Dagblaðið Vísir - DV - 14.06.2019, Side 36

36 14. júní 2019
Tímavélin Gamla auglýsinginVísir 8. júní 1961
TÍMAVÉLIN
Ö
rlygur Sigurðsson listmál-
ari var alinn upp á Akureyri.
Hann lauk stúdentsprófi frá
Menntaskólanum á Akur-
eyri árið 1940 og fór þá til Banda-
ríkjanna til að stunda myndlistar-
nám. Lærði hann við Minneapolis
School of Art, Choinard School of
Art í Los Angeles og Arts Student
League í New York. Á eftirstríðsár-
unum dvaldi hann í Parísarborg.
Haustið 1976 leit Jón Ormur Hall-
dórsson, blaðamaður Vísis, við hjá
Örlygi og tók við hann gott viðtal í
gömlum sveitabæ í Laugardalnum.
„Ég er dauðfeiminn að eðlisfari
þó ég sé alltaf með kjaftinn uppi.
Það vilja ekki margir trúa þessu
en svona er þetta samt. Maðurinn
er ekki allur þar sem hann sýnist,“
sagði Örlygur.
Sveit í borg
Sagðist hann aldrei ætla að flytja úr
húsinu, nema þá í böndum. Hús-
næðið var ákaflega sérstakt en hlý-
legt.
„Þetta hús er utan alls skipulags
og það hæfir mér vel. Það hefur
aldrei verið mikið skipulag á mínu
lífi. Ofskipulagning þrúgar mann-
inn og ég gæti aldrei kunnað vel við
mig í neinu af þessum vel skipu-
lögðu borgarhverfum. Þeir reyndu
meira að segja að bjóða mér gefins
lóð hérna við Sunnuveginn, sem
er víst voða fínt hverfi, en ég sagði
þeim að ég færi hvergi, ótilneydd-
ur. Ég er búinn að búa hér í 30 ár og
til skamms tíma vissi ég ekki hvort
þetta hús fengi að standa. Fyrir
utan húsið sjálft eru skepnuhús hér
á bak við sem ég nota fyrir geymsl-
ur. Þetta svæði var ætlað undir eitt-
hvað allt annað en mannabyggð á
skipulagi borgarinnar.“
Ástandið batnaði þó töluvert
eftir að heitt vatn var sett í húsið.
Sagði Örlygur það vera það besta
sem hann hefði fengið í húsið. En
staðsetningin var fullkomin fyr-
ir hann, hann hafði nálægðina við
skarkala borgarlífsins en jafnframt
kyrrð sveitarinnar. Úrvals aðstæður
fyrir listamann.
Til Akureyrar fór Örlygur jafnan
einu sinni á ári. Að eigin sögn að-
eins til að njóta veðurblíðunnar og
skaffa efni í kjaftasögur fyrir bæjar-
búa. „Nei, Akureyri er allt of penn
bær fyrir mig.“
Um menntun sína í Bandaríkj-
unum sagði Örlygur að þangað
hafi hann orðið að fara vegna þess
að Evrópa var lokuð í stríðinu. Eft-
ir stríð fór hann, eins og flestir lista-
menn, í „pílagrímsferð“ til Parísar.
„Við vorum þarna nokkrir Ís-
lendingar saman. Sumir þessara
manna eru núorðið þjóðkunnir
listamenn, rithöfundar og málar-
ar. Við lifðum bóhemlífi í París og
skemmtum okkur konunglega. Ég
þeysti svo suður meginlandið og
gerði víðreist.“
Skyggndist undir yfirborðið
Örlygur sagðist ekki þekkja neitt
annað en að vera málari en eina
starfið sem hann hafði annað
unnið var á síld á Hjalteyri. Það
væri þó erfitt að hafa myndlistina
að atvinnu á Íslandi. Tekjurnar
væru litlar og stopular en hann ætti
þó góða konu sem með dugnaði
sínum gerði þetta kleift.
„Ég sakna þess að sumu leyti að
hafa lært að mála. Hérna í dentíð
lék maður sér eins og barn með
léreftið og litina og kunni ekk-
ert að mála, maður var óbundinn
og frjáls. Þegar ég kynntist listinni
meira fann ég stöðugt meira til
vanmáttar míns og mér finnst alltaf
erfiðara að mála eftir því sem árin
líða og ég kynnist listinni betur“ og
enn fremur: „Ég mála orðið mest
eftir pöntunum, þar sem ég er að
mestu leyti í portrettmálun. Þó fæ
ég inspírasjón við og við og festi
hana á léreftið.“
Portrettmálun var einmitt þar
sem hæfileikar Örlygs komu best
fram. Hann reyndi að skyggnast
undir yfirborð persónunnar sem
hann málaði og draga karakterinn
fram. Hann sagði:
„Maður ýkir ofurlítið sérkenni
og reynir að láta manninn sjálfan
koma fram. Það hjálpar mér mik-
ið við þetta að ég vann hér áður
fyrr við karikatúr. Ég teiknaði skop-
myndir af fólki.“
Umstang í kringum bókaútgáfu
En Örlygur var ekki aðeins fær list-
málari. Hann var einnig þekktur
fyrir ritstörf sín sem hann hóf þó
ekki fyrr en um fertugt.
„Mér líkaði að mörgu leyti bet-
ur við það tjáningarform en mynd-
listina. Ég sameinaði þessar tvær
greinar í bókum mínum með því að
myndskreyta þær. Ástæðan fyrir að
ég er hættur þessu, í bili að minnsta
kosti, er að umstangið í kringum
bókaútgáfu átti ekki við mig. Mér
leiddust þessar fjármálareddingar
í kringum þetta, nú skrifa ég lítið
nema einhver nákominn hrökkvi
upp af. Þá skrifa ég minningargrein
um viðkomandi.“
Að hans sögn varð þetta þó til
þess að lengja líf nokkurra gamalla
frækna hans.
„Mér er sagt að þær séu svo
hræddar við að ég skrifi um þær
minningargrein að þeim látnum að
þær þori ekki að deyja. Það er svo
sem ágætt ef maður getur stuðl-
að að langlífi sinna nánustu,“ sagði
hann kíminn. „Ég held að ég fari
ekki út í frekari bókaútgáfu á næst-
unni. Forlagið mitt, Bókaútgáfan
Geðbót, er þó enn við lýði og hefur
skrifstofuaðstöðu í Volvonum mín-
um.“
Ekki hrifinn af Svíþjóð
Örlygur var víðförull maður og
dvaldi um tíma á Grænlandi með
þeim sem hann kallaði „villimenn“.
Svíþjóð kunni hann þó illa við. Þar
væri allt ofskipulagt og þrúgandi og
allt svo hreint að það fær ópersónu-
legt svipmót. Í Svíþjóð væri jöfnuð-
urinn líka að kæfa allt.
„Svíar keppast um að hneyksl-
ast á Ameríkönum og gagnrýna
þá fyrir allt sem miður fer í heim-
inum. Það er nú samt svo að þeir
eru meira ameríkaníseraðir en við.
Þeir draga mjög dám af Ameríkön-
um og apa eftir þeim á sviði vísinda
og tækni. Tilfellið er, að þeir bera
mikla virðingu fyrir Kananum þótt
þeir láti svona. Ég tók líka fljótt eftir
því að ég fékk miklu betri þjónustu
þegar ég sló um mig á ensku en
þegar ég reyndi að babla eitthvað á
skandinavísku.“
Engu að síður vildi Örlygur ekki
titla sig sem hægrimann, hann væri
frekar óflokksbundinn og laus við
alla isma.
Örlygur vann dyggilega að list
sinni út lífið og hélt fjölda sýninga.
Einna þekktastur var hann fyrir
að hafa gefið sínum gamla skóla,
Menntaskólanum á Akureyri, hval-
bein. Hefur það verið á skrifstofu
skólameistara og er eitt af táknum
skólans. Örlygur lést árið 2002. n
Portrettmálun
Ýkti og dró fram persónueinkennin.
„Þetta svæði var ætlað undir eitthvað allt annað en
mannabyggð á skipulagi borgarinnar.
Innlit í líf
listmálara
Örlygur Sigurðsson sérhæfði sig í portrettmálun
Kristinn Haukur Guðnason
kristinn@dv.is