Morgunblaðið - 21.09.2022, Blaðsíða 14

14
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 21. SEPTEMBER 2022
Smiðjuvegur 68, Kópavogi | S. 587 1350 | bifreidaverkstaedi.is
Allar almennar bílaviðgerðir
Alzheimersamtökin
eru frjáls fé-
lagasamtök sem vinna
að hagsmunum ein-
staklinga með heilabil-
un og við gerum það
með stuðningi, ráðgjöf
og fræðslu. Yfirlýst
markmið samtakanna
eru að gæta hagsmuna
skjólstæðinga, efla
samvinnu og sam-
heldni aðstandenda
með fræðslufundum og útgáfu-
starfsemi.
En okkar er einnig að auka skiln-
ing stjórnvalda, heilbrigðisstétta og
almennings á þeim verkefnum eða
vandamálum sem þessir ein-
staklingar og aðstandendur eiga við
að etja.
Ástæða þess að ég gekk til liðs við
Alzheimersamtökin á Íslandi var
einfaldlega sú að pabbi minn greind-
ist með sjúkdóminn og það tók á fjöl-
skylduna að fylgjast með framvindu
hans. Þess vegna var ég reiðubúin að
leggja mitt af mörkum til þess að
taka þátt í því uppbyggingarstarfi
sem Alzheimersamstökinn standa að
í þágu einstaklinga með heilabilun
og aðstandenda þeirra.
Það sem kom mér mest á óvart er
að einstaklingar með heilabilun
lenda oftar en ekki á milli félagslega
kerfisins og heilbrigðiskerfisins. Það
felst í því að við greiningu þá grípur
hvorugt kerfanna hinn greinda, það
er ekki fyrr en sjúkdómurinn hefur
tekið völdin sem heilbrigðiskerfið
grípur inn í og greiðir daggjöld í sér-
hæfðar dagþjálfanir og Alzheimer-
samtökin reka í dag þrjár slíkar í
Drafnarhúsi, Fríðuhúsi og Maríu-
húsi. En fram að þeim tíma eru það
ættingjar okkar skjólstæðinga sem
sinna hinum veika. Þessu þurfti að
breyta.
Og það var gert með tilkomu
Seiglunnar, sem er þjónustueining
fyrir nýgreinda einstaklinga með
heilabilun og hennar hlutverk og
markmið er að hægja á framgangi
sjúkdómsins, sem kemur öllum til
góða, einstaklingum og þeirra að-
standendum en ekki síður heilbrigð-
iskerfinu. Seiglan starfar eftir hug-
myndafræði iðjuþjálfunar og er
áhersla lögð á að endurhæfa og að
vinna með styrkleika einstaklinga,
skapa aðstæður til að þeir geti
stundað sína iðju,
styrkt félagsleg tengsl
og lifað lengur inni-
haldsríku lífi.
Allar rannsóknir
sýna og öllum þeim sem
starfa með ein-
staklingum með heila-
bilun ber saman um
mikilvægi daglegrar
virkni/endurhæfingar
hvort sem er fé-
lagslegrar, líkamlegrar
eða andlegrar.
Ég, fyrir hönd Alz-
heimersamtakanna, bind vonir við
að í náinni framtíð sjái stjórnvöld sér
hag í að styrkja þessa þjónustuein-
ingu fjárhagslega því það skiptir
okkur öll máli, hvernig sem á það er
litið.
Það er ósk mín og von að við höld-
um áfram því góða starfi sem Alz-
heimersamtökin sinna nú og að okk-
ur takist að bæta enn þjónustuna við
einstaklinga með heilabilun og að-
standendur þeirra.
Það mun líka skipta sköpum að
samtalið við ráðherra félagsmála og
heilbrigðismála haldi áfram og okk-
ur takist að byggja brýr á milli kerfa
því það verður að tryggja okkar
skjólstæðingum og aðstandendum
þeirra þjónustu beggja ráðuneyta og
að í þeirri vinnu verði leiðarstef
„ekkert um okkur án okkar“.
Einnig þarf að hefja af fullum
þunga samtal við sveitarstjórnarfólk
í þeim tilgangi að kynna því starf-
semi Alzheimersamtakanna, greina
frá þörfinni eftir sérhæfðri dag-
þjálfun sem og dagþjálfun ný-
greindra og fá að vita hvort og þá
hvernig sveitarfélögin sjái sína að-
komu að þessum verkefnum.
Munum þá sem gleyma.
Munum
þá sem gleyma
Ragnheiður
Ríkharðsdóttir
Ragnheiður
Ríkharðsdóttir
» Það er ósk mín og
von að við höldum
áfram því góða starfi
sem Alzheimersamtökin
sinna nú og að okkur
takist að bæta enn þjón-
ustuna við einstaklinga
með heilabilun og að-
standendur þeirra.
Höfundur er formaður
Alzheimersamtakanna.
Í Morgunblaðinu
fyrir nokkrum dög-
um var umfjöllun um
málefni Jökulsárlóns
og áhuga fyrirtækja
á að fá að hefja sigl-
ingar á svæðinu.
Vatnajökuls-
þjóðgarður fagnar
umræðu um framtíð
þessarar dýrmætu
náttúruperlu sem
gerð hefur verið að þjóðgarði
vegna sérstöðu sinnar. Mikilvægt
er að hafa í huga að um takmörk-
uð gæði er að ræða og verklag og
reglur um aðgengi ferðaþjón-
ustuaðila að lóninu þurfa að mið-
ast við þann veruleika. Úthlutun
leyfa þarf því að fylgja skýru ferli
þar sem allir sitja við sama borð.
Hér verður gerð stutt grein fyr-
ir forsögu málsins og hver staða
mála er innan þjóðgarðsins varð-
andi framtíðarstefnumörkun fyrir
Jökulsárlón.
Íslenska ríkið festi kaup á jörð-
inni Felli í Suðursveit snemma árs
2017. Síðar það sama ár voru jörð-
in og aðliggjandi þjóðlendur á
Breiðamerkursandi friðlýstar sem
hluti Vatnajökulsþjóðgarðs. Við
friðlýsingu svæðisins fékk Vatna-
jökulsþjóðgarður ærið verkefni í
hendurnar, enda Jökulsárlón einn
fjölsóttasti ferðamannastaður
landsins.
Frá upphafi lá fyrir að stefnu-
mótun og ákvarðanataka um upp-
byggingu á svæðinu væri lang-
tímaverkefni. Innviðir svæðisins
voru við friðlýsinguna nánast eng-
ir fyrir utan þá aðstöðu sem
rekstraraðilar siglinga höfðu kom-
ið sér upp samkvæmt samningum
við fyrri eigendur Fells. Þeir
samningar eru enn í gildi og renn-
ur sá þeirra sem lengstan gild-
istíma hefur út í árslok 2024.
Nýtt deiliskipulag fyrir svæðið
tók gildi árið 2020 en það gerir
ráð fyrir færslu aðalathafnasvæð-
isins frá lóninu til að tryggja að
manngert umhverfi trufli upplifun
gesta sem minnst. Þá var stjórn-
unar- og verndaráætlun fyrir
Breiðamerkursand staðfest af ráð-
herra á síðasta ári að und-
angengnu ítarlegu samráði, m.a.
við fyrirtæki í ferðaþjónustu á
svæðinu. Samhliða þessari stefnu-
mótun hefur verið ráðist í ýmsa
uppbyggingu á svæðinu en henni
er þó hvergi nærri lokið. Meðal
framkvæmda sem eru hafnar eða í
undirbúningi eru malbikun bíla-
stæða, fráveita, hleðslustöðvar,
salerni, göngustígar, fræðsluskilti
og fleira.
Ítarlegra gagna var aflað um
náttúrufar svæðisins í tengslum
við gerð deiliskipulags og stjórn-
unar- og verndaráætlunar. Þá er
nú unnið að öflun gagna um þol-
mörk svæðisins og munu nið-
urstöður þeirrar rannsóknar liggja
fyrir í lok þessa árs. Öflun slíkra
gagna er mikilvæg forsenda
ákvarðanatöku um umfang rekstr-
ar á svæðinu og innviðauppbygg-
ingu þannig að ekki verði gengið á
þolmörk náttúru og til að tryggja
góða upplifun gesta.
Möguleikar Vatnajökuls-
þjóðgarðs til að afla sértekna á
svæðinu til að standa undir kostn-
aði við uppbyggingu og rekstur
felast annars vegar í töku þjón-
ustugjalda fyrir veitta þjónustu og
hins vegar í gjaldtöku af fyr-
irtækjum sem fá leyfi til rekstrar
á svæðinu. Á síðasta ári tóku gildi
ný lög um nýtingu á landi í eigu
ríkisins í atvinnuskyni. Markmið
laganna er að stuðla að hag-
kvæmri nýtingu, sjálfbærni, að-
gengi og uppbyggingu innviða og
atvinnulífs á landi í eigu ríkisins
að teknu tilliti til jafnræðis, hlut-
lægni, gagnsæis og samkeppn-
issjónarmiða. Samkvæmt lögunum
er skylt að auglýsa sérleyfis- og
rekstrarleyfissamninga sem ná til-
teknum fjárhæðum eða eru til
lengri tíma en þriggja ára.
Nokkur fyrirtæki eru með tíma-
bundin leyfi til að hafa aðstöðu og
starfsemi á aðalbílastæðinu við
Jökulsárlón. Eins og fyrr segir
var starfsemi fyrirtækja sem
bjóða upp á siglingar á lóninu haf-
in áður en landið varð þjóðgarður
og eru samningar þeirra við fyrri
landeigendur enn í gildi. Leyfi til
rekstrar matarvagna á svæðinu
voru auglýst til úthlutunar vorið
2022 og fengu þrír slíkir leyfi til
rekstrar í tvö ár. Athafnasvæðið
við Jökulsárlón er lítið, sem setur
því skorður hversu mörgum er
hægt að veita aðstöðu. Þá eru
nauðsynlegar veitur ekki fyrir
hendi.
Vatnajökulsþjóðgarður er með-
vitaður um þá miklu hagsmuni
sem tengjast rekstri á Jökulsár-
lóni og hefur leitast við að upplýsa
eftir bestu getu um stöðu undir-
búnings á lóninu. Í því skyni var
m.a. tekin saman stöðuskýrsla
fyrr á þessu ári og birt á vef þjóð-
garðsins auk þess sem hún var
send á helstu ferðaþjónustufyrir-
tæki svæðisins. Fyrirtæki sem
starfa í ferðaþjónustu á svæðinu
hafa ítrekað verið upplýst um að
úthlutun leyfa til rekstrar verður
auglýst í almennri auglýsingu þar
sem öllum áhugasömum gefst
tækifæri til þátttöku. Á þessari
stundu er málið í undirbúningi og
ekki opið fyrir umsóknir.
Í atvinnustefnu þjóðgarðsins er
lögð á það áhersla að sanngjarn
tímafrestur sé veittur á öllum
ákvörðunum þjóðgarðsins er varða
rekstur fyrirtækja sem nýta sér
gæði hans. Því leggur þjóðgarður-
inn áherslu á að upplýst verði um
tímasetningar úthlutana með góð-
um fyrirvara. Markmiðið er að
fyrir liggi tímasett áætlun um
næstu skref í uppbyggingu svæð-
isins og hvenær áformað er að ný
leyfi verði auglýst til úthlutunar.
Þar sem um stefnumarkandi
ákvarðanir er að ræða þarf þó
bæði svæðisráð suðursvæðis og
stjórn þjóðgarðsins að fjalla um
og taka afstöðu til mála á grund-
velli þeirrar vinnu sem þegar hef-
ur farið fram.
Jökulsárlón í
Vatnajökulsþjóðgarði
Ingibjörg Halldórs-
dóttir og Steinunn
Hödd Harðardóttir
»Hér verður gerð
stutt grein fyrir for-
sögu málsins og hver
staða mála er innan
þjóðgarðsins varðandi
framtíðarstefnumörkun
fyrir Jökulsárlón.
Steinunn Hödd
Harðardóttir
Ingibjörg er settur framkvæmda-
stjóri Vatnajökulsþjóðgarðs og
Steinunn Hödd er þjóðgarðsvörður á
suðursvæði.
ingibjorg.halldorsdottir@vjp.is
Ingibjörg
Halldórsdóttir
Rússar hafa gefið
út þá yfirlýsingu að
Ísland sé í hópi óvina-
ríkja þeirra vegna að-
ildar að NATÓ og
stuðnings við Úkraínu
vegna innrásar Rússa.
Því þótti mér verð-
ugt framtak Sam-
bands ungra sjálf-
stæðismanna að mæta
við sendiráð Rússa og
ætla sér að mála gangstéttina í
fánalitum Úkraínu. Því miður
greip íslensk valdstjórn inn í áætl-
unarverk hinna ungu sjálfstæðis-
manna, kom í veg fyrir það með
því að stöðva það með valdi. Götur
og gangstéttir hafa jú áður og
mörgum sinnum verið málaðar í
öllum regnbogans litum til stuðn-
ings vissum hópum í þjóðfélaginu.
Hin hugdjarfa liðsveit sjálfstæðis-
mannanna var hins vegar aðeins
með tvo liti regnbogans, þann gula
og bláa. Ætlun þeirra var að sýna
stuðning við réttindabaráttu Úkra-
ínumanna til að fá að
lifa í friði í sínu eigin
landi án yfirgangs og
valdníðslu Rússa, sem
snúist hefur upp í al-
varlega stríðsglæpi.
En þeir voru stöðvað-
ir af íslensku vald-
stjórninni, sem Rúss-
ar hafa yfirlýst óvini
sína.
Í upphafi innrásar
Rússa inn í Úkraínu
síðastliðinn febrúar
skutu þeir á allt sem
fyrir varð; almenna óbreytta borg-
ara, konur, börn og gamalmenni.
Íbúðarhúsum Úkraínumanna var
hvergi þyrmt og létust almennir
borgarar í eldflauga- og skrið-
drekaárásum innrásarliðsins.
Stríðsglæpir hafa verið framdir
þar miskunnarlaust í hálft ár. Má
ekki alþjóðasamfélagið fara að
grípa inn í þessa atburðarás? Það
hefur jú áður gerst með góðum ár-
angri.
Úkraínumenn heyja stríðið með
bæði allt öðru hugarfari og hjarta-
lagi, sem vert er að benda fólki á.
Þeir beina hernaðaraðgerðum sín-
um gegn hershöfðingjum en ekki
gegn hinum óbreyttu hermönnum.
Ber það vitni um göfuga og sið-
prúða hernaðarstefnu Úkraínu-
manna, sem ekki er einungis aðdá-
unarverð heldur mun hún færa
þeim verðskuldaðan sigur að lok-
um. Ekki er annað hægt en að lofa
og dást að þessu æðra siðgæði
Úkraínumanna, sem allur umheim-
urinn er vitni að mitt í öllum þeim
hörmungum sem gengið hafa yfir
úkraínsku þjóðina.
Ég harma það, að hið valda úr-
valslið ungra sjálfstæðismanna hafi
ekki fengið að sýna stuðning sinn
á táknrænan hátt á gangstéttinni í
Garðastræti, eftir hálfs árs umsát-
ur og stríðsglæpi Rússa í Úkraínu.
Einar Ingvi
Magnússon » Verðugt framtak
Sambands ungra
sjálfstæðismanna.
Einar Ingvi Magnússon
Höfundur er áhugamaður um sam-
félagsmál.
Gangstéttin í Garðastræti
Allt um sjávarútveg