Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 52

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
52 LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103
E 151 Sjúkraþjálfun á stofu á árunum 1999-2015: Eru notendur
þjónustunnar að eldast?
Sólveig Á. Árnadóttir
Rannsóknarstofa í hreyfivísindum, Námsbraut í sjúkraþjálfun, Háskóli Íslands
saa@hi.is
Inngangur: Markmið rannsóknarinnar var að greina hvort hækkandi
meðalaldur Íslendinga skili sér í breyttu hlutfalli eldri borgara (≥ 65 ára)
í hópi þeirra sem fá sjúkraþjálfun á stofu.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin byggði á fyrirliggjandi upplýsingum
um alla sem fengu sjúkraþjálfun á stofu á árunum 1999 til 2015 með
greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga Íslands (N=172071) og mannfjöldatöl-
um frá Hagstofu Íslands. Fisher’s exact og kí-kvaðrat próf voru notuð
við tölfræðigreiningu.
Niðurstöður: Á árunum 1999 til 2015 jókst hlutfall eldri borgara, meðal
þeirra sem fengu sjúkraþjálfun á stofu, úr 18,9% í 24,6% (OR=1,40;
95%CI=1,34-1,45). Á sama tíma jókst hlutfall þessa aldurshóps á lands-
vísu úr 11,6% í 13,9% af heildarmannfjölda. Í hópi eldri borgara sem fékk
sjúkraþjálfun á stofu árið 1999 voru karlar 35,5%, 62,4% voru á aldrinum
65-74 ára, 32,4% 75-84 ára og 5,2% ≥85 ára. Hagstofutölur 1999 sýna að
í hópi eldri borgara á landsvísu voru karlar 45% og hlutföll fyrrnefndra
aldurshópa voru 56,3%, 33,2% og 10,5%. Í hópi eldri borgara sem fékk
sjúkraþjálfun á stofu árið 2015 voru karlar 37,8%, 53,7% voru á aldrinum
65-74 ára, 34,4% 75-84 ára og 11,9% ≥85 ára. Hagstofutölur 2015 sýna að í
hópi eldri borgara á landsvísu voru karlar 47,4% og hlutföll fyrrnefndra
aldurshópa voru 56,8%, 30,1% og 13,1%. Samanburður á þeim sem fóru í
sjúkraþjálfun á stofu 1999 og 2015 sýnir að þeim allra elstu hefur fjölgað
mest (p<0,001) og hlutur eldri karla hefur aukist (p=0,007).
Ályktanir: Breytt aldurssamsetning í hópi þeirra sem sækja sjúkraþjálfun
á stofu kallar á sterka öldrunarfræðiþekkingu á þessum vettvangi.
E 152 Heilsufar og færni við komu á hjúkrunarheimili: Samanburður
á íbúum með og án sykursýki, þýðisrannsókn
Árún K. Sigurðardóttir1, Ragnheiður H. Arnarsdóttir1, Kjartan Ólafsson2, Ingibjörg
Hjaltadóttir3
1Heilbrigðisvísindasvið, Háskólinn á Akureyri, 2Hug-félagsvísindasvið, Háskólinn á Akureyri,
3Hjúkrunarfræðideild, Háskóli Íslands
arun@unak.is
Inngangur: Slök stjórnun á sykursýki eykur áhættu á fylgikvillum sykur-
sýkinnar en fylgikvillar leiða oft til líkamlegrar færniskerðingar. Fólk með
sykursýki flytur yngra á hjúkrunarheimili en þeir án sykursýki. Tilgangur
rannsóknarinnar var að bera sama heilsufar, færni, lyfjanotkun og sjúk-
dómsgreiningar íbúa með og án sjúkdómsgreiningarinnar sykursýki við
komu á hjúkrunarheimili.
Efniviður og aðferð: Afturskyggn rannsókn yfir árin 2003-2014, notuð
voru gögn frá gagnasafni um mat á heilsufari og hjúkrunarþörf íbúa á
öldrunarstofnunum. Hver íbúi var með eitt mat, alls 7215 möt.
Niðurstöður: Samtals voru íbúar án sykursýki 6264 og þeir með sykursýki
987. Meðalaldur íbúa án sykursýki var 83,6 ár (sf 8,2) og þeirra með sykur-
sýki 81,8 ár (sf 8,0). Hlutfall einstaklinga með sykursýki við komu á hjúkr-
unarheimili jókst frá 10% árið 2003 til 18% árið 2013. Þegar að leiðrétt var
fyrir aldri og kyni, voru íbúar með sykursýki með hærra BMI, meiri líkur á
óstöðugu heilsufari, betri vitræna getu, meiri vandamál með þvaglát, fleiri
sár á stigum 1, 2 og 3, og höfðu fleiri sýkingar af völdum ónæmra bakt-
ería og oftar lungnabólgu, borið saman við þá án sykursýki. Íbúar með
sykursýki voru líka líklegri til að hafa háþrýsting, hjartasjúkdóma vegna
blóðþurrðar og sjúkdóma í útlægum slagæðum. Hinsvegar reyndist ekki
vera munur milli hópanna varðandi heilablóðfall, lömun eða Alzheimer-
sjúkdóm en íbúar með sykursýki voru ólíklegri til að hafa beingisnun.
Ályktanir: Íbúum með sykursýki fer fjölgandi á hjúkrunarheimilum, því
fylgir meiri þörf fyrir flókna umönnun. Tryggja þarf að starfsfólk hafi
þekkingu á hvernig meðhöndla á sykursýki hjá öldruðum.
E 153 Næringarástand sjúklinga á öldrunardeild Landspítala: Viðhorf
sjúklinga og nýting fæðissóun matar frá eldhúsi
Katrín S. Kristbjörnsdóttir, Ólöf G. Geirsdóttir, Óla K. Magnúsdóttir
Matvæla- og næringarfræðideild, HÍ
ogg@hi.is
Inngangur: Vannæring er þekkt vandamál meðal aldraðra inniliggjandi
sjúklinga. Ástæður vannæringar aldraðra eru fjölþættar, en vísbendingar
eru um að margir öldrunarsjúklingar uppfylla ekki næringarþarfir sínar
vegna mikillar fæðusóunar. Markmiðið var 1) að meta hættu á vannær-
ingu meðal sjúklinga á öldrunardeildum, 2) að meta hversu miklu af
sjúkrahúsmatnum er sóað, 3) að meta orkuinntöku sjúklinga á öldrunar-
deildum, og 4) að meta viðhorf sjúklinga til fæðisins á sjúkrahúsinu.
Aðferðir: Þversniðsrannsókn þar sem þátttakendur voru 181 sjúklingur á
öldrunardeildum Landspítala, Landakoti, þar af 102 konur og 79 karlar.
Meðalaldur þátttakenda var 83 ár. Sérstakt skimunarblað var notað til að
meta hættu á vannæringu og svokallað diskamódel var notað til að meta
nýtingu/sóun matar og orkuinntöku. Einnig var notaður 12-spurninga
spurningalisti sem höfundur bjó til að meta viðhorf sjúklinga til fæðis.
Niðurstöður: 117 sjúklingar (66%) höfðu ákveðnar eða sterkar líkur á
vannæringu (N=178). Fæðusóun var meiri í hádegismatnum en kvöld-
matnum, eða 33% samanborið við 26% (N=74). Hætta á vannæringu og
fæðusóun var mismunandi eftir deildum. Meðal orkuinntaka þátttakenda
(N=17) var 1300 (±400) kkal/dag. Meðal próteininntakan sjúklinga var 0.8
g/kg/dag. Þrettán af 17 þátttakendum sögðu að sjúkrahúsmaturinn væri
annaðhvort mjög góður eða frekar góður. Meira en helmingur sagði að
maturinn væri ekki nægilega heitur og engum sjúkling var boðið að velja
á milli rétta á matseðli.
Ályktanir: Líkur eru á að næringarástand sjúklinga á öldrunardeildum
Landspítala sé ófullnægjandi. Orku- og próteinbætt fæði gæti verið ákjós-
anlegri kostur fyrir aldraða sjúklinga. Mögulega væri hægt að draga úr
fæðusóun með því að hafa kvöldmatinn stærstu máltíð dagsins.
E 154 Þróun sjálfvirkra myndvinnsluaðferða til merkinga á
heilahólfum sjúklinga með fullorðinsvatnshöfuð
Lotta M. Ellingsen1, Snehashis Roy2, Aaron Carass3, Ari M. Blitz4, Dzung L. Pham2,
Jerry L. Prince3
1Læknisfræðileg verkfræði, rafmagns- og tölvuverkfræðideild, Háskóli Íslands, 2CNRM, The
Henry M. Jackson Foundation for the Advancement of Military Medicine, 3Rafmagns- og
tölvuverkfræðideild, Johns Hopkins University, 4Röntgendeild, Johns Hopkins University
lotta@hi.is
Inngangur: Fullorðinsvatnshöfuð er viðvarandi form vatnshöfuðs
í öldruðum, sem talið er orsakast af stífu í flæði mænuvökva. Full-
orðinsvatnshöfuð einkennist af minnisskerðingu, jafnvægisleysi og
þvagleka og er talið vera orsök 5% allrar heilabilunar. Erfitt getur
reynst að greina fullorðinsvatnshöfuð og eru sjúklingar oft misgreind-
ir með Alzheimer eða Parkinson sjúkdóma. Ef hins vegar tekst að
greina fullorðinsvatnshöfuð þá eiga þeir sjúklingar möguleika á með-
ferð með skurðaðgerð ólíkt öðrum þekktum orsökum heilabilunar.
Fullorðinsvatnshöfuð er því ein af fáum meðhöndlanlegum heilabilun-
um.