnum.
Menntunarstig er langt frá því
að vera nákvæmur mælikvarði á
menntun. Í umræðu um mennt-
unarstig hér á landi er ónákvæmn-
in raunar mjög áberandi, og er þá
lítið sagt.
Þegar rætt er um mennt-
unarstig Íslendinga er gjarna vís-
að til talnaefnis frá OECD. Sam-
kvæmt tölum sem samtökin birtu í
ritinu Education at a Glance 2012
teljast aðeins 67% Íslendinga á
aldrinum 25 til 64 ára hafa lokið
framhaldsskólanámi. Sambærileg
tala fyrir Noreg er 81%, Svíþjóð
87%, Danmörku 76% og meðaltal
allra OECD-landa er 74%.
Tölurnar fyrir Noreg og Svíþjóð
eru ekki sambærilegar við okkar
því norskir og sænskir framhalds-
skólar útskrifa alla nemendur, líka
þá sem skrópa og falla. Fyrir vikið
eru t.d. gefin út stúdentsskírteini í
þessum löndum sem veita ekki
heimild til að fara í háskóla. Þeir
útskrifa sem sagt alla eins og
grunnskólarnir gera hér á landi.
Hærra „menntunarstig“ Norð-
manna og Svía af þessum sökum
jafngildir ekki meiri menntun.
Raunar er sennilegt að það ýti
undir iðjusemi og dugnað við nám
að vita að án lágmarksárangurs fá
menn ekki skírteini og okkar skip-
an leiði því til skárri menntunar ef
eitthvað er.
Þegar talað er um að bara 67%
Íslendinga milli 25 og 64 ára séu
með menntun á framhalds-
skólastigi eru þeir einir taldir sem
hafa klárað a.m.k. það sem í gögn-
um OECD er kallað ISCED 3A,
3B eða 3C-long. Þetta eru þeir
sem hafa stúdentspróf eða form-
lega menntun sem er skilgreind
sem allt að ári styttri. Í flestum
löndum teljast þeir sem hafa
tveggja ára framhaldsskólanám að
baki hafa fullgilda framhaldsskóla-
menntun en hér teljast þeir ekki
með því stúdentsnámið hér er skil-
greint sem fjögur ár. Ef við teljum
með þá sem hafa lokið styttra
námi (þ.e. ISCED 3C-short) þá er
talan hjá okkur 73% eða 1% neðan
við OECD-meðaltalið.
Við getum sem sagt hækkað
„menntunarstig“ upp undir
OECD-meðaltalið með því einu að
kenna stúdentsefnum fjórðungi
minna en við gerum. Við getum
komist yfir það með því að kalla tí-
unda bekk grunnskóla fyrsta bekk
framhaldsskóla og stytta stúdents-
námið um tvö ár. Þannig er hægt
að stórhækka „menntunarstig“
þjóðarinnar með því einu að fólk
gangi skemur í skóla en það nú
gerir.
Hærra hlutfall unglinga gengur
í framhaldsskóla hér en víðast
annars staðar eða 88% af fólki á
aldrinum 15 til 19 ára en aðeins
83% að meðaltali í OECD-löndum.
Við getum því líklega komist ná-
lægt toppnum í menntunarstigi
með því að útskrifa ekki bara þá
sem standast námskröfur heldur
alla sem ganga í skóla eins og
Norðmenn og Svíar gera. En með
þessum og þvílíkum aðferðum get-
um við auðvitað ekki aukið mennt-
un okkar neitt frekar en við getum
bætt sjónina með því að læra
spjaldið utanað eða kjör okkar
með því að hætta að rækta eigin
kartöflur.
Af þessu verður lítið ályktað um
hvernig best sé að bæta mennta-
kerfið hér á landi. Sú ályktun sem
er skynsamlegast að draga er að
gagnrýnislaus notkun á ónákvæm-
um mælitækjum sé varhugaverð.
Eftir Atla
Harðarson
Atli Harðarson
» Viðleitni til að hækka
menntunarstig Ís-
lendinga væri góðra
gjalda verð ef hærra
menntunarstig jafngilti
meiri og betri menntun.
Höfundur er skólameistari
Fjölbrautaskóla Vesturlands.
Menntun og menntunarstig