Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Side 65

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103 65
was obtained from data warehouse. A questionnaire was given to doctors
and nurses in six departments at LSH to get a picture of the use and the
reason for the choice of analgesics. Quality manuals were examined in
twelve departments.
Results: The results indicate a decrease in the use of opioids in injecta-
ble form over the last three years. Morphine was the most widely used
drug and ketobemidone was in second place. Most of the nurses and
doctors choose morphine as first choice, however a higher percentage of
nurses compared to doctors choose ketobemidone as first choice. About
30% of nurses and about 70% of doctors are aware that Ketogan Novum,
the tradename of ketobemidon does not have marketing authorisation
in Iceland. The guidelines or SOPs for administration of opioids are not
widely used.
Conclusions: It is neccessary to increase the education of nurses and doct-
ors regarding opioids and better guidelines or SOPs need to be implem-
ented and used.
V 8 Massagreining á fituefnum: Öflug leið til að meta fituefnaskipti í
krabbameinsfrumum
Finnur Eiríksson1, Manúela Magnúsdóttir2, Skarphéðinn Halldórsson2, Óttar
Rolfsson2, Margrét Þorsteinsdóttir1, Helga M. Ögmundsdóttir3
1lyfjafræðideild, 2kerfislíffræðisetri, 3læknadeild Háskóla Íslands
ffe1@hi.is
Inngangur: Fituefni gegna fjölþættum hlutverkum í lífferlum bæði í form-
gerð og stjórnun. Breytingar sem verða í efnaskiptum, þar á meðal fitu-
efnaskiptum, í krabbameinsfrumum tengjast lifun og fjölgun. Oftjáning á
fitusýrusynþasa er algeng í krabbameinsfrumum og vísbendingar eru um
breytingar í öðrum ferlum fituefnaskipta. Markmið þessa verkefnis er að
koma upp aðferð til samanburðar á fituefnabúskap ræktaðra frumna úr
krabbameinum og eðlilegum vef. Aðferðin byggir á að nota UPLC-QToF
massagreini með sértæka tækni hreyfanlegra jóna (ion mobility).
Efni og aðferðir: Frumulínur voru valdar með tilliti til fituefnaskipta.
Brjóstakrabbameinsfrumurnar SK-Br-3 yfirtjá fitursýrusynþasa, T47D
bera TP53 stökkbreytingu, MCF7 eru östrogenviðtaka jákvæðar og
ASPC-1 briskrabbameinsfrumur yfirtjá 5-og 12-lipoxygenasa. Einnig voru
greindar D492 brjóstaþekjufrumur og frumulína upprunninn frá henni,
D492M, sem sýnir svipgerðarbreytingu frá þekjufrumuhegðun í band-
vefsfrumuhegðun (EMT).
Niðurstöður: Frumþáttagreiningar (PCA) sýndu að munur var milli allra
frumulína sem prófaðar voru. Hver frumulína myndar afmarkaðan hóp
á PCA grafinu og var niðurstaðan endurtakanleg í nokkrum tilraunum.
Sk-Br-3 var ólíkust hinum tveimur brjóstakrabbameinsfrumulínunum.
Nánari athugun leiddi í ljós marktæka aukningu á fosfórkólinum í Sk-Br3
samanborið við aðrar krabbameinsfrumulínur. Marktækur munur var á
samsetningu fituefna milli frumulínanna D492 og D492M.
Ályktanir: Þessi aðferð gerir okkur kleift að sjá mun á fituefnaskiptum
brjóstakrabbameinsfrumna og meta hvaða ensím kunni að vera undir-
liggjandi. Unnt var að greina þau lípíð sem útskýra sérstöðu frumulínu
sem yfirtjáir fitusýrusynþasa. Munurinn milli brjóstaþekjufrumnanna
D492 og D492M veitir innsýn í þær breytingar sem eiga sér stað í frumu-
himnu við svipgerðarbreytinguna og gæti hugsanlega nýst við mat á sýn-
um úr sjúklingum með tilliti til ífarandi eiginleika.
V 9 Lýsandi rannsókn á kvörðum til að meta styrk verkja hjá
krabbameinssjúklingum
J. Sóley Halldórsdóttir1, Bryndís Oddsdóttir1, Sigríður Zoëga1,2
1Hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands, 2Landspítala
soleyhalldorsdottir@gmail.com
Inngangur: Meira en helmingur krabbameinssjúklinga upplifir verki.
Rannsóknir sýna að verkir geta valdið miklum þjáningum og geta haft
neikvæð áhrif á daglegt líf sjúklinga. Mælt er með notkun kvarða til að
meta styrk verkja, áhrif þeirra og árangur verkjameðferðar. Hjúkrunar-
fræðingar eru í lykilstöðu til að framkvæma slíkt mat.
Efniviður og aðferðir: Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna styrk
verkja hjá krabbameinssjúklingum á orðakvarða, láréttum og lóðréttum
tölukvarða, kanna fylgni milli kvarðanna þriggja sem og fýsileika þeirra.
Auk þess voru skoðuð truflandi áhrif verkja á daglegt líf krabbameins-
sjúklinga. Rannsóknin var megindleg og lýsandi og voru þátttakendur í
henni 70 talsins, sjúklingar á göngudeild og legudeildum á Landspítala
Háskólasjúkrahúsi.
Niðurstöður: Meðalstyrkur verkja var fremur lágur. Athugaður var mun-
ur á milli kynja annars vegar og aldursflokka hins vegar og reyndist ekki
marktækur munur á styrk verkja hjá þessum hópum. Sterk fylgni var
milli orðakvarða, lárétts og lóðrétts tölukvarða (p<0,01). Orðakvarði var
sá kvarði sem flestir kusu. Verkir höfðu væg truflandi áhrif á daglegt líf
þátttakenda.
Ályktanir: Verkir voru vægir á meðal krabbameinssjúklinga í þessari
rannsókn og höfðu væg truflandi áhrif á daglegt líf þeirra. Mikilvægt er
að meta styrk verkja með verkjamatskvörðum. Orðakvarði, láréttur og
lóðréttur tölukvarði gefa allir góða mynd af styrk verkja hjá krabbameins-
sjúklingum. Orðakvarði var sá kvarði sem flestum fannst lýsa verkjum
sínum best og vildu helst nota.
V 10 Hlutverk miðlægra kolefnis efnaskipta í bandvefslíkri
umbreytingu stofnfrumna í brjóstkirtli
Arnar Sigurðsson1,2, Skarphéðinn Halldórsson1,2, Óttar Rolfsson3
1Kerfislíffræðisetur, 2læknadeild, 3lífvísindasetri Háskóla Íslands
ars65@hi.is
Inngangur: Bandvefslík umbreyting (EMT) er ferli sem er vel þekkt í
fósturþroskun en hefur það vakið athygli í krabbameinsrannsóknum og
talið verið einn af drifkröftum bakvið meinvörp. EMT-ferlið í krabba-
meinum er flókið samspil breyttra umframerfða, boðleiða, efnaskiptaferla
og frumu hegðunar, sem leiðir að lokum til nýrrar svipgerðar sem missir
tengingu við aðliggjandi umhverfi og færir sig frá upprunalega æxlinu inn
í nýja vefi. Efnaskiptaferlar hafa lengi verið séðir sem sjálfleiðréttandi ferli,
með afturvirkri hindrun, fosforýleringu og boðeindum frá umhverfinu.
En rannsóknir hafa sýnt að næringarástand frumunnar hefur markverð
áhrif á umframerfðir og þar af leiðandi tjáningu gena og stýringu boðleiða.
Í þessari rannsókn er lögð fram sú tilgáta að breytingar í Krebs-hringnum
og tengdum ensímum séu drifkraftur í EMT-ferli krabbameina.
Efniviður og aðferðir: Notaðar voru frumulínur D492 (Þekjuvefur) og
D492M (bandvefslíkar) til að rannsaka breytta efnaskiptaferla í EMT-ferl-
inu. Með lentiveiru miðlaðri RNA íhlutun var tjáning mikilvægra efna-
skiptaensíma bæld í D492 og D492M frumulínunum og bælingin metin
með RT-qPCR og Western blots. Næringarþörf frumnanna var greind með
því að efnagreina ræktunaræti á ákveðnum tímapunktum með GC-MS.
Niðurstöður: Munur er á næringarþörf og efnaskiptum D492 og D492M,
ásamt tjáningu ensíma í Krebs-hringnum og fitusýruefnaskiptum. Bæling
lykilgena í miðlægum kolefnisefnaskiptum getur stuðlað að breyttri svip-