Fréttablaðið - 05.12.2013, Qupperneq 36

5. desember 2013 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 36
Nokkur ríki heims hafa gert út á
það að bjóða upp á skattaskjól og
má nefna eyjarnar Cayman og
Tortólu í því sambandi. Fyrir vikið
hafa þessi ríki sætt harðri gagn-
rýni enda oft skuggalegar ástæður
að baki því að fé er komið í skjól
á fjarlægum eyjum. Að undan-
förnu hefur átt sér stað hér á landi
umræða um að gera Ísland að ein-
hvers konar fríríki internetsins.
Það er ástæða til að staldra við og
íhuga hvað það þýðir í raun. Er
hugsanlega sú hætta til staðar að
við verðum þekkt sem staðurinn
þar sem óhreini þvottur netsins
verður geymdur?
Sú röksemd er ekki úr lausu lofti
gripin. Nýlega aðstoðaði íslenska
lögreglan bandarísku alríkislög-
regluna við að loka Silkislóðinni,
vefsíðu sem starfaði sem markaðs-
torg með eiturlyf, leigumorðingja
og annað misjafnt, en sú vefsíða
var vistuð á Íslandi. Annað dæmi
er heimasíðan The Pirate Bay sem
er deilistöð fyrir höfundarréttar-
varið efni en sú síða hefur verið
á flótta um allan heim í nokkurn
tíma eftir að hafa verið gerð brott-
ræk frá heimalandi sínu Svíþjóð.
Tilraunir voru gerðar til að tengja
Pirate Bay og Ísland föstum bönd-
um, meðal annars með að notast
við .is endingu fyrir síðuna.
Þeir sem talað hafa fyrir Íslandi
sem fríríki internetsins segjast
berjast fyrir réttindum almenn-
ings til upplýsinga og vilja til
dæmis gera það eins auðvelt og
mögulegt er fyrir fréttamenn og
uppljóstrara að koma upplýsingum
til almennings. Hins vegar hefur
verið rætt um Ísland sem miðstöð
fyrir upplýsingar og skiptir hugs-
anlega engu máli hvort viðkom-
andi viðskiptavinur sé að geyma
einhvern óþverra, svo lengi sem
viðkomandi borgar reikninginn.
Hafa hér hugsanlega blandast
saman beinir markaðshagsmunir
og háleitari hugmyndir um tján-
ingarfrelsi?
Þroskastig ekki mikið
Finna má ýmsa vankanta á reglu-
umhverfi netsins á Íslandi og það
er ekki fyrr en í seinni tíð, þegar
íslensk stjórnvöld virðast hafa
áttað sig á mikilvægi þessa mála-
flokks, sem tekið hefur verið á
þeim málum að einhverju marki.
Þroskastig Íslands í netmálum er
þó enn ekki mikið, sem setur okkar
litla land frekar í annan eða þriðja
flokk. Það eru flokkar þeirra ríkja
sem standa ekki nægilega vel að
regluverki internetsins, en sum
hver eru samt sem áður að segja
öðrum hvernig þeirra málum skuli
háttað í þessum efnum.
Það myndi kalla á hörð alþjóð-
leg viðbrögð ef Íslendingar tækju
að sér að vista efni algjörlega óháð
því hvað um er að ræða. Hvað með
gögn er tengjast peningaþvætti,
barnaníðingum eða viðskiptum
með eiturlyf? Dettur einhverjum
í hug að það yrði látið óáreitt ef
Ísland skilgreindi sig sem rafrænt
fríríki slíkra gagna?
Hér er ástæða til að staldra við.
Það að berjast fyrir því að Ísland
verði fríríki á Internetinu með
öllu sem því fylgir kann að vera
sveipað rómantískum hetjuljóma.
Þetta er hins vegar baráttumál
sem myndi hafa slæmar afleið-
ingar í för með sér fyrir land og
þjóð og er auk þess ekki það mikið
hitamál fyrir þorra þjóðarinnar að
það sé þess virði að hefja barátt-
una. Stundum er betur heima setið.
Þetta er eitt þeirra skipta.
mynd akademískrar læknisfræði
um hinn „krítíska fjölda“ sem ligg-
ur að baki sameiningu háskóla-
sjúkrahúsa. Hugmyndin um hinn
„krítíska fjölda“ er kjarninn í upp-
byggingu sérhæfingar og kveður á
um ákveðinn lágmarksfjölda sjúk-
linga svo læknar geti byggt upp og
viðhaldið sérfræðilegri þekkingu.
Eykst af sjálfu sér
Markmiðin í stefnu Sjálfstæðis-
flokksins um eitt sjúkrahús voru
að geta náð betri tökum á stjórn
sjúkrahússins til að draga úr
starfsemi þess og stuðla þannig
að þeirri þróun sem fólst í aukn-
um einkarekstri utan sjúkrahúss-
ins (creeping privatization). Fram-
sóknarflokknum var ef til vill ekki
ljóst á þessum tíma að samein-
ing á opinberri þjónustu er oftast
áfangi til aukins einkarekstrar. Á
meðan einblínt var á sameiningu
sjúkrahúsa til að draga úr tvöföld-
un starfsemi og tækjabúnaðar þá
misstu menn sjónar á heilbrigðis-
kerfinu utan sjúkrahúsanna þar
sem tæknivæddar einkareknar
læknastofur spruttu upp eins og
gorkúlur á haug.
Það samræmist ekki hugmynd-
um Sjálfstæðisflokksins um dreif-
stýringu og einkarekstur að sam-
eina og byggja upp „bákn“ sem
erfitt er að stjórna nema að í því
felist tækifæri til að endurskil-
greina og einkavæða hluta starf-
seminnar. Þessi tækifæri eru
búin til með því að halda áfram að
ítreka kröfuna um hagræðinguna
sem lofað var með sameiningu
sjúkrahúsanna. Verði því haldið til
streitu þá eykst einkareksturinn af
sjálfu sér; hann einfaldlega „ger-
ist“. Þessi stefna grefur hins vegar
undan hugmyndinni um hinn „krít-
íska fjölda“ sjúklinga og getur því
sett drauminn um háskólasjúkra-
húsið í uppnám.
Samanborið við heilbrigðiskerfi
í nágrannalöndunum þá einkenn-
ist kerfið á Íslandi af mikilli notk-
un þjónustu á dýrustu hlið kerfis-
ins, þ.e. sérgreinalæknaþjónustu,
stofnanarýmum og dýrum lyfjum.
Hér er hlutfall lækna og hjúkr-
unarfólks á hverja þúsund íbúa
og stofnanarýma fyrir aldraða
á hverja þúsund íbúa yfir 65 ára
hvað hæst. Hér eru fleiri mynd-
greiningartæki, (segulóm- og
tölvusneiðmyndatæki) miðað við
höfðatölu en fyrirfinnst í nokkru
öðru landi innan OECD. Fjöldi
þessara tækja meira en tvöfaldað-
ist milli áranna 2000 og 2011.
Miðað við þá athygli sem vanda-
mál Landspítalans hafa nú feng-
ið og þann mikla tækjabúnað
sem til er í landinu blasa nú við
„kjöraðstæður“ sem geta rétt-
lætt enn frekari flutning verkefna
af Landspítala út í bæ. Þar eru jú
tæki sem nýta má betur. Þannig er
stefna látin „gerast“ eins og af illri
nauðsyn. Á meðan fjarar undan
hinum „krítíska fjölda“ sjúklinga
á háskólasjúkrahúsinu.
Læknarnir á Landspít-
ala hafa komið málefnum
spítalans á dagskrá stjórn-
valda. Eitt er þó að koma
málum á dagskrá, annað
að ráða niðurstöðunni.
Ástandið á Landspítala er
ekki nýtt. Það er rökrétt
framhald af sameiningu
sjúkrahúsanna í Reykja-
vík á sínum tíma. Mark-
miðið með sameiningunni
fól í sér hugmyndir sem
eru ósamrýmanlegar. Nú
eru læknarnir á Landspít-
ala ef til vill að vakna upp
við það að draumur þeirra
um háskólasjúkrahúsið var
sýnd veiði en ekki gefin.
Fjármálaráðuneytið
undir stjórn Sjálfstæðis-
flokksins stefndi að því
að sameina í þeim til-
gangi að ná tökum á kostn-
aði sjúkrahúsanna, hafa
sjúkrahúsþjónustuna sem
minnsta en koma öllu því
sem hægt væri að koma
„út á markað“ í einka-
rekstur. Miðstýring hefur
einkennt stefnu Fram-
sóknarflokksins í heil-
brigðismálum og vilji til að halda
grunnþjónustunni í opinberum
rekstri. Læknar á Landspítala létu
sig dreyma um eitt stórt háskóla-
sjúkrahús í þágu vísinda, þekking-
ar og gæða. Þarna náðist saman
um lausnina að sameina sjúkra-
húsin í Reykjavík. Aftur á móti
voru markmiðin með sameining-
unni í raun afar ólík.
Framsóknarflokkurinn fór með
heilbrigðismálin og sameining
sjúkrahúsanna í Reykjavík var í
samræmi við stefnu þeirra og trú
á hagkvæmni stærðarinnar. Mark-
mið þeirra féll ágætlega að hug-
➜ Verði því haldið til streitu
þá eykst einkareksturinn af
sjálfu sér; hann einfaldlega
„gerist“.
Draumurinn um háskólasjúkrahúsið
➜ Það myndi kalla á hörð
alþjóðleg viðbrögð ef Ís-
lendingar tækju að sér að
vista efni algjörlega óháð
því hvað um er að ræða.
Rafrænt fríríki er
varasöm hugmynd
INTERNETIÐ
Jón Kristinn
Ragnarsson
Ólafur R.
Rafnsson
ráðgjafar í upplýsingaöryggi hjá Capacent
HEILBRIGÐIS-
MÁL
Sigurbjörg
Sigurgeirsdóttir
lektor í opinberri
stjórnsýslu
í Háskóla Íslands
F
A
S
TU
S
_E
_4
3.
12
.1
3
Fastus býður uppá hágæða japanska hnífa og önnur eldhúsáhöld sem unun er að vinna
með þegar matarundirbúningur stendur sem hæst.
Komdu í verslun okkar, Síðumúla 16 og skoðaðu úrvalið af áhöldum sem fagmenn, jafnt
sem áhugamenn geta ekki án verið í góðu eldhúsi.
Síðumúli 16 • 108 Reykjavík • Sími 580 3900 • www.fastus.is
Verslun opin mán-fös 8.30 -17.00
De Buyer Mandolin rifjárn
• Sneiðir, strimlar og bútar grænmeti
• Stillanlegar þykktir 1-10mm
Kr. 36.131,-
Yaxell stálhnífur
• Hágæða ryðfrítt stál - 20cm
• Smíðaður í Japan
Kr. 15.808,-

Turmix töfrasproti
• 3ja blaða hnífur úr ryðfríu stáli
• Öruggt grip úr gúmmíi
Kr. 33.760,-
Veit á vandaða lausn