Morgunblaðið - 04.08.2022, Blaðsíða 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 4. ÁGÚST 2022
VIÐTAL
Atli Steinn Guðmundsson
atlisteinn@mbl.is
„Ég átti pabba og mömmu þar til
ég varð átta ára, þá fór pabbi frá
okkur og eftir það átti ég bara
mömmu,“ segir Joachim Larsen,
einn af kantmönnum lífsins í Tøns-
berg í Noregi. Larsen hefst gjarn-
an við á rónabekkjunum svoköll-
uðu utan við verslunarmiðstöðina
Farmandstredet, ekur þar um á
rafskutlu með hundinn og besta
vin sinn Donni í aftursætinu.
Hann er upprunalega frá Nøtt-
erøy, nágrannasveitarfélagi og
eyju sunnan við Tønsberg, og
komst lengi vel ekki af án þess að
sprauta sig eins oft á dag og hann
hafði efni á með heróíni, eða hest-
inum eins og það efni er gjarnan
nefnt. Við gefum honum orðið.
„Ég gekk í grunnskóla í Ram-
nes en ég er frá Nøtterøy og við
bjuggum líka í Revetal, við bjugg-
um úti um allt, ég bjó líka á fóst-
urheimili þegar foreldrar mínir
gátu ekki haft mig, við mamma
eigum okkur gott samband í dag
get ég sagt þér,“ segir Larsen og
brosir gleðisnauðu brosi.
„Búnir að taka allt af mér“
Viðmælandi þessi er þó með
skemmtnari mönnum, Larsen er
vel máli farinn, talar nánast í
orðatiltækjum og vakti athygli
þess er hér skrifar snemma í
fyrrahaust fyrir hnyttin tilsvör
sín, lipurt málfar og logandi hatur
í garð hins opinbera. Vegurinn að
þessu viðtali var nokkuð langur,
um þrír mánuðir, enda ekki alltaf
á vísan að róa að finna Larsen.
Hann hittist þó fyrir á bekkjunum
í blíðskaparveðri á mánudaginn,
reiðubúinn að fara yfir líf sitt.
„Já, mér fannst nú betra að
vera heróínsjúklingur en að lifa á
helvítis NAV [Vinnumálastofnun
Noregs], þeir eru búnir að taka
allt af mér, tóku til dæmis af mér
rafskutluna núna um daginn af því
að einhverjir öryggisverðir í versl-
unarmiðstöðinni héldu að ég væri
að siga Donni á þá. Þá sagði ég nú
bara „Hvað er að ykkur, á ég að
sprauta hundinn með deyfilyfjum
til að komast hérna inn?““ segir
Larsen og hlær við raust.
„Svo byrjaði ég að reykja hass
svona um fermingu, ætli ég hafi
ekki verið fimmtán ára eða svo?“
segir Larsen frá, 33 ára gamall í
dag, fæddur 13. mars 1989. „Næst
fór ég að nota heróín þegar ég var
nítján ára, fyrst reykti ég það
bara en fór svo að sprauta mig. Að
sprauta sig með heróíni er bölvað
vesen, þú kaupir annaðhvort fjórð-
ung úr grammi eða hálft gramm.
Svo þarftu að sjóða efnið niður
með svokölluðu skotvatni og kæla
það svo niður í stofuhita. Næst
þarftu að finna æð sem þú getur
sett dæluna í og þetta er bara
tómt rugl,“ segir Larsen og hlær
dátt á meðan blaðamaðurinn sem
hér skrifar situr náfölur af lýsing-
unum honum við hlið.
Greindist með MS
„Ég var glæpamaður, ég seldi
dóp og gerði allt mögulegt, en það
sem ég átti við þegar ég sagði við
þig að það hefði verið betra að
vera heróínfíkill er að norska ríkið
fer skelfilega illa með okkur sem
erum háðir efnum. Ég sat inni fyr-
ir dópsölu og fleira og það var
bara ágætt, fínn matur og góður
félagsskapur. Svo greindist ég
með MS [heila- og mænusigg]
þegar ég var 26 ára og síðan hefur
líf mitt eiginlega verið á nið-
urleið,“ segir Larsen sem lifir á
bótunum frá NAV, tæpum 20.000
norskum krónum á mánuði, jafn-
virði um 280.000 íslenskra króna.
„Auðvitað sel ég ekki hass,“ seg-
ir hann og blikkar kankvíslega yfir
sólgleraugun, „ég gæti auðvitað
aldrei sagt það í viðtali,“ bætir
hann við um leið og hann ræðir við
H... sem kemur við hjá okkur um
stundarsakir. Skömmu síðar kemur
J..., ung kona, og fer ekki í graf-
götur með erindið. „Jæja, vantar
einhvern hass eða pillur áður en ég
fer heim?“ Blaðamaður þakkar
pent fyrir sig, þá nýbúinn að eiga
gott samtal við A... frá Skien sem
getur útvegað ketamín, LSD og
eiginlega bara allt. „Hringdu bara í
mig,“ segir hann og brosir breitt,
huggulegur piltur fæddur árið
2000, en við höldum áfram með
Larsen í bili.
Meþadón daglega
„Hér er litið á mig sem fatlaðan
glæpamann og dópista svo ég er nú
ekki hátt skrifaður,“ segir hann og
glottir við tönn. „En mér er svo
sem alveg sama, ég gat hætt á her-
óíni, ég fékk bara nóg af því, mér
fannst eins og ég væri búinn að
borða mig saddan,“ játar fíkillinn
ungi sem þó þarf að nota ópíóðalyf-
ið meþadón daglega, til að halda
sig frá sprautunni, sem hann fær
gegnum svokallað LAR eða lege-
middelassistert rehabilitering sem
kalla mætti á íslensku meðferð með
lyfjum. Er hann þá alveg laus við
heróínið í dag?
„Já, ég er það, ég reyki hass og
drekk kannski tvo bjóra á dag en
ég er ekki eins mikil fyllibytta og
allir hér halda,“ segir Larsen og
seyrið glott leikur um varir hans.
Talið berst þá að fíkniefnamörk-
uðum í Tønsberg og Ósló, er mun-
ur þar á? „Ó já,“ segir Larsen og
hlær við raust, „ég kalla Tønsberg
Snake City, hér eru allir að hugsa
um sjálfa sig, Ósló er mun almenn-
ari markaður, hér eru líka margir
sem ég kalla „jantehuer“ [vitnar
þar í norsku janteloven sem segja í
stuttu máli að þú eigir ekki að
þykjast vera betri en meðbræður
þínir], fólk sem heldur að það eigi
heiminn af því að það er með meiri
pening en þú í veskinu sínu. Þetta
eru hreinir fávitar,“ segir Larsen
af slíkum þunga að blaðamaður
þakkar guði fyrir að vera skít-
blankur.
Var að selja eitthvað smá
En fyrir hvað sat hann þá inni?
„Æ, ég var að selja eitthvað smá
og fékk 60 daga dóm. Svo kláraði
ég hann og fór þá í það sem hér í
Noregi kallast „avrusning i be-
handling“ [svipað úrræði og Vernd
og önnur áfangaheimili á Íslandi],
ég var gripinn heima með slatta af
hassi og einhverjar 200 töflur af
læknadópi, samt hef ég bara setið
inni tvisvar, þetta voru stuttir dóm-
ar og fangelsin hér eru fín, það
eina sem mér líkaði ekki var þegar
ég var settur í tveggja manna klefa
og við þurftum að sofa í kojum
hvor ofan á öðrum, það þoldi ég
ekki,“ segir Larsen en hlær þó við
upprifjunina.
„Froland-fangelsið var til dæmis
fínt, það er nýjasta hámarksörygg-
isfangelsið í Noregi, þar ertu með
eigið klósett og eigin klefa, það vil
ég hafa, ég var með eigið sjónvarp
og gat unnið mér inn 1.100 krónur
[15.400 ISK] á dag með því að
vinna í eldhúsinu,“ segir hann
minnugur góðra daga í norskum
hámarksöryggisfangelsum.
Hvað skyldi þá valda því að börn
og unglingar í norskum smábæjum,
svo sem Tønsberg, byrja að nota
fíkniefni? Tilraunagleðin ein?
„Það er hvorki hass né mari-
júana í sjálfu sér sem gerir það að
verkum að unglingar byrja að nota
efni,“ svarar Larsen ákveðinn, „það
er aðgengið að þessum efnum.
Segjum bara að þú seldir mér hass
reglulega. Svo einn daginn áttu
ekki hass, en þú átt sterkari efni,
þú átt heróín, pillur eða amfetamín.
Krakkar eru tilraunagjarnir og for-
vitnir, þeir vilja prófa, sjá hve
langt þeir geta komist, í hve mikla
vímu. Áfengi og kannabisefni eru
vinsælustu vímuefnin, svo verður
maður háður skít á borð við heróín
og þá getur verið erfitt að snúa til
baka,“ segir maður sem þó náði að
hætta sinni heróínneyslu en hefur
þó sína djöfla að draga.
„Hvernig verð ég sextugur?“
„Ég varð að hætta í heróíni þeg-
ar ég fékk MS-sjúkdóminn en ég
varð líka bara leiður á því,“ heldur
Larsen áfram. „Líttu á mig núna,
ég er 33 ára, hvernig verð ég þegar
ég verð sextugur? Á ég að sitja alla
ævina og segja við sjálfan mig að
mig langi til að hætta, mig langi til
að gera eitthvað annað við líf mitt
en að vera í vímu? Ég get enn þá
snúið til baka út úr þessu vímulífi
og auðvitað fýsir mig það,“ segir
hann.
Hvernig skyldi þá standa á því
að Ósló, af öllum stöðum, er ein af
heróínhöfuðborgum Evrópu? Árið
2018 var Noregur í níunda sæti í
„Betra að vera heróínsjúklingur“
Hundalíf Donni lætur fátt raska stóískri ró sinni og er löngu búinn að taka
blaðamann frá Mogganum í sátt … eða hvernig ber að túlka þetta augnaráð?
Morgunblaðið/Atli Steinn Guðmundsson
Kantmaður lífsins Joachim Larsen hefur marga fjöruna sopið þegar um er að tefla flótta frá raunveruleikanum. Þeir Donni hundur halda sig jafnan á
rónabekkjunum við stærstu verslunarmiðstöð bæjarins. Nú hafa bæjaryfirvöld tekið af honum rafskutluna eftir að hann hótaði öryggisvörðum.
- Joachim Larsen segir Morgunblaðinu af heimi kantmanna lífsins í Noregi - Losaði sig undan oki
heróíns - „Litið á mig sem fatlaðan glæpamann og dópista“ - Aðgengið skapi neyslu ungmenna
5 SJÁ SÍÐU 18