Morgunblaðið - 21.09.2022, Blaðsíða 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 21. SEPTEMBER 2022
Undirbúningur Unnið var hörðum höndum að því í Laugardalshöll í Reykjavík í gær að undirbúa stóra sjávarútvegssýningu sem þar verður opnuð í dag og stendur fram á föstudag.
Kristinn Magnússon
Þingmenn Samfylk-
ingarinnar, Viðreisnar
og Pírata hafa lagt
fram þingsályktun um
að haldin verði þjóðar-
atkvæðagreiðsla um
að taka „upp þráðinn í
aðildarviðræðum við
Evrópusambandið“.
Fyrsti flutningsmaður
er Logi Einarsson for-
maður Samfylkingar-
innar, en tillagan er
forgangsmál flokksins á þessum
þingvetri sem nýlega er hafinn.
Þegar þetta er skrifað eru nokkr-
ir klukkutímar þangað til Logi Ein-
arsson mælir fyrir tillögunni. Ein af
þeim spurningum sem hann þarf að
svara er hvaða þráð eigi að taka
upp. Össur Skarphéðinsson, þáver-
andi utanríkisráðherra og forveri
Loga í formannsstóli Samfylkingar-
innar, pakkaði aðildarumsókninni
ofan í skúffu í ársbyrjun 2013. Þá
var lítið sem ekkert búið að ræða
um erfiða en mikilvæga málaflokka
– sjávarútveg og landbúnað. Raun-
ar voru svokölluð samningsmark-
mið íslenskra stjórnvalda í besta
falli hulin skýjahulu.
Ekki full yfirráð
En það glitti í markmiðin árið
2011 í fyrstu skýrslu Evrópuþings-
ins frá því að aðildarviðræður Ís-
lands við Evrópusambandið hófust.
Aðildarumsókn Íslands er fagnað
en bent á nokkur ljón sem séu á
veginum. Icesave, hvalveiðar og
löngun Íslendinga til að verja sjáv-
arútveg og landbúnað. Evrópu-
þingið hvatti íslensk stjórnvöld til
að aðlaga lög um fiskveiðar að regl-
um innri markaðar Evrópusam-
bandsins. Bent var á að Ísland hefði
farið fram á að halda „hluta“ af
stjórnun fiskveiða
(„Iceland … wishes to
maintain some control
of fisheries manage-
ment in its exclusive
economic zone“).
Af skýrslunni má
ráða að samnings-
markmið íslenskra
stjórnvalda í sjávarút-
vegi hafi ekki verið að
tryggja Íslendingum
full yfirráð yfir stjórn
fiskveiða heldur aðeins
„að hluta“ („some
control“). Þegar ég vakti athygli á
skýrslunni á sínum tíma hélt ég því
fram að annaðhvort hefðu þing-
menn Evrópuþingsins misskilið að-
ildarumsókn Íslands eða að for-
ráðamenn vinstristjórnarinnar
hefðu ekki komið fram af heilindum
gagnvart Evrópusambandinu og ís-
lensku þjóðinni. Logi Einarsson og
meðflutningsmenn verða meðal
annars að svara því hvort skilning-
ur Evrópuþingsins hafi verið réttur
og hvort það komi til greina að færa
stjórn fiskveiða að stórum hluta
undir embættismenn í Brussel.
Varanlegar undan-
þágur ekki í boði
En kannski skiptir önnur spurn-
ing meira máli. Á blaðamannafundi
í júlí 2010, sem haldinn var í Bruss-
el eftir ríkjaráðstefnu ESB og Ís-
lands sem markaði upphaf aðildar-
viðræðna, tók Stefan Füle, þáver-
andi stækkunarstjóri Evrópusam-
bandsins, það skýrt fram að ekki
væri hægt að veita neinar varan-
legar undanþágur frá lögum Evr-
ópusambandsins! Sem sagt: Aðild-
arviðræður Íslands voru viðræður
um aðlögun íslenskra laga og
reglna að lögum ríkjasambandsins
– hvernig og hvenær, en ekki hvort
varanlegar undanþágur yrðu gefn-
ar. Stækkunarstjórinn var með vin-
samlegar ábendingar til íslenskra
stjórnvalda og almennings um hvað
fælist í aðildarumsókn – ábendingar
sem öllum mátti vera ljósar í upp-
hafi.
Þeir þingmenn sem vilja taka upp
þráðinn í aðildarviðræðunum við
Evrópusambandið að nýju hljóta
annaðhvort að vera sannfærðir um
að stækkunarstjórinn hafi farið
með rangt mál eða algjör stefnu-
breyting hafi átt sér stað innan
sambandsins. Þriðji möguleikinn er
auðvitað sá að aðildarsinnar séu til-
búnir til að færa allt regluverk og
stjórnun m.a. sjávarútvegs, land-
búnaðar og orkumála undir Evr-
ópusambandið.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir,
fyrrverandi utanríkisráðherra og
formaður Samfylkingarinnar, sagði
í útvarpsviðtali í september 2011 að
enginn stjórnmálamaður berðist í
raun fyrir aðild Íslands að Evrópu-
sambandinu. Pólitíska forystu
skorti almennt í málinu auk þess
sem stefnan væri óljós. Þessi skoð-
un Ingibjargar Sólrúnar var ekki
ný því þegar í apríl 2010 hafði hún
áttað sig á þeim ógöngum sem að-
ildarumsóknin var komin í. Í viðtali
við þýskan blaðamann sagði Ingi-
björg Sólrún að betra væri að
fresta yfirstandandi viðræðum en
halda þeim áfram í óvissu um hvert
væri stefnt.
Harmsaga umsóknar
Umsókn um aðild Íslands að Evr-
ópusambandinu er ein harmsaga
frá upphafi til enda. Alþingi sam-
þykkti 16. júlí 2009 þingsályktun
Össurar Skarphéðinssonar utanrík-
isráðherra með nokkrum breyting-
um, þar sem ríkisstjórninni var fal-
ið að leggja inn umsókn um aðild
Íslands að Evrópusambandinu. Til-
lagan var samþykkt með 33 at-
kvæðum gegn 28 en tveir þingmenn
greiddu ekki atkvæði. Við af-
greiðslu tillögunnar fluttu fulltrúar
Sjálfstæðisflokksins breytingatil-
lögu þar sem ríkisstjórninni var fal-
ið að efna til þjóðaratkvæða-
greiðslu „um hvort Ísland skuli
sækja um aðild að Evrópusam-
bandinu“. Verði aðildarumsókn
samþykkt skuli ríkisstjórnin leggja
inn umsókn um aðild Íslands að
Evrópusambandinu. Breytingar-
tillagan tók af öll tvímæli um að ef
samningar náist sé „þegar í stað
ráðast í að gera nauðsynlegar
breytingar á stjórnarskrá, og eftir
atvikum öðrum lögum, sem af aðild
leiðir. Að því loknu skal aðildar-
samningurinn borinn undir Alþingi
til staðfestingar og að henni feng-
inni skal ríkisstjórnin efna til bind-
andi þjóðaratkvæðagreiðslu um
væntanlegan aðildarsamning.“
Þessi tillaga um þjóðaratkvæða-
greiðslu var felld af meirihluta
þingmanna. Og þar með hófst feigð-
arförin sem átti aðeins að standa í
18 mánuði samkvæmt digrum yfir-
lýsingum forráðamanna vinstri rík-
isstjórnarinnar. Annað kom á dag-
inn. Á örfáum mánuðum flæddi
undan pólitískum stuðningi við um-
sóknina enda ríkisstjórnin klofin í
herðar niður. Hægt og bítandi
hvarf öll pólitísk forysta fyrir aðild,
líkt og Ingibjörg Sólrún var fljót að
átta sig á.
Þetta er þráðurinn sem flutnings-
menn þingsályktunarinnar vilja
taka upp eða kannski stendur hug-
ur þeirra til þess að vefa nýjan þráð
í harmsögu sem aldrei átti að
skrifa.
Ég er ekki viss um að verkamað-
urinn í Berlín, sem berst við svim-
andi háa orkureikninga, ráðleggi
Íslendingum að innleiða stefnu
Þýskalands og Evrópusambandsins
í orkumálum. Ekki frekar en
spænski sjómaðurinn mæli með því
að færa arð- og sjálfbæran íslensk-
an sjávarútveg undir stjórn misvit-
urra embættismanna í Brussel.
Óli Björn Kárason »Umsókn um aðild
Íslands að Evrópu-
sambandinu er ein
harmsaga frá upphafi
til enda.
Óli Björn Kárason
Höfundur er formaður þingflokks
Sjálfstæðisflokksins.
Hvaða þráð á að taka upp?
2010 Frétt Morgunblaðsins frá blaðamannafundi sem haldinn var í Brussel
eftir ríkjaráðstefnu ESB og Íslands 2010 sem markaði upphaf aðildarviðræðna.