Dagblaðið Vísir - DV - 22.09.2017, Blaðsíða 17

umræða 17Helgarblað 22. september 2017
rústirnar. Dýr og fuglar myndu
streyma á svæðið, og merki-
legt nokk myndi það dýralíf sem
kannski er nú um stundir mest
af fljótt hverfa af sjónarsviðinu;
rottur og kakkalakkar myndu
ekki afbera brotthvarf síns vinar,
mannsins.
Hlutlaus belti, yfirgefnar
borgir
Þótt bókin, eða höfundur
hennar, dragi upp mjög dökka
mynd af ástandi jarðarinnar nú
á tímum iðnaðar og hátækni, og
sem er til þess fallin að gera les-
andann svartsýnan eftir lestur á
herfilega menguðum svæðum
og stórhættulegu eitri og rusli
sem dreifist æ meir um lönd og
höf, þá var samt áhugaverðast
að lesa um einhvers konar sig-
ur lífsins sem hann lýsir á svæð-
um sem mannfólkið hefur yfirgef-
ið af einhverjum ástæðum, eins
og þar sem hlutlaus og mannlaus
belti hafa verið ákveðin vegna
hernaðar átaka.
„Villiblágresi og klifurjurtir
gægjast fram þar sem húsþökin
voru og dembast síðan niður
húsveggina. Logatré, kínaber og
þykkni læknakólfa, lárviðarrósa
og dísarunna gægjast fram úr
kimum þar sem innandyra og ut­
andyra er farið að renna saman
í eitt. Hús sökkva í blárauðar
breiður þríburablóma. Eðlur og
svipusnákar skjótast um þykkni
af villispergli, fíkjukaktusum og
háu grasi. Sítrónugras breiðir æ
meira úr sér svo að loftið angar.
Nú, þegar tunglskinsunnend­
ur eru víðs fjarri, er ströndin kvik
af grænum sæskjaldbökum sem
verpa í sandinn.“ (bls 118)
Þetta hér á undan, lýsing á
hlutlausa beltinu á Kýpur þar
sem enginn hefur búið síðan
1974, er dæmi um fegurðina sem
getur orðið á svæðum yfirgefinna
byggða, og glæsilega þýðingu Ís-
aks Harðarsonar.
Annars, úr því við erum að
tala um fegurð svona yfirgefinna
manngerðra svæða, þá er stór-
kostlegt að skoða myndir frá þeirri
miklu stórborg Detroit í Banda-
ríkjunum, sem hefur að stórum
hluta lagst í eyði á síðustu ára-
tugum vegna breyttra vinnu-
bragða og sjálfvirkni í bílaiðnaði,
og vegna þess að störfin hafa færst
annað. Mannfjöldinn í þeirri borg
var um tvær milljónir um miðja
tuttugustu öld, en er nú innan
við sjö hundruð þúsund. Sem
þýðir að íbúðabyggð á við svona
sexfalt höfuðborgarsvæðið okkar
er nú mannauð, fyrir nú utan allar
risavöxnu verksmiðjubyggingarn-
ar sem standa tómar. Það er auð-
velt að gúgla myndir af þessum
stórmerkjum.
Kórea og Chernobyl
Annað svona hlutlaust svæði
vegna stríðs, eða öllu heldur
vopnahlés, er á miðjum Kóreu-
skaganum. Um það segir í Mann-
laus veröld:
„Í fjarvist hefur þetta griðland
milli óvinaflokkanna tveggja fyllst
af skepnum sem gátu bókstaf­
lega ekki leitað neitt annað. Einn
af hættulegustu stöðum heims­
ins varð – alveg óvart – eitt þýð­
ingarmesta athvarf villtra dýra,
sem hefðu annars getað horfið.
Svarti Asíubjörninn, evrasíu­
gaupan, moskushjörturinn, kín­
verski vatnahjörturinn, gullháls­
mörðurinn, góral fjallageitin, sem
er útrýmingarhættu, og Amur hlé­
barðinn, sem er næstum útdauður,
halda sig fast við þessar slóðir, sem
eru ef til vill aðeins tíma bundið
lífsbjargráð – mjó spilda, miðað
við það svæði er erfðalega heil­
brigð dýr þurfa nauðsynlega á að
halda.“ (bls 221) Og hann bætir
við að Síberíutígurinn, sem talinn
var að mestu útdauður, sé sagður
hafa sést þarna líka.
Margir hafa heyrt talað
um það merkilega líf sem
sagt er hafa skotið rótum í ná-
grenni kjarnorkuversins sem
sprakk í Úkraínu, Chernobyl,
um úlfa, refi og birni sem eiga
að hafa flykkst þangað, og
erni í tómum gluggasyllum
háhýsa. En höfundurinn Alan
Weisman gerir ekki mikið úr
því, segir að helst geislavirkir
og skamm lífir fuglar með
albínóbletti séu þar í kringum
yfirgefið verið. Hann segir:
„Margir hafa látið óvænta feg­
urð geislamengaðra svæða við
Chernobyl slá sig út af laginu
og jafnvel reynt að auka á
vonarríkt sýndarhugrekki nátt­
úrunnar …“
Eiginlega þyrfti maður að
skreppa sjálfur á staðinn og reyna
að sjá sannleikann með eigin
augum.
Höfundurinn er heldur svartsýnn
Það er athyglisvert með þessa bók
og höfund hennar að hann telur
greinilega að plánetan þar sem
við lifum muni ekki afbera mikið
lengur að hafa mannfólk búandi
á sér; það muni annaðhvort eyði-
leggja Jörðina eða neyðast til að
hypja sig burt, hvernig sem farið
verður að því. Hins vegar, þegar
hann hugsar málin til enda og
eins og lesa má undir lok bókar,
þá mun ekki það heldur duga til.
Því að einhvern tímann í kom-
andi framtíð muni einhverjir
aðrir prímatar í Afríku rísa upp
á afturlappirnar, smíða sér verk-
færi og fara að hugsa, þannig að
allt sama trallið muni þá byrja á
ný að einhverjum árþúsundum
liðnum.
En þegar þar er komið má
kannski hugga sig við að það séu
áhyggjur sem hvorki geti kallast að-
kallandi né sérlega tímabærar. n
„Þá var samt
áhugaverðast að
lesa um einhvers konar
sigur lífsins sem hann lýsir
á svæðum sem mann-
fólkið hefur yfirgefið af
einhverjum ástæðum.
Ávaxtaðu betur
www.avaxtabillinn.is • avaxtabillinn@avaxtabillinn.is • 517 0110
Gómsætir veislubakkar,
sem lífga upp á öll tilefni.
Er kannski heilsuátak
framundan?
saman
Ávextir í áskrift kosta um 550 kr.
á mann á viku og fyrirhöfn fyrirtækisins
er engin.
&