Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 7

LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103 7
ÁGRIP OPINNA FYRIRLESTRA
Stofnfrumur hafa verið í sviðsljósinu undanfarin ár vegna
vona sem bundnar eru við nýtingu þeirra í lækningar-
skyni. Í heiminum í dag eru þúsundir klínískra prófana
(clinical trials) á stofnfrumum í meðferðarskyni opinber-
lega skráðar og hefur fjöldinn aukist hratt undanfarin ár.
En hvað eru stofnfrumur, hvernig virka þær í líkamanum
og hvernig má nota eiginleika þeirra í meðferðar- og rann-
sóknarskyni?
Í þessum fyrirlestri verður virkni stofnfruma í líkamanum
rædd og dæmi tekin um rannsóknir þar sem stofnfrumur
hafa verið notaðar annars vegar til þess að auka skilning
okkar á mannslíkamanum og virkni hans og hins vegar
til þess að skilja sjúkdóma og finna mögulegar meðferðir
við þeim. Þá verða einnig ræddar framfarir í erfðarann-
sóknum og þær væntingar sem bundnar eru við nýtingu á
erfðabreyttum stofnfrumum til lækninga.
Margir fræðimenn (sér í lagi úr hópi hagfræðinga) hafa
lýst undrun sinni yfir því að þrátt fyrir að efnahagur í
neyslusamfélögum hafi vænkast undanfarna áratugi,
þorri fólks sé kominn upp úr sárri fátækt og eigur fólks
hafi aldrei verið fleiri, virðist fólk síður en svo hamingju-
samara en það var áður. Fræðimenn gáfu sér þannig þá
forsendu að eigur og peningar stuðli að hamingju fólks
og í marga áratugi hafði farsæld og hamingja þjóða verið
lögð að jöfnu við verga þjóðarframleiðslu þeirra. Í upphafi
21. aldarinnar var slíkum hlutlægum mælikvörðum hafn-
að og upp hófust heilmiklar rannsóknir á hamingju í formi
huglægrar vellíðanar (Subjective Well Being). Rannsóknir
sálfræðinga og fleiri síðustu ár hafa sýnt fram á að þvert á
fyrri trú, getur sókn í peninga og eigur – efnishyggja - graf-
ið undan vellíðan fólks og að tengsl tekna og hamingju eru
snúin. Ójöfnuður innan samfélags, hugmyndafræði þess
og aðgangur fólks að velferðarstofnunum eru meðal þess
sem hefur áhrif á samband tekna og hamingju.
Við lifum í neyslusamfélagi þar sem táknræn merking
hluta lofar undraverðum sálrænum ábata – fegurð, vin-
sældum, ást og bættu sjálfi. Sjálfsmynd fólks má þannig
breyta og bæta með merkingarþrungnum munum og fólk
tjáir sig og túlkar aðra með eigum. Samkeppni einstak-
lingshyggjunnar ýtir undir félagslegan samanburð og
grefur undan samfélagslegu trausti sem aftur hefur áhrif
á hamingju fólks og stöðukvíða. Í erindinu mun ég fjalla
um niðurstöður nokkurra rannsókna minna á sálfræði-
legum afleiðingum hugmyndafræði neyslusamfélaga,
um tengsl efnishyggju við hamingju, líkamsmynd og
skuldasöfnun. Einnig mun ég fjalla um rannsókn sem
sýnir hvernig ójöfnuður getur leitt til efnishyggju og
stöðukvíða og þannig haft áhrif á hamingju ólíkra þjóð-
félagshópa.
O 1 Stofnfrumur í rannsókna- og meðferðarskyni
Erna Magnúsdóttir
dósent í lífeinda- og líffærafræði við Læknadeild Háskóla Íslands
erna@hi.is
O 2 Hamingja og sjálfsmynd í neyslusamfélagi nútímans
Ragna Benedikta Garðarsdóttir
dósent í félagssálfræði við Sálfræðideild Háskóla Íslands
rgb@hi.is
X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1