Dagblaðið Vísir - DV - 22.09.2017, Blaðsíða 62

38 menning Helgarblað 22. september 2017
Fastur í sullukrók
Tyrfingur Tyrfingsson segir nýjasta leikritið
sitt, Kartöfluæturnar, vera vistkerfi af sulli, fjöl-
skyldudrama um fólk sem er svo venjulegt að það
verður ógeðslegt
S
tundum verður fólk mjög
pirrað og sendir mér skila­
boð á Facebook: „Þú ert
ógeð og pervert“ og svo
framvegis. Ég fékk sérstaklega
svona viðbrögð eftir síðasta leikrit,
Auglýsingu ársins. En það er allt
í lagi, það venst. Það er kannski
bara svolítið hollt. Það er gott að
hafa þessa gjá á milli áhorfenda og
höfundarins. Ef það er pirringur þá
getur áhorfandinn bara sagt „Fokk
jú, þú ert sjúkur.“ Ég segi bara takk
og get þá haldið áfram að gera mitt
og áhorfandinn að einbeita sér að
sínu. Kannski hittumst við aftur á
næstu sýningu og þá gerist eflaust
það sama aftur,“ segir Tyrfingur
Tyrfingsson sem hefur á undan­
förnum árum fest sig í sessi sem
eitt eftirtektar verðasta leikskáld
landsins og frumsýndi í vikunni
nýjasta verk sitt, Kartöfluæturnar í
Borgarleikhúsinu.
Hann hefur vakið athygli fyrir
að teikna upp meinfyndnar og
absúrd aðstæður með óhefluðum
húmor og orðheppni. Með því
að blása upp persónueinkenni
og samskiptamynstur sem flestir
ættu að kannast við úr eigin lífi
stundar hann einhvers konar
gróteska mannfræði, drepfyndnar
lýsingar á þeirri frekju, tilætlunar­
semi, stjórnsemi og sjúklegu
meðvirkni sem drífur samfélög
mannskepnunnar áfram.
Með áhuga á ýktum aðstæðum
Tyrfingur Tyrfingsson er þrítugur,
uppalinn í Kópavogi, sonur geð­
hjúkrunarfræðings og kokks/ leið­
sögumanns. Hann segir leikhús­
áhuga sinn líklega sprottinn úr
áhuga á undarlegum aðstæðum en
þær hafi hann oft ratað í með for­
eldrum sínum í barnæsku: „For­
eldrar mínir eru frekar venju­
legt borgaralegt fólk en foreldrar
þeirra voru hins vegar jaðarfólk –
ömmur mínar og afar í báðar áttir
voru vægast sagt sérstök. Foreldrar
mínir héldu svo alltaf einhverri
tengingu við jaðarinn, mamma
vann til dæmis á Kleppi. Þetta
venjulega fólk var því oft í mjög ýkt­
um aðstæðum sem því fannst samt
alveg eðlilegar af því að það átti svo
ýkta foreldra,“ útskýrir hann.
Tyrfingur nam við sviðshöfunda­
braut Listaháskólans (nám sem þá
kallaðist Fræði og Framkvæmd) og
vakti strax athygli fyrir útskriftar­
verkið sitt, einleikinn Grande þar
sem Hjörtur Jóhann Jónsson lék
son og þrúgandi þurfandi móður
hans og túlkaði óbærilegt samband
þeirra á ógleymanlegan hátt – með
sifjaspellum og öllu tilheyrandi.
Eftir leikritunarnám í London var
einþáttungurinn, Skúrinn á slétt­
unni, sýndur í Borgarleikhúsinu.
Síðan þá hefur leikhúsið tekið hann
upp á arma sína og sýnt Bláskjá og
Auglýsingu ársins, en það síðar­
nefnda skrifaði hann á meðan hann
gegndi stöðu leikskálds Borgarleik­
hússins.
Undanfarið eitt og hálft ár hefur
lítið til hans heyrst en hann hefur
verið búsettur í Haarlem í Hollandi.
Hann segist hafa tekið rosalegum
breytingum í strætó ferð þar í landi
og fundið sig knúinn til að flytja.
„Það fyrsta sem gerðist þegar
ég kom inn í strætisvagninn var að
mér var boðið góðan daginn. Svo
heilsaði hvert einasta kvikindi sem
fór inn í strætóinn bílstjóranum,
kvaddi hann og þakkaði fyrir sig.
Þá varð til sú tilfinning að ég væri
ekki bara einn í einhverjum strætó
heldur væri þarna maður sem væri
að keyra okkur öll. Þarna læknað­
ist eitthvað í mér,“ segir Tyrfingur.
Hann er hins vegar uppnuminn yfir
fleiru en hollensku strætókurteis­
inni.
„Hérna er ekki heldur þessi mikli
metnaður. Það er svo gott, blessað
metnaðarleysið. Hollendingum
finnst það vera mannréttinda­
brot að vera í meira en 60 prósent
vinnu,“ útskýrir hann. „Fólk bankar
upp á og hrósar mér ef ég set blóm
í gluggann – „frábært blóm!“ – en
í það eina og hálfa ár sem ég hef
verið hérna hefur enginn spurt við
hvað ég vinn – og ef ég hef sagt ein­
hverjum það hefur honum verið
algjörlega sama. Nágrannar mínir
halda líklega flestir að ég sé öryrki,
sem er eðlilegt. Það væri líka mín
„go­to“ ágiskun.“
Ógeðslega venjuleg
Það má kannski segja að hollensku
áhrifin séu strax farin að láta á sér
kræla í nýja verkinu. Það heitir í það
minnsta eftir hinu þekkta málverki
hollenska málarans Vincents van
Gogh, Kartöflu æturnar, sem sýn­
ir niðurlenska kotbændafjölskyldu
að snæðingi í fálegum heimkynn­
um sínum.
„Ég fór örugglega tuttugu sinn­
um á van Gogh­safnið að skoða
þetta málverk á meðan ég var að
skrifa. Ég tengdi svo mikið við
það hvernig hann reyndi að fanga
venjulegt fólk í þessu verki. Hann
lagði sig svo rosalega mikið fram
við að gera þau sem venjulegust
og láta þau gera sem venjuleg­
asta hluti, að þau urðu óvart svo
grótesk. Þau urðu of venjuleg. Þau
eru svo venjuleg að þau borða ekk­
ert nema kartöflur – sem er náttúr­
lega mjög óvenjulegt. Þegar titill­
inn kom hafði þetta þá þegar gerst
hjá mér – þetta verk átti að vera um
venjulegt fólk en svo lak það allt út
fyrir,“ útskýrir Tyrfingur.
Í stað þess að skoða hollenska
bændafjöldskyldu fjalla Kartöflu­
ætur Tyrfings um venjulega fjöl­
skyldu í Hjallahverfinu í Kópa­
vogi. Lísa er hjúkrunarfræðingur
sem hefur eytt stórum hluta síð­
ustu áratuga í að hjúkra börnum
á stríðshrjáðum svæðum í Austur­
Evrópu og hlotið fálkaorðu að laun­
um. Þegar hún flytur heim þarf hún
hins vegar að takast á við rústir
eigin fjölskyldulífs, dótturina sem
hún hefur algjörlega vanrækt, les­
bíska strætóbílstjórann Brúnu,
og þrettán ára barnabarnið – sem
gerir sér upp kynáttunarvanda til
að komast undan heimanámi. Þá
kemur fyrrverandi stjúpsonurinn,
hinn myndarlegi en metnaðarlausi
Mikael, sem Lísa er enn mjög óeðli­
lega hrifin af. Hann er mættur til að
biðja (eða jafnvel kúga) hana að
hjálpa sér að losna undan nauðg­
unarákæru af hálfu kærustu sinnar
– sem virðist þó kannski helst vera
að leggja fram kæruna til að þókn­
ast lögfræðingnum föður sínum.
„Eitt af því sem mig langaði að
skoða er hvernig fólk er svo oft bæði
með eitrið og lækninguna. Þetta er
maðurinn sem fær sér e­pillu en
hugsar um leið að hann ætti frekar
að vera á NA­fundi því hann er e­
pillufíkill. Fólkið í Kartöfluætunum
er allt svona, er með lausnina og
vandamálið í fanginu á sama tíma.
En það er svolítið merkilegt að
upplýsingar um lausn á vandamáli
hjálpa okkur hins vegar yfirleitt
ekkert, heilinn getur ekki læknað
það sem er veikt og fast í líkaman­
um,“ segir Tyrfingur.
„Þannig er fólk alltaf að fara til
sálfræðings til að takast á við vanda­
mál sín, en oft væri miklu betra að
fara líka í særingu hjá kaþólskum
presti, eða kannski fara í karate eða
á leiklistarnámskeið. Ég held að fólk
sem er kvíðið þyrfti oft helst að fá
að leika Jakó í Óþelló í áhugaleikfé­
laginu í þorpinu sínu, leika einhvern
sem svífst einskis, virkja þá hlið í sér
og halda svo áfram með líf sitt. Fólk­
ið í Kartöfluætunum er allt fólk sem
„Stundum verður
fólk mjög pirrað
og sendir mér skilaboð
á Facebook: „Þú ert
ógeð og pervert“ og svo
framvegis.
„Mér finnst að allir
ættu að vera í orgíum
Kristján Guðjónsson
kristjan@dv.is