Iðjuþjálfinn - 2021, Síða 15

1. tölublað 202115
Gert er ráð fyrir mikilli fjölgun einstaklinga með heilabilun
á næstu áratugum og hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin
(WHO) gefið út aðgerðaáætlun til að bregðast við þessari
fjölgun (World Health Organization, 2017). Spálíkan fyrir
Ísland gerir ráð fyrir sömu þróun hér á landi (Jón Snædal,
2019). Einnig hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin skil-
greint áratuginn 2020–2030 sem áratug heilbrigðrar öldr-
unar til að efla samvinnu milli stjórnvalda, fagfólks, vísinda-
samfélags og fleiri (World Health Organization, 2020).
Fyrir rúmlega 30 árum síðan varð til hreyfing í Bandaríkjunum
sem kenndi sig við nýja menningu í öldrunarþjónustu. Áhersla
er lögð á samráð við íbúa, sjálfræði þeirra, heimilislegt umhverfi
og minni einingar (Sigrún Huld Þorgrímsdóttir, 2019). Einnig
er persónumiðuð þjónusta lögð til grundvallar þjónustunni
þar sem áhersla er á þekkingu á lífssögu, félagssögu
og persónuleika íbúa, sem stuðlar að því að viðhalda
persónuheild einstaklingsins (Kitwood, 1997/2007; Sigrún
Huld Þorgrímsdóttir, 2019). Þessi sjónarmið hafa verið höfð
að leiðarljósi í þjónustu iðjuþjálfa á Skjóli en þar hefur nú verið
veitt þjónusta iðjuþjálfa samfellt á sjötta ár, fyrst einn í 100%
starfi en frá árinu 2019 tveir í samtals 180% starfi. Áður höfðu
starfað iðjuþjálfar í stuttan tíma í senn á Skjóli. Einnig starfar
þar leikskólakennari sem sér um félagsstarf og er samvinna
mjög mikil og góð.
Líkanið um iðju mannsins (MOHO) leiðir starf iðjuþjálfa. Tekið
er mið af einstaklings- og umhverfisþáttum og samspili
þeirra á líf einstaklingsins. Einstaklingsþættir eru vilji, sem
endurspeglast í trú á eigin áhrifamátt, áhuga á iðju og gildum,
vanamynstur, sem stýrist af hlutverkum og vana og síðan
framkvæmdageta sem byggir á undirliggjandi færni, jafnt
líkamlegri og vitrænni. Umhverfisþættir eru efnisheimur og
samfélag (Taylor, 2017).
Þjónusta iðjuþjálfa
á hjúkrunarheimilinu Skjóli
Starfssvið iðjuþjálfa á Skjóli er fjölbreytt og snýr meðal annars
að því að veita íbúum heimilisins tækifæri til þátttöku í þeirri
iðju sem hefur þýðingu fyrir þá og veitir þeim lífsfyllingu. Boðið
er upp á einstaklingsþjálfun sem og hópaþjálfun þar sem iðja
er höfð í forgrunni. Markmið iðjuþjálfunar er að auka þátttöku,
viðhalda og/eða efla færni einstaklings við þá iðju sem hann
hefur áhuga á ásamt vilja og getu til að framkvæma. Iðjuþjálfar
sjá um að meta þörf fyrir hjálpartæki og útvega þau. Áhersla er á
notkun lífssögu og nú hefur þar til gert eyðublað verið lagt með
innskriftarpappírum og standa vonir til þess að góðar heimtur
verði á því. Annars hefur iðjuþjálfi rætt við íbúa og fengið lífs-
sögu hans ásamt upplýsingum um óskir varðandi mat, drykk,
svefntíma og fleira. Þessar upplýsingar eru aðgengilegar öllu
starfsfólki deilda og er ætlast til að þeir kynni sér þær.
Á Skjóli búa 97 manns en á sambýlinu Laugaskjóli, sem er ein
af deildum Skjóls, búa 9 einstaklingar. Þessi fjöldi íbúa gerir
það að verkum að hópastarf hefur meira vægi en einstak-
lingsíhlutun sem alltaf er þó hluti af starfinu. Hún getur falist
í reglulegum samtölum við íbúa, að meta þörf fyrir hjálpar-
tæki svo sem hjólastóla og sessur í þá, sérmótaða diska, ýmis
smáhjálpartæki, sáravarnarsessur og fleira og veita ráðgjöf
varðandi notkun þeirra. Iðjuþjálfar sjá um ásamt sjúkraþjálfara
að meta þörf fyrir hjólastóla, sækja um styrk til kaupa á þeim
til Sjúkratrygginga Íslands og stilla þá fyrir notandann þegar
stóllinn hefur verið afhentur. Einnig sjá þeir um minniháttar
viðgerðir á stólunum eða senda þá í viðgerð ef þörf krefur.
Eins og áður kom fram er mikil áhersla á hópastarf meðal
annars vegna fjölda íbúa. Þeim er boðin þátttaka í hópum á
grundvelli áhuga þeirra og færni. Tveir handverkshópar eru í
boði, annars vegar fyrir þá sem geta unnið nokkuð sjálfstætt
þar sem sextán til átján manns mæta í hvert sinn og vinna
ýmiss konar handverk svo sem prjón, hekl, mósaík, þæfingu
og fleira. Hins vegar er hópur sem þarf nokkuð mikla aðstoð
Lilja Ingvarsson, Thelma Karen
Kristjánsdóttir og Ása Lind
Þorgeirsdóttir