Bókasafnið


Bókasafnið - 01.06.2010, Side 28

Bókasafnið - 01.06.2010, Side 28
28 bókasafnið 34. árg. 2010 því safnið notar Danska Dewey sem er töluvert frábrugðinn öðrum útgáfum sem notaðar eru hér á landi. Sérfræðibókasöfn nota oftast óstyttu bandarísku útgáfuna og íslenska útgáfu um séríslenskt efni. Umfangsmesta og nákvæmasta flokkunin hér á landi fer fram á Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni sem er langstærsta safn landsins. Safnið hefur samkvæmt lögum leiðandi hlutverki að gegna á sviði bókasafns- og upplýsingamála en í 7. grein Laga um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn (1994) segir í 15. málsgrein að eitt af hlutverkum safnsins sé: „Að stuðla að samræmingu starfshátta í íslenskum bókasöfnum, veita þeim faglega ráðgjöf og eiga við þau sem víðtækast samstarf.“ Safnið gefur til dæmis út Íslenska útgáfuskrá (áður Íslensk bókaskrá). Í skránni, sem gefin er út á vefnum, eru töluyfirlit samkvæmt Dewey-kerfinu og hægt er að leita eftir einstökum flokkstölum en mjög væri til bóta ef hægt væri að velja þær úr flettilista. Sérstaða Borgarbókasafns Eins og drepið var á hér að ofan hefur Borgarbókasafn Reykjavíkur algera sérstöðu. Þar er notað danskt afbrigði af Dewey-kerfinu, Decimalklassedeling, DK. Helgast það af því að fyrsti borgarbókavörðurinn, Sigurgeir Friðriksson, lærði sín bókasafnsfræði í Danmörku og tók upp danska afbrigði kerfisins við stofnun safnsins árið 1923. Hann var jafnframt fyrsti Íslendingurinn til að ljúka námi í bókasafnsfræði og útskrifaðist árið 1921 (Friðrik G. Olgeirsson, 2004). Nú er notuð 5. endurskoðaða útgáfan frá 2007, DK 5. Kerfið hefur ekki verið þýtt á íslensku heldur er danska útgáfan notuð en gerðar hafa verið nokkrar breytingar á henni við flokkun í safninu. Danska afbrigði kerfisins er frábrugðið bandarísku útgáfunni bæði hvað varðar form og innihald. Samanburður á Dewey-kerfinu og DK Á töflunni hér að neðan sést samanburður á nokkrum flokkum í Danska Dewey og bandarísku útgáfu Dewey-kerfisins. Danski Dewey Bandarísk útgáfa Dewey 110 Rökfræði 130 Sálfræði 140 Yfirskilvitleg fyrirbæri 150 Siðfræði 400 Landafræði og ferðir 890 Tungumál 910 Tímabilsskiptingar sögu 920 Saga Frakklands 990 Ævisögur 110 Frumspeki 130 Yfirskilvitleg fyrirbæri 140 Tilteknar heimspekistefnur 150 Sálfræði 400 Tungumál 890 Bókmenntir annarra tungumála 910 Landafræði og ferðir 920 Ævisögur 990 Aðrir heimshlutar (saga) Verulegar breytingar og tilfærslur hafa verið gerðar á Dewey-kerfinu í dönsku útfærslunni. Danski Dewey er aðallega hugsaður fyrir almenningsbókasöfn. Í dönsku útgáfu Dewey- kerfisins er reynt að vega upp á móti þeim göllum sem kerfið þykir almennt hafa. Kerfið hefur til dæmis verið gagnrýnt fyrir að þrír aðalflokkar eru á milli tungumála og bókmennta og að landafræðin klýfur sagnfræðiflokkinn. Aðalmunurinn á bandarísku útgáfu Dewey og þeirri dönsku er að 400 flokkurinn, tungumál, hefur verið fluttur yfir í bókmenntaflokkinn og er þar undirflokkur, það er 890, þannig að 500, 600 og 700 flokkarnir eru ekki á milli. Ennfremur hefur landafræðin verið flutt úr 910 þar sem þröngt er um hana (undirflokkur sem fær einn tug) auk þess sem hún klýfur sagnfræðiflokkinn. Fær landafræðin heilan aðalflokk í staðinn (hundrað), það er einn tíunda hluta kerfisins (400) í stað eins hundraðasta (910) eins og er í bandarísku útgáfunni. Hugmyndafræðin á bak við þetta var meðal annars að almenningsbókasöfn ættu meira efni um landafræði en tungumál og því þyrfti hún meira pláss í kerfinu en tungumálin. Breytingar á flokkstölum í DK Í Danska Dewey hafa einnig hafa verið gerðar breytingar á formi flokkstalna. Punkturinn í marktölunni (á íslensku lesið sem komma) sem í bandarísku útgáfunni er eftir þriðja staf er eftir öðrum staf í Danska Dewey og ekki er fyllt upp með núllum þannig að flokkstalan sé alltaf þriggja stafa að lágmarki. Á Borgarbókasafni Reykjavíkur er ekki farið eftir þessu heldur eftir almennum reglum kerfisins og punkturinn hafður eftir þriðja tölustaf. Á Borgarbókasafni er þannig notað sérstakt íslenskt afbrigði Danska Dewey. Í gegnum tíðina hefur oft verið rætt meðal starfsmanna bókasafna af hverju Borgarbókasafn Reykjavíkur noti Danska Dewey og taki ekki upp almennu útgáfuna eins og önnur bókasöfn landsins. Endurflokkun var skoðuð og metin sérstaklega áður en Borgarbókasafn gerðist aðili að nýja Gegni, samskrár, íslenskra bókasafna, í apríl 2004 (Gegnir var opnaður á vefnum þann 19. maí 2003, www.gegnir.is). Í ljós kom að endurflokka þyrfti mikinn hluta safnkostsins eða allt að 80% sem er bæði dýrt og tímafrekt. Önnur rök voru að engin samræming er á flokkun í bókasafnskerfinu Gegni hvort sem er þannig að hvert aðildarsafn um sig getur flokkað eins og hentar best í heimasafni þannig að sama safngagn hefur margar mismunandi flokkstölur í Gegni þó bandaríska útgáfan sé notuð (Þóra Sigurbjörnsdóttir, tölvupóstur, 19. febrúar 2009). Engin áform eru heldur uppi um að samræma flokkun í Gegni heldur er eingöngu litið á flokkstölur sem staðsetningartákn viðkomandi safns. Aftur á móti má geta þess að í Gegni er öflugt samræmingarstarf í gangi hvað varðar skráningu og lyklun og bæði skráningarráð og efnisorðaráð starfandi sem hafa mikilvægu samræmingar- og gæðastjórnunarhlutverki að gegna hvort á sínu sviði. Handbók skrásetjara Gegnis (2009) er aðgengileg á vefnum til að auðvelda aðgengi að sameiginlegum reglum. Af þessu leiðir að í Gegni koma flokkstölur ekki fram í fullri færslu heldur í tengslum við hvert eintak fyrir sig og eru notaðar sem staðsetningartákn eins og áður segir. Hægt er að leita eftir flokkstölum í ítarlegri leit og með skipanaleit sem búast má við að allur þorri notenda geti ekki nýtt sér að fullu nema með fulltingi aðila sem hefur leitir í kerfinu fullkomlega á valdi sínu. Flokkstölur koma ekki fram í flettilistum eða stiklutexta (e. hypertext) í fullri færslu.

x

Bókasafnið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Bókasafnið
https://timarit.is/publication/245

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.