Fréttablaðið - 05.02.2020, Blaðsíða 12

Orðin „Aldrei aftur“ voru mikið notuð við lok seinni heimsstyrjaldarinnar og
eru enn. Með „Aldrei aftur“ er ekki
eingöngu átt við að styrjöld líkt og
seinni heimsstyrjöldin eigi aldrei
að eiga sér stað aftur, heldur að við
eigum aldrei aftur að upplifa eða
láta viðgangast viðlíka illsku og
önnur eins brot á mannréttindum
og raungerðust í hræðilegum glæp­
um seinni heimsstyrjaldarinnar.
Mörg krefjandi verkefni biðu íbúa
Evrópu við uppbyggingu álfunnar
eftir hörmungar og viðbjóð seinni
heimsstyrjaldarinnar.
Samvinna, skilgreining á mann­
réttindum og virðing fyrir lýðræði,
lögum og reglum urðu einkennis­
orð uppbyggingarinnar og nauð­
synlegur leiðarvísir áfram fyrir
stríðshrjáða álfu sem þurfti að
koma á varanlegum friði og sátt um
samfélagsleg gildi og leikreglur, til
þess að koma í veg fyrir að stríðs­
hörmungarnar endurtækju sig.
Ein af lykilákvörðunum við
uppbygginguna var stofnun Evr­
ópuráðsins 5. maí árið 1949 og
samþykkt Mannréttindasáttmála
Evrópu ári síðar upp á dag. Árið
eftir sýndu íslenskir stjórnmála­
menn þess tíma mikla framsýni
fyrir nýja, sjálfstæða lýðræðis­
ríkið Ísland sem gerðist aðildarríki
1950 og fagnar því 70 ára aðild að
Evrópuráðinu í ár. Nú eru aðildar­
ríkin 47 og í þeim ríkjum búa
um 804 milljónir manna. Mann­
réttindasáttmálinn er lykilsátt­
máli aðildarríkja Evrópuráðsins.
Hann tryggir að mannréttindi og
réttindi borgaranna séu fest í lög
aðildarríkjanna. Og til að tryggja
að aðildarríkin standi við skuld­
bindingarnar sem samningurinn
felur í sér, var Mannréttindadóm­
stóll Evrópu stofnaður árið 1959.
Einstök réttindi
Á þessum 60 árum hefur dómurinn
kveðið upp meira en 10 þúsund
dóma og frá árinu 1998 hafa ein­
staklingar getað leitað til dómstóls­
ins með mál sín. Íbúar aðildarríkja
Evrópuráðsins njóta því aðildar
síns ríkis á þann mikilvæga hátt
að ef þau telja ríkisvaldið brjóta á
réttindum sínum, getur viðkom­
andi leitað með mál sitt til Mann­
réttindadómstóls Evrópu.
Það er magnað úrræði og ótrú­
legt réttaröryggi fyrir íbúa aðild­
arríkjanna. En þúsundir dóma
Mannréttindadómstólsins lúta
líka að því að úrskurða um sam­
félagslegar krísur eða jafnvel átök.
Enda er Mannréttindadómstólnum
oft lýst sem „krúnudjásni“ Evrópu­
ráðsins og vitnað í dómsorð hans í
dómstólum víða um heim.
Og nú hefur forseti Evrópuráðs­
þingsins tilnefnt dómstólinn til
Friðarverðlauna Nóbels árið 2020.
Ekki að ósekju þar sem dómstóll­
inn hefur leikið algjört lykilhlut­
verk í því að tryggja friðsamlega
uppbyggingu Evrópu og skýrt leik­
reglurnar sem voru og eru enn svo
nauðsynlegar til að koma á og við­
halda varanlegum friði og sátt um
samfélagsleg gildi og leikreglur. En
líka til að koma í veg fyrir að haturs­
glæpir og fordómar leiði til þess að
stríðshörmungarnar endurtaki sig.
Berum meiri virðingu
fyrir alþjóðastofnunum
Það eru því mikil vonbrigði að
íslenska ríkið skuli á þessum tíma­
mótum dómstólsins grípa til ítr­
ustu varna og setja mikla fjármuni
í að verjast í afar umdeildu máli
sem snertir og veikir dómskerfi
okkar. Það er skiljanlegt að ríki
verji sig og eðlilegt, en munum að
dómar Mannréttindadómstólsins
eru þjóðréttarlega skuldbindandi
fyrir Ísland sem íslenskir dómstól­
ar hafa ávallt og undantekningar­
laust beygt sig undir. Líka þegar
íslenska ríkið hefur tapað máli.
Að áfrýja dómsmáli um ólög­
mæta skipan dómara við Lands­
rétt til yfirdeildar Mannréttinda­
dómstóls Evrópu í stað þess að lúta
fyrstu niðurstöðum dómsins, var
einfaldlega dapurleg ákvörðun sem
jók á réttaróvissu.
Enn dapurlegra er þó þegar
stjórnmálamenn, sem virðast nán­
ast eingöngu hugsa um sitt eigið
orðspor og stöður, halda opinber­
lega á lofti málf lutningi sem grefur
undan einni af meginstofnunum
mannréttinda, laga og reglna sem
Ísland á aðild að.
Þess hát t a r má l f lut ning u r
stjórnmálamanna sem og að taka
til ítrustu varna, er bæði niður­
lægjandi fyrir okkur sem aðildar­
ríki Evrópuráðsins en líka fyrir
okkur sem viljum láta taka okkur
alvarlega sem þróað lýðræðisríki
og alvöru réttarríki án beinna
afskipta stjórnmálamanna að
dómskerfi okkar. Enda sýndi það
sig að eini opinberi stuðningurinn
við málatilbúnaðinn kom frá Pól­
landi sem fékk afskaplega hörð
tilmæli á Ev rópuráðsþing inu
fyrir nokkrum dögum vegna afar
umdeildra breytinga á dóms­ og
réttarkerfi sínu sem taldar eru
grafa undan lýðræði í Póllandi og
réttindum borgaranna þar. Þingið
ákvað að fara í eftirlitsferli á Pól­
landi sem er með þeirri ákvörðun
eina ESB­ríkið sem þarf að lúta
þannig eftirliti. Svona stuðning er
betra að vera laus við.
Nær væri að íslenska ríkið myndi
sýna Mannréttindadómstól Evr­
ópu þá virðingu sem hann á skilið
og meira til á tímamótum sem
þessum.
Hvernig sem dómsniðurstaða
yfirdeildar Mannréttindadómstóls
Evrópu verður í vikunni, þá verð­
um við að hlúa að og auka almenna
virðingu fyrir alþjóðastofnunum
og sáttmálum sem snúast um virð­
ingu fyrir mannréttindum, lýðræði
og lögum og reglum. Að tala mann­
réttindastofnanir niður er grafal­
varlegur hlutur og snýst um miklu
meira en stöður, embætti eða að
slá pólitískar keilur. Það snýst um
ábyrgð og virðingu. Eitthvað sem
sumt íslenskt stjórnmálafólk mætti
tileinka sér í meiri mæli.
Mannréttindadómstóll Evrópu
tilnefndur til Friðarverðlauna Nóbels
Rósa Björk
Brynjólfsdóttir,
varaforseti
Evrópuráðs-
þingsins og
þingmaður VG
Mannréttindasáttmálinn
er lykilsáttmáli aðildar-
ríkja Evrópuráðsins. Hann
tryggir að mannréttindi og
réttindi borgaranna séu fest
í lög aðildarríkjanna. Og til
að tryggja að aðildarríkin
standi við skuldbindingarn-
ar sem samningurinn felur í
sér, var Mannréttindadóm-
stóls Evrópu árið stofnaður
árið 1959.
QASHQAI 4X4
SJÁLFSKIPTUR
NISSAN
Gríptu einn nýjan Nissan Qashqai með sjálfskiptingu og hinu fullkomna Nissan
Intelligent fjórhjóladrifi. Nissan Qashqai er einn best útbúni sportjeppinn á markaðnum.
Honum fylgir fullkomið leiðsögukerfi með Íslandskorti, 7" upplýsingaskjár með
samþættingu við snjallsíma, bakkmyndavél, 17" álfelgur og margt fleira.
NÝR QASHQAI ACENTA
VERÐ: 5.340.000 KR.
VERIÐ VELKOMIN Í REYNSLUAKSTUR
Don't enlarge the this template.
The size of this template can be reduced.
BL ehf
Sævarhöfða 2 / 110 Reykjavík
525 8000 / www.bl.is
Bílasalan Bílás
Akranesi
www.bilas.is
431 2622
Bílasala Akureyrar
Akureyri
www.bilak.is
461 2533
Bílaverkstæði Austurlands
Egilsstöðum
www.bva.is
470 5070
IB ehf.
Selfossi
www.ib.is
480 8080
BL söluumboð
Vestmannaeyjum
481 1313
862 2516
Bílasala Reykjaness
Reykjanesbæ
www.bilasalareykjaness.is
419 1881
E
N
N
E
M
M
/
S
ÍA
/

N
M
9
8
1
0
5
N
is
s
a
n
Q
a
s
h
q
a
i
a
lm
e
n
n
5
x
2
0
f
e
b
S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð 11M I Ð V I K U D A G U R 5 . F E B R Ú A R 2 0 2 0