Skírnir

Árgangur

Skírnir - 01.01.1983, Síða 188

Skírnir - 01.01.1983, Síða 188
182 ÓLAFUR JÓNSSON SKIRNIR ura innræti og aðferð smásagna: viss einstæð eða einföld álirif sem hver vel gerð saga leitist við að hafa á lesanda sinn og mótist af því markmiði bæði frásagnarefni og frásagnarháttur sögunnar. „Ef sjálf fyrsta setningin stuðlar ekki að þvf að kalla fram þessi áhrif hefir höfundinum fatast fyrsta skref- ið . . ." Einföld eða einstæð áhrif? Það er engu líkara en lesa rnegi með tvennu móti í málið hjá Poe. Orð hans þurfa ekki að fela annað né meira í sér en tilmæli um ákveffið samræmi í efnisatriðum og formskipan hverrar gefinnar sögu. Og mega þá þykja svo sem sjálfsögð af því hvað smásögur eru jafn- affarlega stuttar. En líka má ráða af ummælum hans þá hugmynd að hver góð saga miðli að réttu lagi með sér reynslu sem með einhverju móti sé „einstæð" eða verði það allténd í meðförum sögunnar. Kenning Edgar Allans Poe hefur að sögn haft mikil áhrif á hugmyndir manna um list og íþrótt smásögunnar, þróun og framvindu smásagnagerðar alla tfð síðan hún fyrst kom fram. Og ef til vill má rekja til hans kennisctningu þess efn- is að affferð réttskapaðrar smásögu sé aðallega að gefa í skyn þar sem aftur á móti skáldsaga segi fullum fetum það sem frásagnarverðast sé f hverri sögu. Eftir slíkri kenningu væri þá smásagan sem slík, sjálft smásöguformið með áherslu sinni á hið sérstaka og einstæffa, eftirsókn sem því fylgir eftir yfirfærðri, myndrænni eða táknlegri málsmerkingu, frábitin því raun- viti, rannsókn veruleika sem að sínu leyti auffkenndi frásöguform skákl- sögu sem slikrar. Lífið sjálft og veruleikinn er sem kunnugt er hvorki tákn- fært eða dæmigert. Það er víst og satt að margar góðar smásögur snúast beint eða óbeint um eitthvað sem vel má kalla „einstæða reynslu". Einatt fela slíkar sögur í sér einhverskonar yfirþyrmingu persónu eða lesanda, birta með einhverju móti afhjúpun einstaklings eða manngerðar, eða þær lýsa atvikum sem með sínu móti bregða birtu yfir ævi og örlög manns eða umhverfi og aldarfar. En þótt þessi eða þvflfk aðferð sé rétt greind í ýmsum góðum sögum, og geymi þar með hentuga formúlu fyrir smásögum, er ekki þar fyrir heimilt að gera úr henni algilda formsreglu, hvað þá sérkenni sérstakrar bókmennta- greinar. Ætli lesandi muni ekki líka, hvaff sem skáldsögum líður, brátt eftir mörgum góðum smásögum sem alls ekki auffkennast af slfkri tákn- legri eða myndrænni málsbrúkun heldur ber að laka þær bókstaflega. Sem segja upp heilar sögur og ekkert nema þær. Endakann þettaað vera tómtmálum að tala. Smásögur eru fyrir víst, ásamt skáldsögum, önnur höfuðgrein epfskra bókmennta síðan á 19du öld. Ætli verffi ekki leit að skilgreiningu sem í stuttu ntáli lýsi aðalauðkennum skáld- sögunnar sem slikrar? Eins og skáldsögur eru smásögur fjölskrúðug skáld- skapargrein, og má sjálfsagt greina þær sundur sín í milli og skipa saman á ný í margar deildir eða flokka eftir efnivið og aðferðum þeirra, ef endilega þarf aff hafa röð og reglu á öllum hlutum. Skilgreining svo marg- breyttrar bókmenntategundar verður varla nokkurntima nema nafnið tórnt,
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200

x

Skírnir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Skírnir
https://timarit.is/publication/59

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.