Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Årgang

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 2017, Side 22

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 2017, Side 22
21GENGIÐ Á REKA – FORNLEIFAFRÆÐI MANNALDAR horft er til hafreks er hins vegar greinilegt að menningarsaga, mannmiðuð, línuleg og skipulögð, nær aðeins til lítils hluta þess, og aðeins til brota úr lífsskeiðum hafrekinna hluta. Önnur og síður mannmiðuð fortíðarskoðun er því nauðsynleg líka. Efnismenning, hið ómennska (e. non-human) og atbeini hluta (e. thing agency)38 hafa lengi, ef ekki alltaf, verið í brennidepli fornleifafræðinnar. Og margir, ef ekki f lestir, þeirra hluta sem hún fæst við hafa verið yfirgefnir, týndir og grafnir, og þannig á vissan hátt lausir úr viðjum mannlegs samfélags. Markmið fornleifafræðinnar er hins vegar iðulega að endurheimta þau horfnu tengsl, með því að lesa í og leiðrétta fyrir ferla niðurbrots og eyðingar, svo sem heilsteyptust mynd fáist af því sem áður var. Með öðrum orðum, er áhuginn á því hvernig fornleifar (eða hlutir) hafa átt sér tilveru utan menningarsögulegs samhengis í raun enginn, umfram þá innsýn sem það lífsskeið getur veitt í horfið samfélag manna.39 Þetta á líka við um ævisögulegar nálganir, sem notið hafa vinsælda frá 10. áratug liðinnar aldar.40 Hér er sjónum iðulega beint að sameiginlegum æviskeiðum hluta og manna. Það er, þeim skeiðum þar sem hlutir eru í eigu og þjónustu manna, ýmist í fortíð eða sem t.d. fornmunir og safngripir í samtíð. Tíminn þar á milli, sem í mörgum tilvikum er lunginn úr lífi hlutarins, fellur í gleymsku eða er sniðgenginn líkt og hann hafi ekki átt sér stað. Jafnframt eru þeir efnaferlar sem hluturinn hefur gengið í gegnum á þessum tíma, litnir neikvæðum augum. Það er, þeir eru fremur álitnir niðurbrjótandi, eyðandi og truf landi, en uppbyggilegir og skapandi. Raunar er svarið við því hvers vegna hafrek hefur ekki náð athygli fornleifafræðinnar líklega að finna hér; í „stjórnlausu“ og „tilgangslausu“ reki þessara hluta, utan lögsögu manna. Frá hefðbundnu menningarsögulegu sjónarhorni er slíkt volk í sjálfu sér merkingarlaust, og veldur algjöru samhengisleysi. Hlutir tapa réttu samhengi sínu, þá rekur á fjörur og þeir standa eftir utan samhengis (e. out of context). Eins konar „lausafundir“ og anómalíur í skipulagðri og merkingarbærri menningarsögu. Ef við lítum yfir litríka rekafjöru gefur auga leið að þess konar ævisöguleg nálgun er afar takmörkuð, ef ekki ómöguleg. Sem dæmi getum við hugsað okkur 38 Hugtök á borð við non-human og thing agency, hafa verið í brennidepli kennilegrar fornleifafræði síðustu ára og koma til af aukinni áherslu á efnismenningu, félagslegt mikilvægi hluta og annarra efnislegra fyrirbæra (annarra en manna eða dýra) og áhrif þeirra á samfélög og líf manna. Hugtökin eru upprunnin innan heimspeki og STS fræða (Science and technology studies), en hafa verið þróuð og aðlöguð að öðrum fræðigreinum, s.s. fornleifafræði, mannfræði og landfræði. 39 Þóra Pétursdóttir 2014. 40 T.d. Kopytoff 1986, Hoskins 1998, Gosden og Marshall 1999, Holtorf 2002.
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.