Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Qupperneq 38

búsetu, hæð og þyngd (n=2117). Upplýsinga um kvilla á meðgöngu og í
fæðingu var aflað úr sjúkraskrá.
Niðurstöður: Þegar þátttakendur voru spurðir hvort þeir forðuðust al-
mennt ákveðnar fæðutegundir eða heilu fæðuflokkana, svöruðu um 20%
því játandi. Algengast var að þátttakendur forðuðust mjólkurvörur (9%),
en um 4% sögðust forðast fisk og sama hlutfall forðast kjöt. Í heildina
nota um 85% barnshafandi kvenna í rannsókninni einhver bætiefni, en
35% þátttakenda tók lýsi reglulega. Um 12% þátttakenda borða fisk <1x
í mánuði og nota jafnframt < 1skammt á dag af mjólkurvörur og teljast í
hættu að þróa joðskort á meðgöngunni.
Ályktanir: Góð þátttaka í rannsókninni bendir til þess að fýsilegt sé að
skima fyrir fæðuvali í upphafi meðgöngu, með það fyrir augum að finna
konur sem fullnægja ekki þörf sinni og fóstursins fyrir lykilnæringarefni
eða eru taldar í áhættu á kvillum í meðgöngu vegna óheilsusamlegs
mataræðis.
E 102 Meðgöngusykursýki eftir innleiðingu nýrra klínískra
leiðbeininga um skimun fyrir sykursýki á meðgöngu
Margrét H. Ívarsdóttir1, Hildur Harðardóttir1,2, Ómar S. Gunnarsson2, Arna
Guðmundsdóttir3
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Kvennadeild Landspítala, 3Lyflækningasvið, Landspítali
mhi4@hi.is
Inngangur: Á Íslandi var tíðni meðgöngusykursýki (MGS) 4,4% árin 2007-
8. Í febrúar 2012 tóku gildi nýjar klínískar leiðbeiningar um skimun fyrir
MGS með lægri viðmiðum en áður. Búist var við að algengi MGS myndi
aukast verulega.
Efniviður og aðferðir: Allar konur með MGS sem fæddu einbura á LSH
frá 1.3. 2012–1.3. 2014 (n=345) og sambærilegur viðmiðunarhópur (V)
(n=612). Skráður var aldur móður, kynþáttur, hæð, þyngd, sykurþolpróf,
meðferð, meðgöngulengd, fæðingarmáti, fæðingarþyngd, fylgikvillar á
meðgöngu, fæðingu og nýburaskeiði. Lýsandi tölfræði var beitt.
Niðurstöður: MGS greindist hjá 5,2% (345 / 6631). Insúlínmeðferð þurftu
33,9% en hjá 66,1% dugði mataræðisbreyting og hreyfing. Konur með
MGS voru þyngri en V (88,2 kg vs 76,3; p=4*10-¹⁴). Fæðing var framkölluð
hjá 51,6% og 22,7% (p=0.0001) hjá MGS og V en ekki var munur á keisara-
skurðartíðni. Hjá MGS og V var langvinnur háþrýstingur hjá 7,8% og 2%
(p=0,00001) og vanvirkur skjaldkirtill hjá 5,5% og 2,1% (p=0,005). Konur
með MGS voru ekki líklegri til að fá meðgönguháþrýsting eða meðgöngu-
eitrun. Nýburar kvenna með MGS voru líklegri til að vera þungburar
(7,3% og 3,6%; p=0,012), fæðast fyrir tímann (7,5% og 2,9%; p=0,0011),
þurfa skammtímaeftirlit á vökudeild (17,4% og 11,1%; p=0,0061), fá
nýburagulu (6,7% og 3,3%; p=0,015) og blóðsykurfall (3,48% og 0,16%;
p=0,00002). Ekki var munur á tíðni axlarklemmu (p=0,2) og viðbeinsbrota
(p=0,85).
Ályktanir: Algengi MGS hefur aukist úr 4,4% í 5,2%. Konur með MGS
eru þyngri, hafa frekar langvinnan háþrýsting og þurfa oftar framköllun
fæðingar. Börn þeirra eru líklegri til að vera þungburar, fyrirburar, fá gulu
og blóðsykurfall.
E 103 Endurspeglast notkunarleysi getnaðarvarna í endurteknum
fóstureyðingum?
Sóley S. Bender
Hjúkrunarfræðideild, Háskóli Íslands
ssb@hi.is
Inngangur: Í lögum frá 1975 um fóstureyðingar segir að auðvelda eigi
almenningi útvegun getnaðarvarna, m.a. með því að sjúkrasamlög taki
þátt í kostnaði þeirra. Slíkt hefur aldrei komið til framkvæmda. Ýmsar
getnaðarvarnir eru dýrar og eftir hrun hækkuðu þær í verði. Tilgangur
rannsóknarinnar var að skoða hvort breyting hafi orðið á endurteknum
fóstureyðingum á tímabilinu 2000-2015.
Efniviður og aðferðir: Skráð gögn í Landshögum og gagnaskrá Embættis
landlæknis um fóstureyðingar voru skoðuð með tilliti til endurtekinna
fóstureyðinga á tímabilinu 2000-2015. Greint var hlutfall endurtekinna
fóstureyðinga eftir því hvort viðkomandi hafði einu sinni, tvisvar eða
þrisvar áður farið í fóstureyðingu.
Niðurstöður: Á fyrri hluta tímabilsins (2000-2007) var meðaltal endurtek-
inna fóstureyðinga 31% en 36% á því seinna (2008-2015). Langflestar af
þeim sem höfðu áður farið í fóstureyðingu á tímabilinu 2000-2015 höfðu
einu sinni áður slíka reynslu að baki. Það hlutfall var á bilinu 67-75%, 74%
árið 2000 og 67% árið 2015. Það voru 16-25% sem höfðu á tímabilinu farið
tvisvar áður í fóstureyðingu. Hlutfallið fór hækkandi, úr 19% árið 2000 og
í 25% árið 2015. Á bilinu 5-10% kvenna höfðu farið þrisvar sinnum áður í
fóstureyðingu. Lítilsháttar hækkun var á síðara hluta tímabilsins.
Ályktanir: Á heimsvísu eru um 40% þungana taldar vera óráðgerðar. Um
helmingur þeirra má rekja til þess að getnaðarvarnir brugðust. Stafar það
meðal annars af því að þær voru ekki notaðar rétt. Það bendir til þess að
ráðgjöf um getnaðarvarnir hafi verið ábótavant. Niðurstöður þessarar
rannsóknar benda til vissra erfiðleika við notkun getnaðarvarna sem ráð-
gjöf um getnaðarvarnir og niðurgreiðsla getnaðarvarna gæti haft áhrif á.

E 104 Ráðgjöf um getnaðarvarnir á Kvennasviði Landspítala í 20 ár
Sóley S. Bender
Hjúkrunarfræðideild, Háskóli Íslands
ssb@hi.is
Inngangur: Samkvæmt lögum frá 1975 um ráðgjöf og fræðslu varðandi
kynlíf og barneignir, fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir þá skal starf-
rækja ráðgjöf um getnaðarvarnir á spítölum landsins. Slík ráðgjöf hefur
verið starfrækt í tuttugu ár á Kvennasviði Landspítalans, 1997-2017.
Tilgangur rannsóknarinnar var að skoða þróun þjónustunnar yfir tuttugu
ára tímabil.
Efniviður og aðferðir: Skoðaðar voru komur kvenna í ráðgjöfina á ár-
unum 1997-2017 með tilliti til fjölda, tegundar getnaðarvarna og aldurs.
Gagnasöfnun byggðist á skráðum gögnum.
Niðurstöður: Fyrstu árin fer komum hægt fjölgandi frá 135 árið 1997 og
nær hámarki á árunum 2002-2003, um 400 komur. Fjöldi koma hefur verið
háður opnunartíma. Frá upphafi hafa unglingsstúlkur verið fjölmennasti
hópurinn. Ráðandi getnaðarvarnir fyrstu tíu árin voru getnaðarvarnapill-
an og hormónasprautan. Oft voru ódýrari getnaðarvarnir fyrir valinu.
Á seinna helmingi tímabilsins verður val kvenna um getnaðarvarnir
fjölbreyttara. Notkun lykkjunnar er mismikil milli ára, um 5-20% af öllum
getnaðarvörnum. Almennt er lítil notkun á hormónahringnum og horm-
ónaplástrinum.
Ályktanir: Sú þróun hefur átt sér stað á árunum 1997-2013 að tíðni fóstur-
eyðinga meðal unglingsstúlkna 15-19 ára hefur farið verulega lækkandi.
Árið 1997 var tíðnin 20,4 per 1000 en var komin niður í 12,7 per 1000 árið
2014. Margvíslegir skýringarþættir geta legið þar að baki eins og greitt
aðgengi að neyðarpillunni árið 2000 og ráðgjöf um getnaðarvarnir. Líklegt
má telja að ráðgjöfin stuðli að meðferðarheldni en slíkt krefst frekari rann-
sókna. Niðurstöður sýna að ódýrari getnaðarvarnir verða oft fyrir valinu.
38 LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103
X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1