Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 59

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103 59
M 1 Áhrif pneumókokka bólusetningar á pneumókokka úr nefkoki
heilbrigðra leikskólabarna á Íslandi
Sigríður Júlía Quirk1, Helga Erlendsdóttir2, Andries van Tonder3, Gunnsteinn
Haraldsson1, Ásgeir Haraldsson4, Martha Á. Hjálmarsdóttir1, Stephen D. Bentley5,
Angela B. Brueggemann3, Karl G. Kristinsson2
1HÍ, Læknadeild, 2Sýklafræðideild, Landspítali háskólasjúkrahús, 3Háskólinn í Oxford, Nuffield
Department of Medicine, 4Barnaspítali Hringsins, Landspítali háskólasjúkrahús, 5Pathogen
Genomics, Wellcome Trust Sanger institute
sjq1@hi.is
Tíu-gilda pneumókokka bóluefnið (Synflorix®) var innleitt í ungbarna-
bólusetningar á Íslandi í apríl 2011. Markmiðið var að kanna hvort
breytingar yrðu á hjúpgerðum og klónum pneumókokka í nefkoki heil-
brigðra leikskólabarna í kjölfar bólusetninganna.
Nefkoksstrokum var safnað árlega (í mars, 2009-2014), frá börnum úr
15 leikskólum höfuðborgarsvæðinu, til að athuga algengi pneumókokka.
Heilraðgreining var gerð á öðrum hverjum stofni, hjúpgerðir og arfgerðir
(MLST) lesnar úr heilraðgreiningargögnum og arfgerðir tengdar klóna-
hópum (CC). Tvö þriggja ára tímabil (2009-2011) áður en bólusetningar
hófust (FB) og eftir innleiðingu þess (2012-2014) (EB) voru borin saman.
Sýni voru tekin úr 2.884 heilbrigðum leikskólabörnum og ræktuðust
pneumókokkar frá 2013 þeirra (69,8%). Beratíðni hélst óbreytt á milli ára.
Alls voru 975 stofnar heilraðgreindir og greindust 29 hjúpgerðir, 43 klóna-
hópar (CC), 5 stakir og 98 arfgerðir. Hlutfall bóluefnishjúpgerða lækkaði
úr 53% FB í 28% EB. Algengasti klónahópurinn á báðum tímabilum var
CC439, 59 stofnar FB og 68 EB. Af CC439 voru FB 79% stofnar af bólu-
efnishjúpgerðinni 23F, en EB tilheyrðu 72% stofnanna hjúpgerðum utan
bóluefnisins, 23A, 23B. Næst algengastur var CC199, 56 stofnar FB, (73%
af hjúpgerð 19A og 27% 15B/C) og 53 stofnar EB (51% af hjúpgerð 19A og
49% 15B/C). Flestir stofnar með minnkað næmi fyrir penisillíni tilheyrðu
hjúpgerð 19F, CC236, 36 stofnar FB og 15 EB, þá hjúplausir stofnar CC344,
12 stofnar FB og16 EB.
Eftir að bólusetningar hófust fækkaði pneumókokkastofnum af
bóluefnishjúpgerðum hjá heilbrigðum börnum, en um leið fjölgaði hjúp-
gerðum sem ekki tilheyrðu bóluefninu. Ekki varð marktæk breyting á
dreifingu klónahópa.
M 2 Áhrif pneumókokka bólusetningar á pneumókokka ræktuðum úr
miðeyrum og neðri öndunarvegum á Íslandi
Sigríður Júlía Quirk1, Andries van Tonder2, Gunnsteinn Haraldsson1, Martha Á.
Hjálmarsdóttir1, Ásgeir Haraldsson3, Helga Erlendsdóttir4, Stephen D. Bentley5,
Angela B. Brueggemann2, Karl G. Kristinsson4
1HÍ, Læknadeild, 2Háskólinn í Oxford, Nuffield Department of Medicine, 3Barnaspítali
Hringsins, Landspítali háskólasjúkrahús, 4Sýklafræðideild, Landspítali háskólasjúkrahús,
5Pathogen Genomics, Wellcome Trust Sanger institute
sjq1@hi.is
Bólusetningar barna með pneumókokka bóluefnum leiða til fækkunar
á stofnum af bóluefnishjúpgerðum, aukningu hjúpgerða sem ekki eru í
bóluefni en sjaldnar til hjúpskipta innan klóna. Markmiðið var að meta
áhrif pneumókokkabólsetninga barna á hjúpgerðir og klóna sem ræktuð-
ust úr miðeyrum (ME) og neðri öndunarvegum (NÖV).
Annar hver pneumókokkastofn úr ME og NÖV-sýnum frá
Sýklafræðideild Landspítalans, var valinn í heilraðgreiningu í Illumina
HiSeq2000 raðgreini. Erfðamengin voru samsett með Velvet. Hjúpgerðir
og arfgerðir voru fengnar úr heilraðgreiningargögnunum. Tímabilið
(2009-2011) áður en bólusetningar hófust (FB) var borið saman við tímabil-
ið eftir innleiðingu bólusetninga (2012-2014) (EB).
Fjöldi raðgreindra stofna úr ME var 462, flestir frá börnum, og 283
úr NÖV, flestir frá fullorðnum. Í heildina greindust 32 hjúpgerðir, 112
arfgerðir og 54 klónahópar (CC). Stofnar af hjúpgerð 19F, flestir ST3014/
CC236, voru algengastir bæði tímabilin, en fækkaði EB í ME gagnstætt
NÖV (p<0,001). Hjúpgerð 23F, aðallega ST311/CC439, fækkaði EB í ME
(p=0,002). Bóluefnishjúpgerðirnar 6Bii, 7F, 9V og 18C greindust ekki EB.
Algengi bóluefnishjúpgerða var óbreytt í NÖV. Hjúpgerð 15B/C, flestir
CC199, fjölgaði í ME EB (p<0,0001). Stofnum af hjúpgerð 6C fjölgaði í
ME EB (p=0,0003), flestir tilheyrðu ST386/CC315 sem fannst ekki FB. Eftir
bólusetningu fannst einn stofn af hjúpgerð 23B, ST162, klónninn tilheyrði
áður bóluefnishjúpgerð 9V. Hjúpgerð 3, ST180/CC180, fjölgaði EB í NÖV
(p=0,03).
Stofnum af bóluefnishjúpgerðum fækkaði í miðeyrasýnum frá börnum
eftir bólusetningu en hjúpgerðum sem tilheyrðu ekki bóluefninu fjölgaði.
Engin breyting varð á algengi þeirra í neðri öndunarvegum fullorðinna.
Merki um hjúpskipti greindust hjá einum stofni.
M 3 Pneumókokkar með minnkað næmi fyrir
penisillíni á Íslandi eftir bólusetningar
Martha Á. Hjálmarsdóttir1,2,3, Helga Erlendsdóttir1,2,3, Ásgeir Haraldsson1,2,4, Karl G.
Kristinsson1,2,3
1Sýklafræðideild Landspítalans, 2Læknadeild Háskóla Íslands, 3Lífvísindasetur Háskóla
Íslands, 4Barnaspítali Hringsins
hjalmars@hi.is
Inngangur: Pneumókokkar með minnkað næmi fyrir penisillíni (PÓP)
hafa verið mun algengari á Íslandi en í öðrum löndum í norðanverðri
Evrópu og var ónæmi vaxandi árin áður en bóluefni gegn pneumókokk-
um var innleitt í barnabólusetningar, 2011. Markmið rannsóknarinnar
var að greina þróun ónæmis í kjölfar bólusetninga.
Efniviður og aðferðir: Allir pneumókokkastofnar sem ræktuðust frá
klínískum sýnum á sýklafræðideild Landspítala 2011-2015. Skimað var
fyrir penisillínónæmi með oxasillíni í skífunæmisprófum og lágmarks-
heftistyrkur gegn pensíllíni var mældur hjá oxasillín ónæmum stofnum.
Niðurstöður: Á tímabilinu greindust 2455 pneumókokkastofnar þar af
voru 784 (32,0%) PÓP. Hjúpgerð 19F var ríkjandi hjá PÓP, eða 70,3%
og voru langflestir stofnanna fjölónæmir og af sama klónahópi. Í heild
tilheyrðu 86,4% PÓP bóluefnishjúpgerðum. Árið 2011 var fjöldi pneumó-
kokkastofna 786, þar af 336 PÓP (42,7%), bæði fleiri og hærra hlutfall
en áður hefur sést. Árið 2015 var fjöldi pneumókokkastofna 241, þar af
53 (22,0%) PÓP, sem er minni fjöldi en hefur sést síðan í byrjun níunda
áratugarins en lægra hlutfall PÓP sást um aldamótin. PÓP fækkaði því
sexfalt meðan heildarfjöldi lækkaði þrefalt. Fækkun PÓP sást fyrst hjá
yngstu börnunum, síðan hjá eldri börnum, þá yngri fullorðnum en ekki
hjá þeim sem voru eldri en 65 ára.
Ályktun: Einstakir klónar höfðu mikil áhrif á útbreiðslu ónæmis á Íslandi.
Þegar bólusetningar barna hófust var ónæmi, sem þá var orsakað af 19F
klóninum, meira en nokkurn tíma fyrr. Með bólusetningunum fækkaði
ónæmum pneumókokkum verulega, sérstaklega í miðeyrnasýnum frá
börnum þar sem klónninn er nú nánast horfinn. Hjarðónæmi gegn bólu-
efnishjúpgerðum sást hjá öllum aldurhópum nema þeim elsta.
MÁLSTOFUR