Læknaneminn - 01.04.2010, Side 78

WRMABOLGUSJÚKDÚMAR
Inngangur
Þarmabólgusjúkdómar (Inflammaatory
Bowel diseases) eru samheiti yfir
annarsvegar sáraristilbólgu (UC) og
hinsvegar Crohn's sjúkdóm (CD). Þó að
Crohn's sjúkdómur geti komið hvar sem
er í þarminum þá er hann algengastur á
mótum ileum og ristils (ileocecal svæði).
Sáraristilbólga er hinsvegar bundin við
ristilinn.
Líklegast valda margir þættir þessum
sjúkdómum. Erfðafræðilegir þættir
skipta máli en ójafnvægi í ónæmiskerfi
þarma (immune dysregulation)
ásamt óþoli gegn hefðbundnum
þarmabakteríum (gut flora) eru mjög
mikilvægir þættir í meingerð þeirra.
Umhverfisþættir sem enn eru óþekktir
eru nauðsynlegir til að sjúkdómsmynd
eða sviðgerð (phenotype) sjúkdómakomi
fram. Fyrir utan brottnám alls ristils í
sáraristilbólgu finnst enn ekki lækning
við þessum sjúkdómum. Nútímaleg
lyfjameðferð er hinsvegar árangursrík í
að innleiða og viðhalda sjúkdómshléi.
Með betri skilningi á orsök og
meingerð hafa á síðustu árum opnast
nýir meðferðamöguleikar sérstaklega
í erfiðari tilfellum. Þetta eru oft erfiðir
og flóknir sjúkdómar í greiningu og
meðferð og langvinnt sérhæft eftirlit er
nauðsynlegt til að draga úr óæskilegum
áhrifum þeirra.
Tíðni
Tíðni þarmabólgusjúkdóma hefur aukist
allstaðar í heiminum síðustu áratugi.
Það er enn talsverður landfræðilegur
munur á tíðninni en í Bandaríkjunum
og Evrópu er nýgengið um 8 til 14/100
þúsund fyrir sáraristilbólgu og 6 til
10/100 þúsund fyrir Crohn's sjúkdóm en
tíðnin er mun lægri til dæmis í Afriku
og Asíu þótt hún sé greinilega að aukast
þar.
Á íslandi eru til tölur fyrir 1990
- 1994 og var nýgengið þá fyrir
sáraristilbólgu 16/100 þúsund en lægra
fyrir Crohn's sjúkdóm eða 6/100 þúsund.
Mynd 1a
Sigurður Björnsson, sérfræðingur í
meltingarsjúkdómum hefur fylgst með
tíðninni hér á Islandi sem hefur verið
að aukast fram á þennan dag en ekki
eru komnar tölur fyrir seinni tímabil.
Nú er nýhafin rannsókn (Epicom) á
nýgengi þessara sjúkdóma í Vestur-
Evrópu (þ.m.t. Islandi) og svo í Austur-
Evrópu þar sem þessir sjúkdómar hafa
verið sjaldgæfari. Fyrir utan að skoða
nýgengistölur • þá er verið að leita að
umhverfisþáttum sem geti skýrt þennan
mun í tíðni.
í dag eru líklega um 1200 sjúklingar
með þarmabólgu á Islandi.

Mynd 1b
Meingerð
Orsök þessara sjúkdóma er enn óþekkt.
Þekking okkar hefur hins vegar aukist
mikið á síðastliðnum 20 árum samhliða
rannsóknum í ónæmisfræði og ekki
síst fyrir tilstilli ýmissa músamódela
(Knock-out-mice) þar sem hægt
er að „klippa út“ ákveðna þætti
ónæmiskerfisins með erfðafræðilegum
aðferðum. Þetta eru fjölgenasjúkdómar
en umhverfisþættir virðast hafa veruleg
áhrif á hvort arfgerð þeirra kemur
fram í svipgerð einstaklingsins. I
músatilraunum er alveg ljóst að þessir
sjúkdómar koma ekki fram ef þarmur