Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Qupperneq 6

6 LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103
ÁGRIP GESTAFYRIRLESTRA
Góðkynja einstofna mótefnahækkun (MGUS) er algengt
forstig mergæxlis (MM) og skyldra sjúkdóma og fyrir-
finnst hjá rúmlega 4% einstaklinga >50 ára. MGUS er alltaf
undanfari MM en flestir með MGUS þróast ekki yfir í
tengd krabbamein. Byggt á afturskyggðum rannsóknum,
leiðbeiningar ráðleggja að fylgja MGUS einstaklingum
eftir til æviloka, en engar framskyggnar rannsóknir liggja
fyrir sem styðja þetta eða hafa verið gerðar sem sýna fram
á hagkvæmustu leiðina til að fylgja eftir MGUS einstak-
lingum.Við sýndum nýlega fram á að MM-sjúklingar með
greint MGUS lifðu marktækt lengur en MM-sjúklingar
án fyrri sögu um MGUS, sem gæti bent til að skimun
fyrir MGUS gæti leitt til betri lifunar. Til að meta áhrif
skimunar fyrir MGUS á lífslíkur og til að fá vísindalega
sönnun fyrir bestri leið til eftirfylgni, stefnum við að því
að bjóða öllum Íslendingum >40 ára (N=140 000) að taka
þátt í skimunarrannsókn á MGUS. Við munum vinna með
Krabbameinsfélagi Íslands sem hefur innviði fyrir skimun
og nýta okkur það að flestir einstaklingar >40 ára fara í
blóðprufu af ýmsum ástæðum á þremur árum. Við munum
framkvæma próteinrafdrátt og mælingar á léttum keðjum
á öllum þátttakendum. Einstaklingar með MGUS verður
svo boðin þátttaka í slembdri klínískri prófun með mark-
miðið að greina bestu leið til uppvinnslu og eftirfylgni.
Rannsókn okkar mun verða sú stærsta sinnar tegundar
og mun svara fjölda mikilvægra klínískra og vísindalegra
spurninga.
Greinin Why Most Published Research Findings Are False
(Ioannidis, 2005) um birtingarhefðir í heilbrigðisvísindum
hefur vakið mikla athygli. Í þessu erindi er ekki fjallað um
hvað orðið most merkir heldur um það hvernig hugtökin
marktækni og p-gildi eru stundum notuð við ályktanir
sem byggja á mælingum. Wakefield (1998) náði heims-
frægð þegar virt læknatímarit birti eftir hann grein þar
sem ályktað var um slæmar hliðarverkanir bólusetninga.
Greinin var síðan dregin til baka þegar upp komst að
höfundar höfðu nuddað gögnin til. Þar hafði lítið nudd
mikil áhrif. Á seinni tímum hafa fræðimenn gefið í skyn til
dæmis tengsl drómasýki við ákveðna gerð bólusetninga.
Af tölfræðilegum ástæðum eru ályktanir sem þessar mjög
vafasamar. Þær eru byggðar á marktæknihugtakinu en
ekki stærðargráðunni á ímynduðum áhrifum. Rifjað er
upp einfalt kennslubókardæmi úr Young & Smith (2005)
sem sýnir að lítið, marktækt frávik frá núllkenningu
mætti túlka sem aukinn stuðning við núllkenningu (í
bayesískum skilningi). Þetta má alls ekki skilja sem svo að
allar gagnagreininar séu markleysa. Til dæmis eru tengsl
tóbaksreykinga við ýmsa sjúkdóma það afgerandi að hafið
er yfir allan vafa. Rakin eru nokkur nýleg dæmi þar sem
villandi ályktanir hafa ratað í fjölmiðla.
Heimildir:
Ioannidis JPA. Why most published research findings are false. PLoS
Medicine 2005; 2: e124.
Wakefield A. Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific
colitis, and pervasive developmental disorder in children. Lancet 1998; 351:
637-41.
Young G, Smith R. Essential of Statistical Inference. Cambridge University
Press 2005.
G 1 Blóðskimun til bjargar – Þjóðarátak gegn mergæxlum
Sigurður Yngvi Kristinsson
prófessor í blóðsjúkdómum við Læknadeild Háskóla Íslands
sigyngvi@hi.is
G 2 Misnotkun á marktæknihugtakinu í rannsóknum
Helgi Tómasson
prófessor í hagrannsóknum og tölfræði við Hagfræðideild Háskóla Íslands
helgito@hi.is
X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1