Morgunblaðið - 16.05.2015, Blaðsíða 26

26
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. MAÍ 2015
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Seðlabankinnbættist ámiðvikudag í
hóp þeirra sem
telja að í óefni
stefni í efnahagslíf-
inu verði gengið að
launakröfum stéttarfélaganna.
„Trúir fólk því í alvöru að verð-
bólga verði 2,5% til lengdar
þegar laun eru að hækka um
tugi prósenta?“ spurði Þór-
arinn G. Pétursson, aðal-
hagfræðingur Seðlabankans,
þegar vaxtaákvörðun bankans
var kynnt.
Þórarinn sagði að yrði geng-
ið að kröfu um 30% launahækk-
un í samningum myndi það
koma verst niður á þeim sem
væru með lægstu launin og
þeir yrðu fyrstir til að missa
vinnuna.
Gylfi Arnbjörnsson, forseti
Alþýðusambands Íslands,
brást við gagnrýni Seðlabank-
ans í Morgunblaðinu á fimmtu-
dag. Hann fann einkum að því
hvað þessi gagnrýni væri seint
fram komin. Ekki hefði heyrst
mikið í Seðlabankanum á með-
an ríki og sveitarfélög sömdu
við hluta sinna starfsmanna um
sambærilegar hækkanir og því
væri „of seint í rassinn gripið
hjá bankanum að fara að vekja
þetta mál upp núna“.
Gylfi segir síðan reyndar að
viðvaranir Seðlabankans séu
ótrúverðugar, en af orðum
hans má ráða að einu gildi um
það hvort þær séu réttar eða
rangar, leiðangurinn sé hafinn
og þá verði ekki
staðar numið, jafn-
vel þótt blasi við að
launakröfurnar
séu í raun krafa um
kjararýrnun.
Vissulega má
gagnrýna þau fordæmi sem
hafa verið sett í kjaramálum.
Ekki þurfti mikið innsæi eða
reynslu til að átta sig á hvert
þau myndu leiða. Í raun er
staðan í efnahagslífinu það góð
að hún hefði átt að auðvelda
samningsgerðina, en í staðinn
er allt upp í loft. Ari Skúlason,
sem áður var hjá ASÍ og nú er
hagfræðingur í hagfræðideild
Landsbankans, lýsti þessu í
pistli þegar í janúar: „Nú við
lok samningstíma blasir því við
sú undarlega staða að þau
markmið um lága verðbólgu og
stöðugleika sem sett voru við
gerð síðustu kjarasamninga
hafa náðst, en samt sem áður
er óþreyjan og óánægjan meiri
en oft áður.“
Markmiðin hafa sem sagt
náðst og nú ætti að vera lag að
byggja á þeim. Aukning kaup-
máttar er viðkvæmt samspil og
tekur tíma, en það er auðvelt
að grafa undan árangri. Nú
virðist það vera markmiðið af
því að fámennir hópar sættu
lagi. Allir fái það sama þannig
að á endanum tapi allir. Ann-
aðhvort græði allir jafnt eða
allir tapi jafnt. Sumir kunna að
sjá í því einhvers konar rétt-
læti, en það getur varla verið
markmiðið.
Markmið um verð-
bólgu og stöðug-
leika náðust og allt
er upp í loft}
Krafan um kjararýrnun
Það gerist ekkioft að sagt sé
frá því í fréttum að
markvisst sé unnið
að því að lengja
biðlista í heilbrigð-
iskerfinu. Í Morg-
unblaðinu í gær kom fram að
þeim einstaklingum, sem þurfi
að bíða lengur en þrjá mánuði
eftir augasteinsaðgerð hefði
fjölgað úr 1.220 í 2.861 frá
árinu 2012. Þetta er þó sett
fram með þeim fyrirvara að
talning hafi breyst á þessu ári
þannig að nú sé miðað við
fjölda aðgerða, ekki ein-
staklinga.
Þetta kemur fram í svari
Kristjáns Þórs Júlíussonar
heilbrigðisráðherra við fyr-
irspurn Svandísar Svav-
arsdóttur á Alþingi. Í svarinu
kemur fram að ætla megi að
einstaklingum á biðlista eftir
aðgerð fari fjölgandi á þessu
ári.
Augasteinsaðgerðir hafa
skipt sköpum í lífi margra. Það
munar miklu að geta séð sér til
gagns, lesið sér til ánægju.
Þessar aðgerðir eru spurning
um lífsgæði. Með
því að fresta að-
gerðunum er þeim
lífsgæðum slegið á
frest.
Iðulega er hamr-
að á því að mark-
mið heilbrigðisyfirvalda sé að
gera fólki á efri árum kleift að
vera sem lengst heima hjá sér
og hjálpa því að komast hjá því
að þurfa að fara inn á stofnun.
Sú ákvörðun að lengja biðlist-
ana eftir augasteinsaðgerðum
er í hróplegu ósamræmi við þá
stefnu og ber vitni skorti á
heildaryfirsýn.
Biðlistarnir eru ekki heldur
langir vegna þess að heilbrigð-
iskerfið hafi ekki burði til að
sinna aðgerðunum. Hæglega
væri hægt að gera fleiri að-
gerðir. Ekki er heldur hægt að
bera við sparnaðarrökum. Bið-
listarnir eru aðeins spurning
um að fresta kostnaði, ekki að
komast hjá honum, nema þá að
þeir byggist á þeirri von að
fólki endist ekki aldur til að
bíða eftir aðgerðinni, en heldur
kaldranalegt væri að ætla
mönnum það.
Biðlistarnir eru að-
eins spurning um að
fresta kostnaði, ekki
komast hjá honum}
Skortur á sýn
N
iðurstöður skoðanakönnunar
sem MMR framkvæmdi fyrir
Andríki, sem sýna að 90% að-
spurðra vildu að fjölmiðlamenn
upplýstu viðmælendur sína áð-
ur en símtöl væru hljóðrituð, koma ekki á
óvart. Þær endurspegla réttmæt viðbrögð á
tímum þegar ríki og stórfyrirtæki stunda per-
sónunjósnir í stórum stíl. Hins vegar má leiða
líkur að því að niðurstöðurnar hefðu orðið aðrar
ef stuttur formáli um vinnubrögð blaðamanna
hefði farið fyrir spurningunni.
Tveir þingmenn Sjálfstæðisflokks, Sigríður
Á. Andersen og Birgir Ármannsson, hafa lagt
fram frumvarp þar sem m.a. er gerð tillaga að
málsgrein sem hljóðar svo: „Aðili þarf þó ekki
að tilkynna um upptöku símtals þegar ljóst er
að viðmælanda sé fullkunnugt um hljóðritun-
ina. Óheimilt er þó að birta slíka upptöku opinberlega eða
vitna orðrétt til hennar með sambærilegum hætti án leyfis
allra þeirra sem þátt taka í samtalinu.“
Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að máls-
greinin er samin með blaðamenn í huga, en henni er ætlað
að setja þeim þrengri skorður þegar kemur að upptöku
samtala og birtingu. Úr greinargerðinni má lesa að
áhyggjuefnið sé hvað blaðamenn gera með efni samtals-
ins, ekki geymsla þess, enda stunda fjármálastofnanir,
tryggingafélög, opinberar stofnanir og fyrirtæki hljóð-
upptökur án eftirlits með því hvernig þær eru geymdar og
hversu lengi. Í þeim tilfellum á fólk ekkert val um upp-
töku, ef það á annað borð þarf á þjónustu við-
komandi að halda.
Samskipti við blaðamenn eru sér á báti.
Þegar blaðamaður hefur samband er hann að
leita upplýsinga með birtingu í huga, það er
sjálfgefið. Tökum hljóðuupptökur út úr dæm-
inu og það breytir engu; blaðamaðurinn mun
punkta niður þær upplýsingar sem hann fær
og vitna í viðmælendur sína, nema annað sé
tekið fram. Það eina sem hefur þá breyst er að
ef upp koma álitamál um samhengi, eða ná-
kvæmlega hvað var sagt, stendur orð gegn
orði. Það er hvorki viðmælandanum né blaða-
manninum í hag. Þá viðhafa margir blaðamenn
þau vinnubrögð að skrifa samtal upp jafnóðum
og það fer fram, en styðjast við upptöku til að
tryggja að tilvitnanir séu upp á hár. Myndu
þau vinnubrögð falla undir fyrrnefnt ákvæði?
Viðmælendur gera miklar kröfur um nákvæmni og þar
fara stjórnmálamenn fremstir í flokki. En þar sem frum-
varpið virðist allt að því tilefnislaust, fær maður það einna
helst á tilfinninguna að þarna sé kerfið að rísa upp á aft-
urfæturna, og bæta við enn einum varnarveggnum á milli
sín og blaðmanna, til viðbótar við her upplýsingafullrúa og
aðstoðarmanna. Eða er tilgangurinn að gera blaðamenn
tortryggilega? Það má a.m.k. lesa úr frétt um fyrrnefnda
skoðanakönnun á andriki.is, þar sem talað er um „hroka“
Blaðamannafélagsins og geðþótta „hins vandaða blaða-
manns“ í sjálfumglöðum umvöndunartón.
holmfridur@mbl.is
Hólmfríður
Gísladóttir
Pistill
Af undarlegu frumvarpi
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Bogi Þór Arason
bogi@mbl.is
Embættismenn Sameinuðuþjóðanna og mannrétt-indasamtök hafa gagn-rýnt stjórnvöld í Malasíu,
Indónesíu og Taílandi fyrir að bjarga
ekki bátum flóttafólks sem hefur flú-
ið ofsóknir í Búrma og fátækt í
Bangladess. Talið er að þúsundir
sveltandi flóttamanna kúldrist nú í
ofhlöðnum bátum sem fá hvergi að
leggja að landi vegna þess að ekkert
ríkjanna vill taka á móti þeim.
Á meðal bátafólksins eru margir
efnahagslegir flóttamenn frá Bangla-
dess sem hafa greitt smyglurum fyr-
ir að flytja þá til grannríkjanna í von
að þar bíði þeirra betra líf. Aðrir eru
úr röðum rohingya-múslíma í Rak-
hine-fylki á vesturströnd Búrma. Um
milljón rohingya-múslíma býr í Rak-
hine. Múslímarnir hafa sætt ofsókn-
um yfirvalda í Búrma sem líta á þá
sem ólöglega innflytjendur frá
Bangladess. Ráðamennirnir í Búrma
segja að rohingya-menn séu ekki sér-
stakur þjóðflokkur, heldur Bengalar
sem hafi komið til Búrma þegar land-
ið var bresk nýlenda. Rohingya-
menn hafa ekki fengið ríkisborgara-
rétt í Búrma og njóta því ekki sömu
réttinda og aðrir landsmenn. Þeir
geta t.a.m. ekki gengið í skóla og hafa
ekki ferðafrelsi. Langflestir íbúar
Búrma eru búddatrúar og múslím-
arnir hafa oft sætt ofsóknum.
„Búum í landi sem er
hættulegra en hafið“
Flóttamannastofnun Sameinuðu
þjóðanna segir að yfir 120.000 roh-
ingya-menn hafa flúið frá Búrma á
síðustu þremur árum og flestir
þeirra hafa farið til Malasíu eða
Bangladess. Um 200.000 rohingya-
menn hafast nú við í flóttamanna-
búðum í Bangladess, margir þeirra
við ömurlegar aðstæður, og stjórn-
völd í landinu neita því að þeir séu
Bengalar, eins og Búrmamenn halda
fram.
Muhammed Hashim, 25 ára roh-
ingya-maður sem indónesískir sjó-
menn björguðu úr sjónum í vikunni,
segir að flóttamennirnir geri sér
grein fyrir því að þeir hætti lífi sínu
með því að reyna að komast yfir hafið
til grannríkjanna en þeir tækju enn
meiri áhættu með því að vera um
kyrrt í Búrma. „Við vissum að þetta
yrði hættulegt en áttum einskis ann-
ars úrkosti,“ hefur The New York
Times eftir honum. „Við búum í landi
sem er hættulegra en hafið.“
Margir flóttamannanna vilja helst
komast til Malasíu þar sem múslímar
eru í meirihluta og skortur er á ófag-
lærðu vinnuafli. Tugir þúsunda flótta-
manna hafa komið til Malasíu á síð-
ustu árum, flestir þeirra múslímar,
en ríkisstjórn landsins hefur nú fyrir-
skipað sjóhernum að hrekja báta
flóttafólksins í burtu nema þeir séu
að sökkva.
Þótt múslímar séu í meirihluta í
Indónesíu hafa þarlend stjórnvöld
neitað að taka við flóttafólkinu frá
Búrma. Stjórn Taílands kveðst vera
tilbúin að hjálpa flóttafólkinu en ljær
ekki máls á því að veita því varanlegt
landvistarleyfi.
Joe Lowry, talsmaður Alþjóðlegu
fólksflutningastofnunarinnar (IOM),
líkir framgöngu grannríkjanna við
borðtennisleik. „Þau eru að leika
ping-pong á hafinu með fólk,“ hefur
New York Times eftir honum.
Áætlað er að allt að 8.000 flótta-
menn séu í bátunum. Smyglararnir
skildu fólkið eftir án matar og
drykkjarvatns og dæmi eru um þeir
hafi rænt flóttafólkið öllum peningum
sínum og öðrum verðmætum áður en
þeir fóru úr bátunum. Margir hafa nú
þegar dáið úr sulti, að sögn flótta-
manna sem var bjargað.
Leika ping-pong
á hafinu með fólk
AFP
Flóttafólk í neyð Flóttamenn frá Búrma sækja matarpakka sem taílensk
herþyrla varpaði niður við bát þeirra í landhelgi Taílands í gær.
Indónesískir sjómenn björguðu
í gær nær 800 flóttamönnum úr
sökkvandi bátum undan strönd
Aceh-héraðs á eyjunni Súmötru
og fluttu þá til hafnar. Á meðal
flóttafólksins voru að minnsta
kosti 60 börn.
Taílenskt herskip fann 106
Rohingya-múslíma sem komust
á land á eyju. Taílenski sjóher-
inn aðstoðaði einnig bát með
um 300 Rohingya-múslíma og
bauðst til að flytja þá til Taí-
lands en flóttamennirnir af-
þökkuðu það af ótta við að þeir
yrðu sendir aftur til Búrma.
900 manns
bjargað
FLÓTTAFÓLK Í HÁSKA
AFP
Offsóttir Rohingya-múslímar í
báti undan strönd Taílands.