Morgunblaðið - Sunnudagur - 19.06.2016, Síða 20

S
purningin um Evrópu-
sambandið er veiga-
mesta ákvörðunin, sem
lögð hefur verið fyrir
breska kjósendur allt
frá árinu 1975, þegar þeir sam-
þykktu með 67% hluta atkvæða að
vera áfram í Efnahagsbandalagi
Evrópu (EBE), sem þá hét. Segja
má að atkvæðagreiðslan nú sé raun-
ar enn mikilvægari en sú fyrri, því á
þessu 41 ári, sem síðan er liðið, hef-
ur Evrópusamstarfið stigmagnast
með hverjum sáttmálanum á fætur
öðrum og Evrópusambandið nú
fremur ríkjasamband en það tolla-
bandalag, sem fyrri kynslóð sam-
þykkti. Hvernig það gerðist, nánast
sjálfkrafa, og ávallt án þess að þjóð-
in væri höfð með í ráðum, er senni-
legast ein helsta undirliggjandi
ástæða atkvæðagreiðslunnar, þó að
ýmislegt annað kunni að vera
mönnum ofar í huga.
Stuðningur við Evrópusambandið
hefur lengi verið dræmur hjá Bret-
um. Helstu stuðningsmenn þess
hafa jafnan haft fyrirvara um það,
enginn talar um Evrópuhugsjónina
í alvöru og menn segja fátt há-
stemmdara en að ESB sé skárra en
ekkert. Eftir að kosningin um veru
Breta í sambandinu komst á dag-
skrá á liðnu ári skýrðust línur þó
töluvert, aðallega að því leyti að
fleiri tóku á sig rögg og játuðu
stuðning við það að Bretar yrðu
áfram aðildarþjóð ESB. Sú hneigð
var þó ekki mjög víðtæk, rétt dugði
til þess að þoka fylgjendum aðildar
upp í svipað hlutfall og andstæð-
ingum.
Andstæðingar í sókn
Undanfarin misseri hafa fylgjend-
urnir oftar verið rétt yfir andstæð-
ingunum, sem hugsanlega vakti hjá
þeim falskt öryggi. Þar inn í kann
einnig að spila að í Lundúnaþorpinu
er stuðningurinn við ESB-aðild
mjög afgerandi. Annars staðar á
landinu er miklu jafnara og á lands-
byggðinni er andstaðan víða mjög
mikil.
Í kosningabaráttunni undan-
farnar vikur hefur einnig mátt
greina einn höfuðmun á fylgjendum
og andstæðingum aðildar. Þrátt fyr-
ir að andstæðar fylkingar hafi hvor-
ug náð miklu flugi í baráttunni blas-
ir við að það er meiri eldmóður í
andstæðingum aðildar, fylgjend-
urnir hafa verið miklu rólegri,
stundum eins og þeir nenni þessu
varla. Kannski það segi eitthvað, en
andstæðingarnir virðast líka
skemmta sér betur í baráttunni.
Af hvaða völdum, sem það nú er,
þá er það óumdeilanlegt að
skoðanakannanir hafa sýnt mikla
fylgisaukningu hjá andstæðingum
aðildar síðustu daga. Svo mikla að
sérfræðingar tala um að það þurfi
einhvern meiri háttar viðburð eða
áfall til þess að koma í veg fyrir sig-
ur þeirra, sem vilja að Bretar gangi
úr Evrópusambandinu, en þeir hafa
samkvæmt síðustu könnun 6% for-
skot.
Kannski. En það er rétt að hafa í
huga að skoðanakannanastofurnar
bresku hafa ekki staðið sig vel í að
spá fyrir undanfarnar kosningar.
Bara alls ekki. Og í kosningum af
þessu tagi hafa þær engin viðmið.
Svo spennan eykst.
Kosið þvert á flokka
Rétt eins og árið 1975 tekur breska
ríkisstjórnin afstöðu til málsins.
Stefna ríkisstjórnarinn er eindregið
sú að mæla með að Bretar verði
áfram í Evrópusambandinu og hef-
ur raunar ýmsum komið á óvart
hversu ákaflega David Cameron
forsætisráðherra og ríkisstjórnin
hafa beitt sér í kosningabaráttunni.
Hins vegar hafa þingmenn Íhalds-
flokksins og ráðherrar hans frítt
spil um afstöðu sína, sem hefur
valdið töluverðum núningi innan
ríkisstjórnarinnar og þingliðsins, en
margir búast við því að þeir reikn-
ingar verði jafnaðir með einhverjum
hætti, ekki löngu eftir kosningarnar
í næstu viku.
Verkamannaflokkurinn er í orði
kveðnu hlynntur aðild, en hefur
ekki beitt sér mikið í kosningabar-
áttunni. Flestir telja að í hjarta sínu
sé Jeremy Corbyn, hinn róttæki
formaður Verkamannaflokksins,
andstæður aðild – nóg hefur hann í
fyrndinni hallmælt Evrópusam-
bandinu – en hann hefur verið afar
máttlaus í stuðningi sínum til þessa.
Í raun má segja að mun meira hafi
borið á einstökum þingmönnum
Verkamannaflokksins, sem berjast
gegn aðildinni.
Þetta fálæti stjórnarandstöð-
unnar snýst þó ekki nema að hluta
um afstöðuna í Evrópumálunum,
því Verkamannaflokkurinn er í sár-
um eftir afhroðið í þingkosning-
unum í fyrra og formannskjörinu,
sem sigldi í kjölfarið. Þar var Cor-
byn kjörinn fyrir tilstilli aðgerðar-
sinna og villta vinstrisins í flokkn-
um, en þingflokkurinn er mestallur
mótsnúinn honum, verkalýðshreyf-
ingin er tvístígandi og óþurft Jezza
Corbyn er eitt hið fáa, sem forver-
arnir Tony Blair og Gordon Brown
eru sammála um. Verkamanna-
flokkurinn er svo upptekinn af innri
meinum sínum, að hann getur lítið
aðhafst á hinu stóra sviði stjórnmál-
anna.
Innanflokksátök
íhaldsmanna
Margir hafa orðið til þess að kvarta
undan því að þessar kosningar séu í
raun innanflokksvandamál Íhalds-
flokksins, sem fyrir sögulega til-
viljun hafi orðið að vanda alls lands-
ins. Auðvitað er það ekki svo einfalt,
en það er mikið til í því að málið
varði íhaldsmenn sérstaklega.
Evrópumálin hafa verið fleinn í
holdi Íhaldsflokksins um langa hríð
og þessi kosning hefur einnig orðið
til þess að draga fram klofning í for-
ystu flokksins. Þannig er Boris
Johnson, hinn litskrúðugi fyrrver-
andi borgarstjóri Lundúna, helsti
talsmaður þeirra sem vilja fara úr
ESB. Sá gamansami náungi hefur
ekki aðeins sýnt á sér nýjar og al-
varlegri hliðar í kosningabarátt-
unni, heldur hefur hann einnig sýnt
að hann á erindi í ýmsa landshluta,
þar sem enginn utan Verkamanna-
flokksins hefur fengið áheyrn í
marga mannsaldra. Baráttan hefur
einnig dregið í ljós ýmis leiðtogaefni
íhaldsmanna önnur, eins og Michael
Gove dómsmálaráðherra og Priti
Patel atvinnumálaráðherra, sem
bæði lögðu höfuð sitt að veði með
því að fara gegn vilja Camerons.
Cameron fullyrðir að hann sé
ekki hrifnari af ESB en áður, en
hann segist fullviss um að réttara sé
að reyna að breyta sambandinu inn-
an frá en yfirgefa það. Hann segir
að auk mögulegra efnahagsáfalla,
sem geti fylgt úrsögn, steðji ótal
aðrar hættur að, sem kalli á nána
samvinnu við granna og vini á
meginlandinu. Þar nefnir hann
hryðjuverkaógnina, flótta-
mannavandann, steyting Pútíns og
svo framvegis. Gagnvart slíkum
vanda þurfi vestrænar lýðræðis-
þjóðir Evrópu að standa saman og
hann fullyrðir að Bretar séu sterk-
ari innan Evrópu en utan. Loks sé
hagsæld Bretlands til framtíðar ná-
tengd helstu mörkuðum þeirra
handan sundsins.
Boris og félagar gefa lítið fyrir
þessi rök. Þeir segja fullreyndar til-
raunir Breta til þess að breyta
ESB, þeim sé öllum hafnað (72-0
fyrir Brussel!) og ekki minnsta tillit
tekið til breskra hagsmuna. Þeir
segja fráleitt að vinir og grannar
hætti samstarfi á öryggissviðinu þó
að Bretar gangi úr ESB, til þess
séu ótal samningar og stofnanir
aðrar, ekki þá síst Atlantshafs-
bandalagið (NATO). Efnahags-
tengslin segja þeir ekki þurfa að
Yfirgefa
Bretar ESB?
Næsta fimmtudag, 23. júní, ganga Bretar að kjör-
borðinu til þess að svara spurningunni um hvort
þeir vilji yfirgefa Evrópusambandið eða vera
áfram innan vébanda þess. Nú á lokasprettinum
virðist þeim, sem fara vilja, hafa vaxið ásmegin og
víst að næstu dagar verða afar spennandi. Ekki
aðeins fyrir Breta, heldur alla Evrópu, Ísland þar
með talið. Andrés Magnússon er blaðamaður á
Englandi og fjallar hér um þessa hatrömmu og
hugsanlega afdrifaríku kosningabaráttu.
Á veðreiðunum í Ascot nú í vikunni mátti ekki aðeins veðja á hesta, heldur
einnig hvernig færi í kosningunum í næstu viku. Einn veðbókarinn þar fékk
þessar þokkadísir til þess að auglýsa kostina, sem í boði væru.
AFP
20 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 19.6. 2016
ÚTTEKT
INNI
 Útflutningsstörf háð aðild
 Helstu viðskiptalönd eru í
ESB
 Auðvelt að vinna og búa
erlendis
 Samþætting hagsmuna
 Öflugri í Evrópu
ÚTI
 Óþolandi lýðræðishalli
 Landamærin treyst
 Fullveldismál
 Kostnaður
 Opnir gagnvart umheim-
inum