Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 55

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103 55
E 161 Samband heilsu móður og barns og mat foreldra á lundafari
barns við 4 ára aldur
Guðrún Kristjánsdóttir1, Lilja Sigurðardóttir2, Margrét Eyþórsdóttir3
1Hjúkrunarfræðideild/Kvenna- og Barnasvið Landspítala, Fræðasvið barnahjúkrunar,
2Hjúkrunarfræðideild, Fræðasvið barnahjúkrunar, 3Kvenna- og barnasvið, Landspitali
Children’s Hospital
gkrist@hi.is
Inngangur: Lundarfar er að mestu talið byggja á erfðafræðilegum grund-
velli. Þó hefur verið sýnt að aðstæður og uppeldi áhrif á mótun þess fram
eftir aldri. Tilgangur er að skoða samband milli aðstæðna við fæðingu og
líðan móður og barns og lundarfars barna þeirra við 4 ára aldur.
Efniviður og aðferð: Úrtak nýorðinna foreldra var fylgt eftir í fjögur
ár. Þátttakendur voru 129, 66 mæður og 63 feður (svarhlutfallið 58,6%).
Lundarfar var metið með spurningalista McDevitt og Carey, BSQ. Aðrar
breytur voru: Innlagnardeild eftir fæðingu, tegund fæðingar, með-
göngulengd, þunglyndi og kvíði mæðra viku og 6 vikum eftir fæðingu.
Niðurstöður: Ekki reyndist marktækur munur þegar skoðuð voru tengsl
fyrirbura við lundarfar og fæðingartegundar við lundarfar. Fjórum árum
eftir fæðingu reyndist marktæk veik jákvæð fylgni á milli kvíðaeinkenna
og heildarstigs lundarfars barns (r(61)=0,331, p<0,01) og einnig við þung-
lyndi mæðra á 6. viku eftir fæðingu (r(61)=0,281, p<0,02). Líðan feðra
fyrstu vikur eftir fæðingu höfðu ekki áhrif á mat þeirra á lundarfar barna
sinna.
Ályktanir: Aðstæður við fæðingu barns, svo sem að barn fæðist við
erfiða fæðingu eða hafi þurft að liggja á Vökudeild, sýna sig ekki hafa
heildaráhrif á mat foreldra á lundarfari þeirra fjórum árum síðar. Hins
vegar hefur andlegt heilsufar mæðra áhrif þar á. Lundarfar barnanna
var einungis metið einu sinni og því sást ekki breyting á því yfir tíma og
því ekki unnt að svara hvort þessir þættir breyti lundarfari barnsins með
tímanum eða hvort þetta sé einungis skynjun foreldra, sem getur verið
neikvæðari vegna þunglyndis eða ungs aldurs.
E 162 Heilsa barna og unglinga sem orðið hafa fyrir einelti:
Niðurstöður landskönnunar
Guðrún Kristjánsdóttir1, Helena Pálsdóttir2
1Hjúkrunarfræðideild/Kvenna- og Barnasvið Landspítala, Fræðasvið barnahjúkrunar,
2Hjúkrunarfræðideild, Fræðasvið barnahjúkrunar
gkrist@hi.is
Inngangur: Rannsóknir hafa í seinni tíð betur leitt í ljós hverjar afleiðingar
eineltis eru og hvað þarf að hafa í huga til að koma í veg fyrir einelti.
Rannsóknir hafa meðal annars sýnt fram á meiri streitu, verri lífsgæði,
aukin einkenni um þunglyndi og lægra sjálfsmat. Börn og unglingar sem
skera sig úr meðal annars vegna offitu eða áberandi sjúkdóma eru líklegri
til að vera lögð í einelti. Lítið er um rannsóknir á afleiðingum eineltis á
Íslandi og var þessi rannsókn gerð til að athuga tengsl eineltis við heilsu,
líðan og verki. Einnig var athugað hvort þung börn séu frekar lögð í ein-
elti.
Efniviður og aðferð: Í rannsókninni var notuð spurningakönnun WHO
HBCS (hbcs.org). Spurningalistinn var lagður fyrir landsúrtak 11382
barna og unglinga í 6.-, 8.- og 10. bekk í grunnskóla árið 2009/2010, og
fékkst 95% svarhlutfall. Þátttakendur svöruðu spurningum um heilsu,
líðan, hæð og þyngd og hvort viðkomandi hafi verið lagður í einelti.
Niðurstöður: Þeir sem voru lagðir í einelti mátu heilsu sína og lífsánægju
marktækt verri en aðrir og sálvefræn einkenni algengari heldur en þeir
sem voru ekki lagðir í einelti. Eftir aldri dró úr algengi eineltis en tengslin
sterkari milli eineltis og vanlíðunar. Þetta átti við alla aldurshópa, en 15
ára börn (elstu börnin) sem lögð voru í einelti komu verst út í heilsu og
lífsánægju. Einnig voru marktækt auknar líkur á einelti með hærri BMI-
stuðli.
Ályktun: Þáttur eineltis í heilsuútkomum barna og unglinga verður að
taka alvarlega í öllu mati á heilsu og líðan barna.
E 163 Eru tengsl milli einhverfu og stutts eða langs tíma milli
fæðinga? Lýðgrunduð tilfellaviðmiðarannsókn
Elísabet Þórðardóttir1, Evald Sæmundsen2, Vilhjálmur Rafnsson2
1Miðstöð í lýðheilsuvísindum, Heilbrigðisvísindasvið, Háskóli Íslands, 2Læknadeild,
Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins
eth55@hi.is
Inngangur: Orsakir einhverfurófsröskunar má sennilega rekja til flókins
samspils erfða og umhverfis og að áhrif umhverfisþátta séu mest á fóstur-
skeiði. Markmiðið er að rannsaka hvort auknar líkur er á að yngra systkini
greinist með einhverfurófsröskun ef tímabil milli fæðinga er stutt (<12
mán.) eða langt (≥60 mán.), hér verður greint frá lýsandi þáttum.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin er lýðgrunduð tilfellaviðmiðarann-
sókn heimfest í úrtaki úr Fæðingarskrá. Úr skrá Greiningarstöðvar voru
fundnir allir sem greindust með einhverfurófsröskun á tímabilinu 1998-
2014. Eftir samkeyrslu við Fæðingarskrá reyndust 1680 einstaklingar
með einhverfurófsröskun vera fæddir á Íslandi á árunum 1982-2012.
Fimm sinnum fleiri viðmið fædd á sama árabili voru valin af handahófi
úr Fæðingarskrá (n=8400). Sammæðra systkini voru einnig sótt í skránna
(n=16.132). Mat á tölfræðilegum styrk fór yfir 80%.
Niðurstöður: Meðalaldur mæðra við fæðingu var um 28 ár og reyndist
ekki vera munur á milli hópanna. Hins vegar voru mæður barna með
einhverfurófsröskun bæði yngri og eldri en mæður úr viðmiðun-
arhópi (p=,018) og þær voru oftar einhleypar (54,3% vs. 47,8%, p<,001).
Einstaklingar með einhverfurófsröskun voru 3,15 sinnum líklegri til að
vera drengir en stúlkur, Apgar-stig voru lægri (p<,001) og þau voru í sam-
anburði við viðmiðunarhópinn oftar léttburar (4,9% vs. 3%) og undir 1500
gr (1,2% vs. 0,7%, p<,001).
Ályktanir: Fyrstu niðurstöður benda til breytileika á milli hópanna, bæði
hjá mæðrum og börnum. Hvort tímalengd milli fæðingar og getnaðar
næsta barns tengist einhverfurófsröskun á hins vegar eftir að koma í ljós.
Fyrirhuguð rannsókn mun veita mikilvægar upplýsingar er tengjast með-
göngu og þroska barnanna.
E 164 Tengsl skjátíma og hreyfingar við andlega líðan íslenskra
unglinga
Soffía M. Hrafnkelsdóttir, Sigurbjörn Á. Arngrímsson, Sigríður L. Guðmundsdóttir
Íþrótta- og heilsufræði við Íþrótta-, tómstunda- og þroskaþjálfadeild, Háskóli Íslands
soffiahr@simnet.is
Inngangur: Tengsl skjátíma, hreyfingar og andlegrar líðanar hafa lítið
verið rannsökuð. Við skoðuðum stöðu og tengsl þessara þátta hjá úrtaki
15 ára íslenskra unglinga.
Efniviður og aðferðir: Gögnum um heilsu og lífsstíl nemenda í 10. bekk
(N=301) var safnað í 6 grunnskólum í Reykjavík vorið 2015, með spurn-
ingalista og mælingum. Kí-kvaðrat próf/t-próf og fjölbreytu lógistískar
aðhvarfsgreiningar voru notaðar til að meta stöðu og tengsl milli skjátíma,
hreyfingar (mældrar heildarhreyfingar og sjálfmetinnar ákafrar hreyf-
ingar) og einkenna um þunglyndi, kvíða og líkamleg óþægindi.
Niðurstöður: Gögn fyrir aðal rannsóknarbreytur fengust fyrir 248 þátttak-
endur, 102 drengi og 146 stúlkur. Heildarskjátími var hærri hjá drengjum