Þjóðmál - 01.03.2016, Síða 70

Þjóðmál - 01.03.2016, Síða 70
Friedrich von Hayek varaði við einokun ríkisins á útgáfu peningaseðla:„Við munum ekki fá trúverðuga peninga fyrr en aðrir en ríkisvaldið fá frelsi til þess að bjóða okkur betri peninga en ríkisvaldið." hvort einokun sé á útgáfunni. Hagfræðing- urinn kunni, Friedrich von Hayek, sagði peningaprentun annars eðlis en myntsláttu. Einokun á útgáfu myntar skipti ekki svo miklu máli. Hins vegar væri mikil hætta á að ríkisein- okun á útgáfu peningaseðla yrði til þess að valdhafarnir freistuðust til að gefa út of mikið af peningum til að auka hagvöxt tímabundið, en afleiðingin yrði dýrtíð. Eða svo vísað sé orðrétt til Hayeks: Við munum ekki fá trúverðuga peninga fyrr en aðrir en ríkisvaldið fá frelsi til þess að bjóða okkur betri peninga en ríkisvaldið.12 Hér koma glögglega fram þau klassísku viðhorf sem voru við lýði í hagfræði á ofan- verðri nítjándu öld, en Hayek vildi hefja til vegs og virðingar heilli öld síðar. Islandsbanki stofnaður Frumvarp um stofnun hlutafélagabanka var borið fram á Alþingi árið 1899 og var þar kveðið á um að nýjum banka yrði veitt einkaleyfi til seðlaútgáfu hér á landi til níutíu ára. Frumvarpið dagaði aftur uppi hið fyrra sinn sem þingið kom saman árið 1901, en var borið fram aftur og breytingar gerðar í sam- ræmi við ábendingar bankastjórnar danska þjóðbankans. Einkarétturinn til seðlaútgáfu skyldi nú vera til 30 ára, Landsbankinn lagður niður, seðlaútgáfa mætti vera að hámarki 2,5 milljónir og gullforðatrygging á móti seðlum yrði 50%. Frumvarpið náði fram að ganga og varð að lögum nr. 11/1902, en þó með þeirri breytingu að Landsbankinn fengi að lifa og seðlar landssjóðs að haldast áfram í umferð, 750 þúsund krónur alls.13 Athyglisvert er að rýna í umræður um frumvarpið á Alþingi, en ýmsir þingmenn viðast hafa haft talsverða þekkingu á bankamálum á þessum tíma og um leið verið vel upplýstir um þróun þeirra mála í nágranna- löndunum. Þórður J. Thoroddsen var framsögumaður meirihlutans í neðri deild og í umræðum um seðlaútgáfuna sagði hann að einkaleyfi seðla- banka hefði fremur tíðkast áður fyrr þegar hlutverk þeirra hafi umfram allt verið að þjóna ríkinu. Nú væru aðrir tímar og peningaverslun orðin miklu meiri en áður var.14 íslandsbanki tók til starfa árið 1904 og hóf þá útgáfu gulltryggðra seðla. Seðlarnir voru að verðgildi 5,10, 50 og 100 kr. og á þeim gat að lesa textann:„íslands banki greiðir handhafa gegn seðli þessum ... [áprentað verð] í gulli." Við stofnun bankans var kveðið á um að gullforðinn yrði 50% og mætti gullforðinn „alls ekki minni vera". Stjórnendur íslandsbanka undu þessu illa og fengu því framgengt að Alþingi samþykkti árið 1905 að tryggingin yrði færð niður í 37,5% eða 3/8 af seðlum í umferð. Með lögum nr. 65/1905 var bankanum aukinheldur leyft að hafa gull- forðann dreifðan á útibúum bankans, sem torveldaði mjög allt eftirlit. Á þessum tíma var algengast að gullforði 68 ÞJÓÐMÁL
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100

x

Þjóðmál

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðmál
https://timarit.is/publication/1175

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.