Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 2011, Side 5

Náttúrufræðingurinn - 2011, Side 5
57 Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Jöklar ísaldar hafa rofið berg- grunninn og myndað í hann þá lægð sem Hvalfjörðurinn er. Þessi ílanga lægð, eða dalur, nær meira en 100 metra niður fyrir sjávarmál, en dýpi hennar er þó nokkuð breytilegt. Vegna setlaga sem hvíla á berg- grunni í fjarðarbotni er dýpið niður á klöpp meira en sem nemur sjáv- ardýpi. Hér á undan var minnst á klapparþröskuld yfir Hvalfjörð, en toppar á honum ná upp á 21–31 metra dýpi. Yfirborð berggrunns þar sem Hvalfjarðargöngin liggja undir fjörðinn er hins vegar á 120 metra dýpi þar sem það er mest. Á 3. mynd sést dýpi á berggrunn (klöpp) í utanverðum Hvalfirði, en á 4. mynd má sjá snið yfir fjörðinn eftir stefnu Hvalfjarðarganganna. Setlög Setlög hafa fyllt farveg ísaldarjök- ulsins að hluta, svo að nú er fjörð- urinn utanverður að mestu 10–40 metra djúpur, en hann nær rúmlega 80 metra dýpi í Galtarvíkurdjúpi. Setlögin ná þannig víða margra tuga metra þykkt. Þau voru kort- lögð með endurvarpsmælingum í forrannsóknum vegna Hvalfjarð- arganganna og því er umfang þeirra allvel þekkt. Á 5. mynd eru sýnd nokkur valin þversnið yfir fjörðinn utanverðan. Setlögin í Hvalfirði hafa ekki verið rannsökuð sérstaklega, svo ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um gerð þeirra og samsetningu. Sú saga sem rakin er hér byggist því á túlkun endurvarpssniða og samanburði við setlög á landi við fjörðinn. Hljóðbrotsmælingar, sem gerðar voru vegna gangagerðar, t.d. mælingar Magnúsar T. Guð- mundssonar4, gefa auk þess mikil- vægar upplýsingar um setlögin í dýpsta hluta fjarðarins. Magnús kortlagði t.d. setlag með tiltölulega háum hljóðhraða (1,9–2,4 km/sek) á svæðinu frá Galtarvíkurdjúpi að Hnausaskeri. Hann túlkaði þetta set sem jökulgarð. Utan og innan við þetta svæði leggst lausara nútímaset upp að þessari myndun. Þetta yngra set hefur lægri hljóðhraða en jökul- garðurinn, eða um 1,6 km/sek. Það þarf ekki að koma á óvart að jökulgarð sé að finna á hafsbotni á þessum slóðum. Þorleifur Einarsson Akranes Brekkuboði Andríðsey Hnausasker Gröf Laufagrunn Kiðafell Hvalfjarðar- eyri Galtarvíkurdjúp Grundartangi27 2 19 22 5 49 19 19 19 19 19 183 29 4149 09 2449 64 79 146 67 171 116 22 119 113 7 4 61 4 49 7 3 76 152 61 113 24 24 17 03 15 46 51 44 48 35 3 24 27 17 1718 22 24 16 19 19 1931 22 25 17 26 34 17 22 18 121 21 55 38 46 35 29 17 27 127 139 104 25 7 4 139 36 3129 40 44 42 38 24 29 25 25 24 177 37 2 47 77 33 26 125 25 4 38 42 44 35 29 33 27 27 24 66 116 7 5 21 21134 88 3 25 7 2 92 63 91 88 94 92 195 192 17 4 25 36 36 36 36 37 4 19 17 132 118 146 11676 79 38 36 33 33 27 31 27 1811 158 36 35 35 36 42 33 35 35 11614 22 2227 17 4 198 17 4 85 16 14 46 4 55 34 13 7 76 146 174 164 179 27 235 116 7 5 65 151 144 3730 34 141 3231 143 118 109 13636 179 146 31 35 123 54 31 255 17 3 33 305 295 215 295 285 23 22 265 255 36 14 32 21 99 17 8 118 98 22 149 34 26 225 136 9768 9 9133 31 11 36 255 5 93 22 235 21 126 25 21 3 58 85 43 03 06 09 21 34 7 76 11 113 55 98 76 13761 215 192 177 121 32 33 275 208 32 28 187 106 13 12 34 32 134 7 4 245 132 142 33 23 163 152 31 34 159 33 235 181 34 27 5 14 91 34 164 225 55 98 215 285 188 265 32 10 6 75 49 31 134 84 28 208 33 29 34 29 33 27 265 26 185 177 165 32 28 215 32 36 305 123 245 36 25 171 58 94 88 27 03 18 09 46 46 52 61 27 46 116 11 06 12 06 09 24 82 91 49 16157 255 31 31 31 26 119 141 189 24 235 29 85 158 42 27 22 31 104 3 305 285 35 29 195 32 82 174 46 46 55 48 97 14 3 28 16 285 128 168 31 171 22 137 131 13 25 146 27 32 26 26 28 117 28 38 76 305 36 6 3 27 21 45 31 139 168 103 31 5 10 103 33 17 8 36 115 15 285 35 275 114 33 09 64 31 22 33 31 27 225 117 2724 7 118 27 33 67 103 67 5 121 48 88 118 101 33 28 295 225 10 351 88 67 6 45 24 48 03 27 27 33 39 85 15 033315 42 76 13 143 97 24 48 48 48 3 3 45 27 27 7667 64 118 112 305 305 305 33 23 153 295 34 295 285 109 187 14 158 82 76 131 32 31 149 265 305 295 33 152 3 33 48 82 21 03 27 24 21 21 51 21 24 42 27 106 76 97 106 118 76 94 21 181 34 27 85 09 09 28 43 215 29 25 131 121 88 27 9 94 7 6 48 3 67 15 31 43 99 27 21 22 36 7 76 85 09 22 27 43 55 176 79 85 79 7 6 24 21 06 3 85 39 27 64 76 235 12 7 8 5 82 76 23 83 43 66 153 34 34 69 27 5 35 53 45 32 67 305 34 142 8 28 265 121 51 76 42 24 3 33 12 09 24 12 57 67 3 42 21 42 03 09 06 24 76 129 235 44 45 55 38 37 66 65 53 43 98 77 58 34 52 43 24 6 6 67 33 15 03 09 152 42 153 83 33 166 42 34 12 15 44 68 34 36 44 34 7 3 125 07 8 63 36 26 12 67 112 67 64 39 152 25 06 51 65 305 53 44 35 35 33 32 31 33 305 27 25 65 119 09 275 3227 31 37 46 13 13 3 39 06 11 12 64 25 79 32 305 245 7 8 165 8 187 31 32 124 45 12 7 03 94 106 43 124 27 151 31 34 9 48 06 76 182 3 36 285 38 36 33 34 36 118 57 09 29 103 27 33 33 33 32 31 25 25 33 17 131 03 12 21 24 33 31 27 21 18 137 64 7 9 88 107 143 126 142 99 193 192 192 13 135 41 2 16 22 2. mynd. Dýptarkort af utanverðum Hvalfirði úr fjölgeislamælingum sjómælingasviðs Landhelgisgæslunnar. Sjá lýsingu í kafla um sjávardýpi. 81_2#profork070711.indd 57 7/8/11 7:41:05 AM

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.