Morgunblaðið - 21.09.2022, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 21. SEPTEMBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Magnús
Orri
Schram,
fyrrverandi al-
þingismaður Sam-
fylkingarinnar,
hefur beðist afsökunar á hlut
sínum í Landsdómsmálinu –
einu pólitísku réttarhöld-
unum á Íslandi – og greinir
frá því að hann hafi beðið
hlutaðeigandi afsökunar.
Hann sat í þingmannanefnd
á Alþingi árið 2010, sem fjall-
aði um ábyrgð ráðherra á
bankahruninu, en þá taldi
Magnús Orri rétt að vísa mál-
um Geirs H. Haarde, Ingi-
bjargar Sólrúnar Gísladóttur
og Árna M. Mathiesen til
Landsdóms, en ekki máli
Björgvins G. Sigurðssonar.
Hann segist sjá eftir því og að
málið hafi hvílt þungt á sér.
„Í dag vildi ég óska þess að
ég hefði haft hugrekki til að
tala fyrir því að umfjöllun um
ábyrgð ráðherra hefði lokið á
vettvangi nefndarinnar. Á
sínum tíma lét ég andann í
þjóðfélaginu hafa áhrif á mína
afstöðu, þegar það hefði verið
rétt ákvörðun að vísa engum
málum til Landsdóms.“
Þetta eru athyglisverð orð,
því þingmaðurinn fyrrverandi
játar að þar hafi hann eða vé-
bönd Alþingis brugðist. Um
Alþingi er þannig búið í
stjórnarskrá og lögum, að þar
geti þingheimur ráðið ráðum
sínum í skjóli, næði og rúmum
tíma kjörtímabils, einmitt til
þess að þingmenn geti horft
til heildar- og langtímahags-
muna án þess að blakta í vind-
um dagsins.
Það var örugglega ekki
auðvelt þegar Alþingi var um-
setið dögum saman og sér-
stakt markmið forsprakka
búsáhaldabyltingarinnar að
gera þinginu og þingmönnum
ónæði eða verra. En það var
mikill misskilningur að sá
hópur endurspeglaði „andann
í þjóðfélaginu“ eða talaði í
nafni þjóðarinnar. Öllum
mátti ljóst vera að þar var
samankominn söfnuður óstöð-
ugasta fólks landsins og ein-
mitt þá var mikilvægast að
þingmenn sinntu skyldu sinni.
Hins vegar má vel spyrja
hvort það hafi aðeins verið
ætlaður andi í þjóðfélaginu,
sem réði þessari afstöðu. Þeg-
ar þingið greiddi atkvæði um
málshöfðun fyrir Landsdómi
greiddu þingmenn allra
flokka annað hvort atkvæði
með því að allir fjórir ráð-
herrarnir fyrrverandi yrðu
settir á sakabekk eða enginn,
með eða móti Landsdóms-
ákæru. – Þingmenn allra
flokka nema Samfylkingar-
innar, þar sem
átta þingmenn
greiddu atkvæði
misjafnlega eftir
því hvaða fyrrver-
andi ráðherra átti
í hlut, svo einungis Geir var
ákærður, en hvorugur Sam-
fylkingarráðherrann. Það var
í engum sérstökum takti við
andann úti á Austurvelli, hvað
þá í þjóðfélaginu, heldur því
sem hentaði Samfylkingunni.
Pólitísk hefnigirni, engin
prinsipp.
Það er karlmannlegt að
gangast við mistökum sínum
með þessum hætti og það hafa
fleiri fyrrverandi þingmenn
gert, hver með sínum hætti, á
undanförnum árum.
Þar ber að nefna Ögmund
Jónasson, fv. innanríkisráð-
herra, sem sagði 2012 að rétt-
arhöldin fyrir Landsdómi og
niðurstaða hans sýndi að óráð
hafi verið að leggja í þá för,
sem hann sagði ramm-
pólitíska, og studdi tillögu
Bjarna Benediktssonar um að
ákæran yrði afturkölluð. Þá
var það hins vegar Magnús
Orri, sem lagði fram frávís-
unartillögu á afturköllunina,
sem var samþykkt svo tillaga
Bjarna kom aldrei til at-
kvæða. Hin endanlega ábyrgð
á ákærunni hvílir því á þeim
33, sem vísuðu afturköll-
uninni frá. Af þeim sitja þrír
enn á þingi, þær Katrín Jak-
obsdóttir, Oddný G. Harðar-
dóttir og Svandís Svavars-
dóttir.
Áhrif bankahrunsins á
efnahag landsmanna eru
löngu liðin og sitt hvað kann
að hafa af því lærst, sem gerir
Ísland sterkara til þess að
fást við ytri áföll. Hið sama
má segja um hið sameiginlega
tilfinningaumrót þjóðarinnar
á þeim myrku dögum. En
áhrifin á stjórnmálalífið eru
enn til staðar og enginn vafi
er á að þar réði ofstækið í
Landsdómsmálinu miklu. Þau
sár eru á stjórnmálalífinu
öllu, ekki aðeins einum eða
einstökum flokkum.
Viðurkenning á mistök-
unum og afsökunarbeiðni
kann að vera upphaf þess að
um grói, en þá þurfa fleiri að
stíga fram með iðrun og yfir-
bót en Magnús Orri. Þar
skuldar Alþingi Geir H.
Haarde afsökunarbeiðni. Þá
væri um leið kominn jarð-
vegur til þess að taka á um-
ræddum lagabókstaf – hugs-
anlega að leggja Landsdóm af
líkt og forseti Íslands hefur
lagt til – til þess að fyrir-
byggja að pólitísk réttarhöld
verði nokkru sinni haldin á Ís-
landi aftur.
Pólitísk réttarhöld
má aldrei halda
á Íslandi aftur.}
Ofstæki, iðrun og yfirbót
N
auðsynlegt er að fjölga háskóla-
menntuðu heilbrigðisstarfsfólki
á næstu árum. Þjóðin er að eld-
ast og þegar skortir menntað
starfsfólk. Nýsköpun og bætt
verklag getur dregið úr mannaflaþörf og létt
undir með starfsmönnum en það breytir því ekki
að nauðsynlegt er að efla menntun heilbrigð-
isstarfsfólks. Þrír háskólar koma mest að
menntun í heilbrigðisþjónustu. Umfangið er
mest innan Háskóla Íslands en Háskólinn á Ak-
ureyri og Háskólinn í Reykjavík gegna einnig
mikilvægu hlutverki. Rúmlega sjö milljörðum
króna er árlega varið í háskólamenntun á sviði
heilbrigðisvísinda og skyldra greina.
Háskólaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið
ásamt Háskóla Íslands og Landspítala hafa
ákveðið að grípa til margvíslegra ráðstafana til
að bregðast við vandanum. Háskólarnir verða
hvattir til að forgangsraða í þágu heilbrigðisvísinda og
fjölga nemendum í námsgreinum á sviði heilbrigðisþjón-
ustu. Jafnframt verða skólarnir hvattir til aukins samstarfs
á þessu sviði. Óskað verður eftir hugmyndum um það
hvernig þeir geta fjölgað nemendum og hvað þeir telja sig
þurfa til að af þeirri fjölgun geti orðið.
Þá verða háskólar og heilbrigðisstofnanir hvött til að
koma með tillögur að nýjum og öflugum færnibúðum. Þar
er um að ræða sérstaka kennsluaðstöðu til að kenna og
þjálfa klínísk vinnubrögð sem er forsenda þess að hægt
verði að fjölga nemendum verulega og um leið bæta mennt-
unina. Þetta mun einnig nýtast nemendum á
framhaldsskólastigi en stefnt er að eflingu náms
heilbrigðisstétta á því skólastigi, m.a. til að
fjölga sjúkraliðum.
Skólarnir verða hvattir til að sækja nú þegar
um stuðning til nýs Samstarfssjóðs háskólanna.
Stefnt er að því að heilbrigðisráðherra styrki
verkefnin með sambærilegri fjárhæð.
Auk framangreinds fela aðgerðirnar í sér að
leitað verður til Nýs Landspítala um tillögur til
að hraða framkvæmdum við nýtt húsnæði fyrir
Heilbrigðisvísindasvið HÍ. Þá er ráðgert að end-
urskoða skilyrði fyrir veitingu starfsleyfa og
fjölga starfsleyfum heilbrigðismenntaðs starfs-
fólks utan EES-svæðisins. Nauðsynlegt er að
einfalda umsóknarferli og liðka fyrir réttindum
þessara einstaklinga til að starfa hér á landi.
Loks er rétt að nefna fjölgun sérnámsgreina
lækna hér innanlands, en ástæða er til að fjölga
bæði sérnámsnemum og þeim sérnámsgreinum sem eru í
boði út frá þörfum þjóðfélagsins.
Hér hefur verið bent á nokkrar aðgerðir sem ráðist verð-
ur í nú þegar til að fjölga starfsfólki með heilbrigðis-
menntun. Við erum í samkeppni við önnur lönd þar sem
skortur er á heilbrigðisstarfsfólki á heimsvísu. Starfsum-
hverfi heilbrigðismenntaðra verður að vera bæði fjölbreytt
og spennandi til að geta staðist þá samkeppni.
aslaugs@althingi.is
Áslaug Arna
Sigurbjörns-
dóttir
Pistill
Alþjóðleg samkeppni um heilbrigðisstarfsfólk
Höfundur er háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
F
átt er nú rætt meira í skák-
heiminum en illdeilur
þeirra Magnúsar Carlsen,
heimsmeistara í skák, og
stórmeistarans Hans Niemanns, sem
komust í hámæli eftir að Carlsen
ákvað að hætta keppni á Sinqufield-
mótinu í St. Louis fyrr í mánuðinum
eftir að hann tapaði fyrir Niemann.
Af yfirlýsingum Carlsens mátti ráða
að hann teldi að Niemann hefði haft
rangt við, en ekki hefur verið hægt að
sanna þær ásakanir.
Deilan komst svo aftur í sviðs-
ljósið í fyrradag en þá mættust Carl-
sen og Niemann aftur á Julius Baer-
mótinu og ákvað Carlsen að gefa
skákina óvænt í öðrum leik.
Helgi Ólafsson, stórmeistari í
skák, sagði í skákpistli sínum í Morg-
unblaðinu 10. september sl. að Carl-
sen skuldaði skýringar á brotthvarfi
sínu frá Sinqufield-mótinu. Helgi
segir við Morgunblaðið að uppá-
koman í fyrradag hafi ekki dregið úr
þörfinni á skýringum frá heimsmeist-
aranum.
Helgi segir greinilegt að Carlsen
líti svo á að Niemann hafi haft rangt
við og að heimsmeistarinn sýni það
þarna með því að gefa honum langt
nef. „En það breytir ekki því að skýr-
inga er þörf, sérstaklega því hann er
heimsmeistarinn og ber ábyrgð sem
slíkur.“ Helgi segir Carlsen setja
frekar vafasamt fordæmi fyrir yngri
skákmenn með athæfi sínu.
Hann tekur fram að gagnrýni
sinni sé ekki beint gegn Carlsen.
„Hann hefur verið frábær heims-
meistari og varpað ljóma á Noreg.
Ég hef fjallað mjög mikið um upp-
gang hans í skákinni og verið mjög
hrifinn af ferli hans,“ segir Helgi.
Oft illindi í kringum Kortsnoj
Helgi segir aðspurður að nokkur
dæmi séu til í sögunni um að illt blóð
hafi verið á milli skákmanna. Hann
vísar m.a. til áskorendaeinvígja Vikt-
ors Kortsnojs og Tígrans Petrósjans
á áttunda áratugnum. Petrósjan
hætti í einvíginu 1974 og þeir neituðu
að takast í hendur árið 1977. Helgi
bætir við að það hafi oft verið slík ill-
indi í kringum Kortsnoj.
Helgi nefnir einnig að Bobby
Fischer neitaði að mæta til leiks í
annarri einvígisskákinni í einvígi ald-
arinnar 1972. „En því var ekki beint
gegn Spasskí, heldur var hann að
gera athugasemd við kvikmyndatök-
ur í Laugardalshöllinni,“ segir Helgi
og bætir við að einnig hafi heyrst
ásakanir um svindl í heimsmeistara-
einvígi þeirra Kramníks frá Rúss-
landi og Topalovs frá Búlgaríu árið
2006, þar sem búlgarska sendi-
nefndin hafi sakað Kramník um að
fara óeðlilega oft á klósettið.
Helgi segir vandann felast í því
að tölvur séu nú orðnar mjög öflugar
í skákútreikningum. „Þannig að það
þarf svo rosalega lítið til að breyta
úrslitum heillar skákar. Það þarf ekki
nema eina vísbendingu til að breyta
úrslitunum.“ Það bjóði aftur upp á að
mótshaldarar þurfi að fylgjast náið
með keppendum til að tryggja að þeir
hafi ekki rangt við.
Helgi segir að margoft hafi kom-
ið upp svindlmál í skákinni, þar sem
skákmenn hafi verið gripnir glóð-
volgir, t.d. á salerninu með falinn
síma. „Svo þegar menn tefla á netinu
getur þetta verið mjög algengt, sér-
staklega í styttri skákum,“ segir
Helgi. Hann tekur þó fram að þótt
menn hafi beitt ýmsum brögðum til
þess að svindla, þá komist nú upp um
þau fyrr eða síðar.
Ekkert sem bendi til svindls
Björn Ívar Karlsson, skákkenn-
ari, segir að ein ástæðan sem hafi
verið nefnd fyrir því að Carlsen hafi
ekki sagt meira, sé að hann hafi vísað
málinu til svindlnefndar FIDE, en
vinnureglan þar sé að ekki megi tjá
sig um mál sem þangað séu komin.
Björn segir að ef málið sé komið á
borð nefndarinnar sé engin leið að
vita hversu langan tíma það muni
taka.
Björn Ívar segir ekki ljóst á
þessari stundu hvers eðlis meint
svindl hefði verið, en að ýmsir mögu-
leikar hafi verið nefndir. „Menn hafa
legið yfir þessu síðustu daga, og eru
eiginlega sammála um að það bendi
ekkert sérstakt til þess að Niemann
hafi svindlað.“
Björn Ívar nefnir í þessu sam-
hengi Kenneth Regan, stærðfræði-
prófessor, sem hafi sérhæft sig í að
kanna hvort skákmenn hafi rangt við.
Hann hafi komist að þeirri nið-
urstöðu að ekkert bendi til þess að
svindl hafi verið í gangi. „Þannig að
núna bendir ekkert til þess, sem aft-
ur ýtir undir kröfurnar um að Carl-
sen tjái sig, hvað veit hann?“
Björn segir að svo lengi sem
Carlsen gefi ekki skýringar muni
kröfurnar um að hann tjái sig ein-
ungis verða háværari. „Því þetta eru
svo alvarlegar ásakanir. Ef hann hef-
ur rangt fyrir sér hefur hann dregið
orðspor Niemanns niður í svaðið.“
Björn segir að það sé sama
hvernig málinu lykti, það hljóti að
hafa afleiðingar fyrir þá báða. „Þetta
mál er komið kirfilega á ferilskrá
þeirra beggja. En það sem þetta skil-
ur eftir sig gagnvart skákheiminum
til lengri tíma er meiri tortryggni á
milli keppenda, og var hún þó næg
fyrir.“
Hann tekur undir með Helga
um að tækniþróunin hafi gert það
auðveldara að svindla. „Og það kallar
þá líklega á strangari reglur á skák-
stað, sem er þá pirrandi fyrir hina
sem eru ekki að svindla.“
Björn Ívar segir að þegar hafi
reglur verið hertar vegna málsins,
sem felist í því að nú séu ekki lengur
beinar útsendingar frá skák, heldur
sé 15 mínútna seinkun á þeim, sem
geri þá þeim skákmönnum sem vilji
leita sér aðstoðar hjá utanaðkomandi
erfiðara fyrir.
Skákheimurinn kallar
á frekari skýringar
Skákklúbburinn í St. Louis/Lennart Ootes
Einvígið Hans Niemann (t.h.) hefur mátt sitja undir þungu ámæli eftir að
hann vann Magnus Carlsen, heimsmeistara í skák, fyrr í mánuðinum.