Morgunblaðið - 04.08.2022, Blaðsíða 33

33
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 4. ÁGÚST 2022
Gosmynd Það var nóg að ljósmynda í Meradölum á Reykjanesskaga í gær þegar eldgos hófst laust eftir hádegið. Glóandi hraun, svartur sandur og grænn mosi voru eins og litaspjald listmálara.
Arnþór Birkisson
Pólitíkin er að
breyta um eðli. Um
miðja síðustu öld gekk
allt út á að bæta lífs-
kjör, uppfylla þarfir
fólks og óskir. Núna
er dæmið að snúast
við, það eru óskir póli-
tíkusanna sem á að
uppfylla. Áður þurftu
pólitísk félög á fé-
lagsmönnum að halda
til að fjármagna starf-
semina og halda henni
gangandi. Nú eru stjórnmála-
flokkarnir komnir á ríkisjötuna,
hver og einn fær ríkisstyrk til
starfseminnar, svo helstu skila-
boðin frá pólitískum forystumönn-
um til almennings eru: Látið okkur
friði. Almenningur getur svo sem
sætt sig við þetta, en verra er þeg-
ar þetta er líka sagt við embætt-
ismenn og sérfræðinga sem finnst
áform stjórnvalda ekki standast
faglegar lágmarkskröfur.
ESB og Ostpolitik
Ef almennur skortur verður á
raforku er hægt að mæta slíku með
skömmtun í stuttan tíma en fljót-
lega verða miklir skaðar sem ógna
öryggi samfélagsins. Hörmungar
vofa nú yfir Evrópu vegna ótrú-
legrar skammsýni ESB í orku-
málum. Þetta byrjaði
með Ostpolitik, sem er
60 ára gömul stefna
þýskra sósíalista. Þá
var Egon Karl-Heinz
Bahr upplýsinga-
fulltrúi stjórnar Vest-
ur-Berlínar undir
borgarstjóranum
Willy Brandt. Sam-
kvæmt Ostpolitik-
stefnunni átti að skapa
þíðu í samskiptum
austurs og vesturs og
koma á viðskiptum.
Í fyrstu gekk allt
vel þótt hægriflokkarnir í Vestur-
Þýskalandi væru alltaf mjög tor-
tryggnir. Það var ekki fyrr en með
stofnun sambands þeirra ríkja sem
urðu fyrirrennarar ESB, að þeir
samþykktu Ostpolitik-stefnuna.
Það endaði svo með stofnun Nord
Stream 1, fyrirtækis sem í raun er
armur rússneska fyrirtækisins
Gasprom. Það opnaði árið 2011
leiðslukerfi sem flytur árlega
55.000.000.000 rúmmetra af gasi
frá Rússlandi til ESB á mjög hag-
stæðu verði, en án allrar varaorku.
Það var Angela Merkel, þá kanslari
til sex ára, sem gekk frá sam-
komulaginu.
Þarna er um að ræða orku sem
er 50 sinnum meiri en innflutn-
ingur Íslands af olíuvörum í heild
sinni og samsvarar 15-20% af orku-
þörf ESB. Ljóst er að með þessu
hafa Rússar sterka möguleika til að
hafa pólitísk áhrif í Evrópu, því
ESB hefur ekki enn komið upp
neinum varaleiðum fyrir gas til
Evrópu þótt næg tækifæri séu til
þess í Norðursjónum. Þar með er
Ostpolitik orðin að skortpólitík í
ESB.
Þessi orkustefna ESB er þegar
farin að valda verulegu efnahags-
tjóni. Raforka hefur hækkað upp
úr öllu valdi, verðbólga komin af
stað og mun ekki stöðvast í bráð.
Ef Rússar skrúfa fyrir gasið í
haust eins og óttast er verður
stríðsástand í ESB eins og Andrés
Magnússon lýsir í Morgunblaðinu
23. júlí 2022. Óþarfi að hafa fleiri
orð um það hér.
En fróðlegt er að þetta er alveg
öfugt við það sem Bandaríkjamenn
gera. Þeir flytja inn olíu í stórum
stíl eins og ESB, en eru með full-
virkjaðar olíulindir óhreyfðar sem
varabirgðir og búnir að vera í ára-
tugi. Þetta er hluti þjóðarörygg-
isstefnu þeirra. Mikil raforka er
framleidd með olíu eins og í ESB,
en meðan þeir hafa nægar vara-
birgðir verður orkuframboð nægi-
legt.
Skortpólitík á Íslandi?
Hér hjá okkur ræður vatnsaflið
ríkjum, en til þess að tryggja fram-
boð þarf næga fyrirhyggju í virkj-
anagerðinni. Engin vatnsafls-
virkjun er í byggingu og engin
varaorka tiltæk svo orkuskortur er
fyrirsjáanlegur.
Sem betur fer er lítil hætta á að
almenningur verði fyrir alvarlegum
orkuskorti hér á landi. Stóriðjan
yrði skert fyrst. Margir íslenskir
stjórnmálamenn mundu fagna því
að stóriðjan yrði skert, enda þótt
framleiðsla á áli með hreinni orku
sé stærsta framlag Íslands til lofts-
lagsmála. Og „hæfilegur“ orku-
skortur er góð leið til að halda allri
ódýrri raforku frá landbúnaðinum
og iðnaðinum og stöðugt tilefni til
að hækka raforkuverð eins og nú
er gert í ESB. Slík pólitík þjónar
ágætlega hagsmunum framleið-
enda, sem eru ríkið og bæjarfélög.
Nýlega samþykkti Alþingi
rammaáætlun. Þar eru tveir vind-
orkugarðar, líklega með 50-70 vind-
myllum. Að byggja eina og eina
vindmyllu í einu af og til er örugg
leið til að tryggja viðvarandi orku-
skort. Að byggja vindmyllur í landi
með nóg vatnsafl hefur engan til-
gang nema þann að bjarga orðspori
þeirra manna sem stöðugt eru að
vefja persónu sína dýrðarljóma
náttúruverndarinnar, en eru nú að
tapa honum aftur í baráttunni við
loftslagsvandann. Gallinn er bara
sá að vindmyllur yrðu gríðarleg
sjónmengun í náttúru Íslands. Svo
fylgir rekstri þeirra mikil og jafn-
vel hættuleg aukning í árrennsli
þegar vindurinn dettur niður og
vatnsaflið þarf að koma inn með
engum fyrirvara. Svona ástand yrði
sorgleg afleiðing af skortpólitík í
orkumálum.
En við höfum annað dæmi um
skortpólitík. Í langan tíma hefur
ekkert verið gert í samgöngu-
málum höfuðborgarsvæðisins ann-
að en boða rándýrar sérbrautir fyr-
ir strætó sem borgarstjórnin reynir
af alefli að fá ríkið til að borga.
Þessar akbrautir eru teknar frá al-
mennri umferð. Afleiðingin verður
gríðarlega kostnaðarsamar umferð-
artafir svo hvað er þá upp úr þessu
að hafa? Jú, neyða fólk til að nota
strætó. Þetta er ósk pólitíkusanna
sem stjórna Reykjavík. Og þegar
þeim er bent á þetta koma skila-
boðin: Látið okkur í friði. Um þetta
hefur mikið verið skrifað og óþarfi
að endurtaka það hér.
Eftir Jónas Elíasson » Stjórnmálamenn eru
farnir að setja eigin
skoðanir ofar þörfum al-
mennings. Ástand orku-
mála og samgöngumála
er til vitnis um það.
Jónas Elíasson
Prófessor.
Höfundur er fyrrverandi
verkfræðiprófessor.
Skortpólitík