Fréttablaðið - 23.04.2016, Síða 96

Fréttablaðið - 23.04.2016, Síða 96
Vorið 1983 var dönsku-kennslu á Íslandi rekið kjaftshögg, þegar farið var að gefa Andrés Önd út á íslensku. Sjálfur til- heyri ég síðustu kynslóðinni sem lærði dönsku af Andrésblöðunum og get því slegið um mig með upphróp- unum á borð við Hulk, Suk og Gisp! Andréssögurnar voru vitaskuld skemmtilegasta efni þessara blaða, en inn á milli mátti lesa um léttvæg- ari aukapersónur á borð við vinalegu nornina Mim, hvolpinn Vask og hval- veiðiöndina Moby sem þó skutlaði aldrei hval. Þá voru einnig óminnis- stæðar sögur um krúttlega indíána- piltinn Hiawatha sem lék við dýrin í skóginum og gerði akfeitum og fjaðraskrýddum föður sínum gramt í geði. Hiawatha birtist fyrst í Disney- teiknimynd frá árinu 1937. Nafnið var innblásið af kunnu kvæði eftir bandaríska nítjándu aldar ljóðskáldið Longfellow, sem aftur fjallaði um samnefndan indíánahöfðingja. Sagnfræðingar hallast að því að Hiawatha hafi verið til í raun og veru, þótt tilgátur um það hvenær hann var uppi spanni ansi langt árabil eða frá tólftu öld til miðrar þeirrar fimm- tándu. Byggjast þær áætlanir annars vegar á fornleifarannsóknum en hins vegar á stjörnufræði, því frásagnir af sérkennilegum sólmyrkva tengjast sögu hans. Fjölmennir stríðsleikir Samkvæmt sögnunum var Hiawatha annaðhvort leiðtogi ónondaga- þjóðarinnar eða móhíkana, nema hvort tveggja væri. Er hann sagður hafa átt einna stærstan þátt í því að nokkrar þjóðir frumbyggja á svæðinu frá því þar sem New York er í suðri og inn fyrir landamæri núverandi Kanada, sameinuðust í eitt banda- lag. Það nefndist Írókesabandalagið og veitti evrópskum nýbúum harða mótspyrnu: fyrst Frökkum og síðar Bandaríkjamönnum, eftir að banda- lagið dróst inn í bandaríska frelsis- stríðið. Írókesar eru í dag um 130 þúsund talsins, þar af þriðjungurinn í Kan- ada en 2/3 í Bandaríkjunum. Þeir eru stoltir af sögu sinni og menningu, en Síðustu móhíkanarnir Saga til næsta bæjar Stefán Pálsson skrifar um ævagamla íþrótt. ekki hvað síst af íþróttinni sem þeir gáfu heiminum: lacrosse. Lacrosse er hópíþrótt með gríðar- langa sögu. Mannfræðingar hafa giskað á að hún gæti verið þúsund ára gömul ef ekki eldri. Á þeim tíma hafa reglurnar vitaskuld tekið miklum breytingum, en heimildir eru til um kappleiki með mörg hundruð iðk- endum, sem einkennst gátu af miklu ofbeldi og fóru fram á stóru landsvæði – í raun ekki ósvipað og þær evrópsku miðaldaíþróttir sem urðu forveri fót- boltans. Líkt og í fótbolta er markmiðið að koma bolta í mark andstæðingsins, en sá er þó munurinn að í lacrosse sparka keppendur ekki í knöttinn heldur feykja honum á milli sín með löngum stöngum með neti á öðrum endanum. Evrópskum landnemum Ameríku þótti stangirnar minna á krossa eða biskupsbagla og er núver- andi heiti íþróttarinnar afbökun af því: lacrosse. Boltakappleikir frumbyggjanna heilluðu hina nýju íbúa, sem snemma sóttust í að fylgjast með viðureignum og veðja á úrslit. Ekki virðist þeim þó hafa komið til hugar að spreyta sig sjálfir á íþróttinni eða slást í leikinn. Hefði slíkt væntanlega verið talið ósæmandi kristnum mönnum, enda má ætla að lacrosse hafi öðrum þræði gegnt trúarlegum tilgangi. Fastar skorður Á nítjándu öld rann upp tími skipu- lagðra boltaíþrótta í Englandi, sem þaðan breiddist út til fyrrverandi og núverandi nýlendna Breta. Sam- ræmdar reglur voru settar fyrir gamla boltaleiki og íþróttir á borð við krikk- et, rúbbí og fótbolta urðu til um og upp úr miðri öldinni. Það var því ekk- ert óvænt að lacrosse færi sömu leið. Kanadískur piltur að nafni William George Beers tók að sér að fastsetja reglur greinarinnar árið 1860, þá aðeins sautján ára að aldri. Fram að því höfðu lið komið sér saman um einstök atriði í reglunum fyrir hverja keppni. Það var í sjálfu sér ekkert vandamál þegar heimamenn áttust við, en líkt og varðandi fótboltann, krikketið og rúbbíið kom þörfin fyrir samræmdar reglur fram eftir að sam- göngur bötnuðu og menn gátu farið um langan veg til kappleikja. Beers skilgreindi leyfilega stærð keppnis- vallar, mörk og kylfur. Hann fækkaði keppendum í hvoru liði niður í tólf og fastsetti hvernig úrslit fengjust í leikjum. Með þessum breytingum fór la- crosse þegar sigurför um Kanada. Fyrsti landsleikurinn fór fram þegar árið 1867, milli Kanada og Bandaríkj- anna. Þá áttu enn eftir að líða fimm ár þar til Englendingar og Skotar áttust við í fyrsta fótboltalandsleiknum. Lacrosse á tímum Beers fór fram á opnum grasvelli með tólf keppendum í hvoru liði. Svipuð útgáfa leiksins er stunduð enn í dag, raunar með tíu manna liðum. Þessi gerð íþróttar- innar heillaði Viktoríu Bretadrottn- ingu, sem fékk að fylgjast með la- crosse-kappleik í opinberri heimsókn til Kanada. Hún kvað þegar upp þann dóm að íþróttin væri þokkafögur og gæti hentað vel sem líkamsrækt fyrir stúlkur. Í kjölfarið hófu breskar stúlkur að æfa lacrosse af miklum móð. Út frá lacrosse-keppni í breskum stúlkna- skólum þróaðist svo það afbrigði la- crosse-íþróttarinnar sem keppt er í í kvennaflokki. Í því eru ýmsar skorður settar við líkamlegri snertingu kepp- enda, sem eru ekki með hjálma og hlífar öfugt við karlkeppendurna. Ekki á Ólympíuleikum Vinsælasta lacrosse-afbrigðið í dag er þó enn ofbeldisfyllra. Liðsmenn eru færri og vellirnir eru afgirtir. Við fyrstu sýn minnir slík keppni helst á íshokký og það er raunar engin til- viljun. Nútíma-íshokký var að mörgu leyti þróað út frá lacrosse og hugsað sem vetrarafþreying fyrir lacrosse- keppendur. Lacrosse rataði inn á Ólympíu- leikana 1904 og 1908 sem fullgild keppnisgrein og urðu Kanadabúar sigurvegarar í bæði skiptin. Eftir það hefur íþróttin þrisvar hlotið stöðu sýningargreinar, síðast árið 1948. Meira að segja á Ólympíuleikunum í Montreal árið 1976 fékk lacrosse ekki náð fyrir augum Ólympíu- nefndarinnar og er þó rík hefð fyrir því á Ólympíuleikum að hleypa inn sérviskulegum sýningargreinum sem falla gestgjafaþjóðinni í geð. Ástæða þessa er sú að útbreiðsla lacrosse er afar lítil. Þótt heimasíða Alþjóða lacrosse-sambandsins stæri sig af því að það sé sú íþrótt sem er í mestum vexti í bandarískum háskól- um, hefur gengið afar illa að kveikja áhugann utan hins enskumælandi heims. Innan við þrjátíu lönd hafa sérsambönd um iðkun greinarinnar en líklega þyrfti að þrefalda þá tölu til að íþróttin kæmi til álita á Ólympíu- leikum. En færi svo einn daginn að la crosse öðlaðist Ólympíusess, kæmi upp flókin staða. Eitt besta landsliðið í greininni hefði ekki keppnisrétt á leikunum. Ástæðan er sú að Írókesar (franska: Iroquois) eru aðilar að Alþjóða la- crosse-sambandinu og tefla fram landsliði í fremstu röð. Finnist Íslend- ingum mikið til um handboltaafrek sín koma með 330 þúsund manna þjóð, hvað mega þá 130 þúsund Író- kesar segja? Höggþung hörkutól Lacrosse-landsliðið er helsta sam- einingartákn Írókesa í dag og enginn skyldi vanmeta mikilvægi þess fyrir sjálfsmynd þjóðarinnar. Þannig vekja jafnvel sigrar ungmennalandsliða gríðarmikla geðshræringu. Þjóðernis- stoltið getur þó komið landsliðinu í bobba. Þannig fór það fýluferð á heimsmeistaramót í Lundúnum fyrir nokkrum misserum, þar sem hluti leikmannanna fékk ekki inngöngu í landið þar sem þeir neituðu að fram- vísa öðrum skilríkjum en sérstökum vegabréfum Írókesa. Ættbálkaráð Írókesa hefur gefið út sín eigin vegabréf frá því á þriðja áratug síðustu aldar, enda neitar allnokkur hluti hópsins að teljast kanadískir eða bandarískir ríkis- borgarar. Slík prinsipmennska er þó enginn hægðarleikur þegar kemur að alþjóðakeppni í íþróttum. Til að firra sig vandræðum hafa þó yfirvöld í Kanada og Bandaríkjunum reynt að horfa í gegnum fingur sér og vakti til að mynda athygli fyrir nokkrum árum þegar Hillary Clinton, þá utan- ríkisráðherra Bandaríkjanna, beitti sér fyrir því að Írókesalandsliðið fengi frjálsa för þrátt fyrir vegabréfin óvenjulegu. En þótt landslið Írókesa sé óneitan- lega Davíð umkringdur Golíötum íþróttaheimsins, er það ekkert sér- staklega vinsælt í lacrosse-heim- inum. Það þykir hart í horn að taka, nálega gróft og leikmenn þess notast við þungar tréstangir í stað léttari álstanga – að því er virðist til þess að skjóta andstæðingnum skelk í bringu. En það rúmast þó innan gildandi reglna … og hver þykist þess umkom- inn að kenna Írókesum hvernig eigi að spila þúsund ára gömlu íþróttina sína? Innan vIð þrjátíu lönd hafa SérSambönd um Iðkun greInarInnar en líklega þyrftI að þre- falda þá tölu tIl að íþróttIn kæmI tIl álIta á ólymPíuleIkum. Aðalfundur Sjálfsbjargar á höfuðborgarsvæðinu Aðalfundur Sjálfsbjargar á höfuðborgarsvæðinu, verður haldinn þriðjudaginn 26.apríl 2016, kl 19:30 í félagsheimili Sjálfsbjargar, Hátúni 12. Dagskrá: • Venjuleg aðalfundarstörf • Kosning fulltrúa á landsfund Sjálfsbjargar lsf haustið 2016 • Önnur mál Þeir félagsmenn einir hafa kosningarétt sem hafa greitt félagsgjaldið fyrir árið 2015. Félagsmenn eru hvattir til að mæta á fundinn. Stjórnin 2 3 . a p r í l 2 0 1 6 l a U G a r D a G U r40 h e l G i n ∙ F r É T T a B l a ð i ð 2 3 -0 4 -2 0 1 6 0 4 :3 5 F B 1 2 0 s _ P 0 9 7 K .p 1 .p d f F B 1 2 0 s _ P 0 9 6 K .p 1 .p d f F B 1 2 0 s _ P 0 2 4 K .p 1 .p d f F B 1 2 0 s _ P 0 2 5 K .p 1 .p d f A u to m a tio n P la te re m a k e : 1 9 3 1 -B D 5 4 1 9 3 1 -B C 1 8 1 9 3 1 -B A D C 1 9 3 1 -B 9 A 0 2 7 5 X 4 0 0 .0 0 1 8 B F B 1 2 0 s _ 2 2 _ 4 _ 2 0 1 6 C M Y K
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120

x

Fréttablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.